موسسه مطالعات ایران اوراسیا - آخرين عناوين تاریخ :: نسخه کامل http://www.iras.ir/fa/politics-and-elections Wed, 17 Oct 2018 15:21:14 GMT استوديو خبر (سيستم جامع انتشار خبر و اتوماسيون هيئت تحريريه) نسخه 3.0 /skins/default/fa/normal02/ch01_newsfeed_logo.gif تهیه شده توسط موسسه مطالعات ایران اوراسیا http://www.iras.ir/ 100 70 fa نقل و نشر مطالب با ذکر نام موسسه مطالعات ایران اوراسیا آزاد است. Wed, 17 Oct 2018 15:21:14 GMT تاریخ 60 مسکو در ۱۰۰ سال پیش و اکنون http://www.iras.ir/fa/doc/gallery/3526/1/مسکو-۱۰۰-سال-پیش-اکنون ]]> تاریخ Thu, 11 Jan 2018 15:16:28 GMT http://www.iras.ir/fa/doc/gallery/3526/1/مسکو-۱۰۰-سال-پیش-اکنون البرز ما جای دیگری بود http://www.iras.ir/fa/doc/article/3495/البرز-جای-دیگری امروزه اگر از هر یک از ایرانیان درباره جای نمایی "رشته کوه البرز" پرسیده شود، بدون تردید و بی درنگ رشته کوهی در شمال ایران امروزی و در حاشیه جنوبی دریای مازندران را نشان خواهند داد. برای ایرانیان امروز البرز همین است، اما آیا برای ایرانیان دیروز نیز البرز همین رشته کوه بوده است؟ این نوشتار قصد دارد بر اساس منابع مختلف تاریخی، ادبی و جغرافیایی نشان دهد که از حدود دو سده پیش به قبل ایرانیان رشته کوه دیگری غیر از البرز امروزی را به عنوان "البرز کوه" می شناخته اند.   نام البرز نخست بار در جای جای "اوستا" کتاب دینی زردشتیان آمده است[1]. در دوره اسلامی یکی از آثاری که در آن به کرات از البرز یاد شده است، "شاهنامه"، اثر سترگ ابوالقاسم فردوسی حکیم توس است. در این اثر به جایگاه دقیق البرز کوه اشاره نشده و بر اساس قراین می توان البرز شاهنامه را در چند جای متفاوت متصور شد[2]. اما آن چنان که در نوشتار حاضر دیده خواهد شد بسیاری از منابع معتبر مرتبط با منطقه قفقاز به جایگاه دقیق " البرز کوه" در شمال جمهوری های گرجستان و آذربایجان و جنوب فدراسیون روسیه امروزی اشاره کرده اند. این کوه ها امروزه در نقشه های جغرافیایی "کوه های قفقاز بزرگ" نامیده می شوند و در منابع با نام های دیگری همانند: کوه قاف، قبق یا قفق، سیاه کوه، کوه لکزیان و غیره نیز معرفی شده اند. سلسله جبال البرز امروزی در شمال ایران نیز در هیچ یک از منابع قدیمی به نام البرز معرفی نشده اند، بلکه با نام هایی همانند: قارن، کوههای گیلان، طرفک کوه، کوههای طبرستان، کوههای آذربایجان و نام های گوناگون دیگر شناخته می شده اند. در منابع معمولا از قله دماوند هم به صورت مستقل و نه به عنوان قله ای از البرز یا رشته کوههای مذکور یاد شده اند[3].   دلایلی برای جای نمایی درست البرز تاریخی آن چنان که گفته شد این نوشتار مدعی است، آن چه در منابع ادبی، تاریخی و جغرافیایی (حداقل در یک برهه هزار ساله) به عنوان کوه البرز معرفی می شود، نه رشته کوههای شمالی امروز ایران بلکه رشته کوه های قفقاز بزرگ در مرز بین جمهوری های امروزی آذربایجان و گرجستان با فدراسیون روسیه است. برای اثبات این ادعا در سطور آتی به اطلاعات موثق منابع درباره قرار گرفتن شهر تاریخی دربند در کوه های البرز، زندگی اقوام لزگی و دیگر اقوام کوه نشین قفقاز در کوه البرز، و سایر اماکن جغرافیایی، اقوام و مظاهر طبیعی اطراف کوههای البرز که امروزه همچنان در کنار کوههای بزرگ قفقاز وجود دارند، اشاره خواهد شد.   1. قرار گرفتن شهر تاریخی "دربند" و شهر "شکی" در دامن البرز کوه "دربند"[4] یکی از شهرهای تاریخی ایران است که امروزه در جمهوری داغستان فدراسیون روسیه قرار دارد. در بسیاری از منابع ایرانی، البرز کوه در ارتباط با دربند و نزدیک این شهر معرفی شده است.   نظامی گنجوی که با جغرافیای منطقه به خوبی آشناست در کتاب اسکندر نامه پس از ذکر دیدار اسکندر با نوشابه پادشاه بردع به داستان رفتن اسکندر به "کوه البرز" اشاره کرده است. توصیفاتی که نظامی در این قسمت آورده است کاملا نشان می دهد که البرز همان کوههای قفقاز بزرگ امروزی است. در همان جاست که اسکندر به دعای یک زاهد "دژ دربند" را می گشاید و سپس به "دژ سریر " و "غار کیخسرو "[5] می رود. بر اساس روایت حکیم نظامی، اسکندر پس از دیدار با شاه بردعه بزرگان را جمع و قصد خود را برای رفتن به "البرز" و تماشای دریای خزران اعلام کرده است. اسکندر برای رسیدن به "البرز" از شروان[6] می گذرد و به دربند می رسد. چهل روز تلاش های اسکندر برای گشودن دژ دربند با نیروی نظامی راه به جایی نمی برد و در نهایت با مشورت بزرگان لشگر به دیدار پیری در یک غار می رود و او با نیروی دعای خود موجبات گشایش دژ دربند را فراهم می کند. اسکندر پس از گشایش دژ، دستور به بازسازی آن برای جلوگیری از حملات قفچاق ها می دهد. پس از گشودن دژ دربند، اسکندر به سمت "تخت سریر"[7] لشگر می کشد. شاه سریر از وی استقبال می کند و وقتی جویای دلیل گذار اسکندر بدان سوی می شود او پاسخ می دهد که من "پژوهنده راز کیخسرو" هستم. برخی اسکندر را از رفتن به غار کیخسرو بر حذر می داشتند، اما اسکندر خود را به غار کیخسرو در کوههای البرز هم می رساند و پس از بازدید از آن به خاطر شورش اهل خراسان راه آنجا را در پیش می گیرد[8].    به جز نظامی گنجوی سایر منابع نیز به مناسبت از در بند یا باب الابواب در کنار کوه البرز یاد کرده اند. حمد الله مستوفی "کوه البرز" را از کوه های عظیمی می داند که متصل به "باب الابواب" است[9]. فضل الله روزبهان خنجی مولف تاریخ عالم آرای امینی (زنده در قرن های نهم و دهم) به قرار گرفتن دربند خزر در دامن "البرز کوه" اشاره کرده است.[10] مولف ترک تاریخ عثمان پاشا نیز از سلسله جبال مورد نظر با نام "البرز" یاد کرده اند. وی پس از شکست لشگر عثمانی از لشگر ایران به فرماندهی حمزه میرزا فرزند سلطان محمد خدابنده، هنگام ترک شهر شماخی و عزیمت به سمت دمیر قاپو (دربند) اشاره کرده است که ناچار راه کوهستان یعنی "کوه البرز" که در مسیر راهمان بود را در پیش گرفتیم.[11] اسکندر بیگ منشی وقایع نویس عصر شاه عباس صفوی نیز ضمن اشاره به تعمیر قلعه و دیوار شهر دربند توسط شاه عباس اشاره کرده است که دیوار را از دریا تا دامن "البرز کوه" امتداد داده اند.[12]   شهر "شکی" نیز از دیگر مناطقی است که منابع به قرار گرفتن آن در در دامن البرز کوه تصریح دارند. شکی یکی از شهرهای تاریخی منطقه قفقاز است که در شمال جمهوری آذربایجان و دامنه کوه های قفقاز بزرگ قرار دارد. منابع تاریخی در ذکر برخی وقایع مرتبط با این شهر به قرار گرفتن آن در دامنه کوه های البرز اشاره کرده اند. به گفته عبد الرزاق سمرقندی، لشگر تیمور در سال 788 ه.ق پس از فتح شکی، گرجیان را در دامن "البرز کوه" از بنیاد بر انداخت[13]. اسکندر بیگ نیز در ذکر فتح ولایت شکی در سال 958 هجری توسط شاه تهماسب صفوی اشاره کرده است که: "دیگری از ممالک مفتوحه شاه جنت مکان ولایت شکی است که دو طرف آن به شیروان پیوسته است و یک طرف آن به ممالک گرجستان و طرف دیگر به داغستان و "البرز کوه"، متصل است. او در ادامه ضمن اشاره به قلعه های کیش و گله سن- گوره سن گفته است که جمعی در دامنه "البرز کوه" پناه گرفته و آماده رزم و پیکار با سپاه صفوی شدند.[14] کیش امروزه روستایی در نزدیک شهر شکی است که معبد آلبانیایی آن بازسازی و یکی از جاذبه های تاریخی منطقه به شمار می رود. خرابه های قلعه گله سن- گوره سن[15] نیز در همان نزدیکی قرار دارد.   2. البرز محل سکونت قوم لزگی (لکزی، لگزی) لزگی ها یا لکزی ها از اقوام بومی کوههای بزرگ قفقاز و منطقه داغستان محسوب می شوند که هم اینک نیز تعدا قابل توجهی از ساکنان داغستان روسیه را به خود اختصاص داده اند. در منابع مورد بررسی این نوشتار به کرات از سکونت قوم لزگی (لکزی) در "کوههای البرز" یاد شده است که به هیچ روی نمی تواند سلسله جبال البرز امروزی باشد.   به عنوان نمونه در دوره تیموریان، لشگریان تیمور در سال 804 به جماعت لکزیان "البرز" تاخته و غنایم گرفته بود[16]. در دوره صفویه مولف احیاء الملوک اشاره کرده است که در دوره شاه عباس صفوی صد هزار اسیر از جماعت لزگی از جانب "کوه البرز" به اسیری بردند و به جانب شیروان آوردند و فروختند[17]. میرزا مهدی خان استرآبادی مولف عهد نادر شاه افشار در جایی در دوره افشاریه اشاره دارد که لکزیه جار و تله در قله کوهی که مهین فرزند "دودمان البرز" بود تحصن کرده بودند تا دست لشگریان نادر به آنها نرسد. او هنگام بیان عزم نادر برای گوشمالی دادن لکزیه که برادرش ابراهیم خان را به قتل رسانده بودند تصریح دارد که جماعت لکزیه جار و تله در "البرز کوه" سکنی دارند. نادر برای تنبیه قاتلان برادر به غنی خان ابدالی دستور می دهد در فصل زمستان که "کوه البرز" را برف گرفته و راه فرار بر آن طائفه مسدود است بر سر آنان لشگر بکشد. استرآبادی در جاهای دیگر محل نشیمن قبایل لکزیه جار و تله را سمت جنوبی "کوه البرز" قلمداد کرده و "البرز" را از جبال مشهور جهان و در بلندی سرکوب چرخ گردون معرفی کرده است[18]. محمد کاظم مروی مولف تاریخ عالم آرای نادری نیز به زندگی طوایف لزگی و تاتار در پس "کوه البرز" که مشهور به قله چهار قاف است اشاره کرده است.[19] مولف شروانی بستان السیاحه نیز معتقد است:" لکزی بر وزن سكزى نام طايفه‌‏ايست مشهور و امّتى موفور و جماعتى نامحصورند و بر جبال [البرز] مسكن دارند و در شجاعت و دلاورى مقدّم اهل روزگارند. عموما شافعى‏‌مذهب و قليلى شيعه اماميّه‌‏اند. راقم از جماعت لكزى بسيار ديده و صحبت ايشان بسيار شنيده در بعض اوصاف حميده ممتاز و در پاس حقوق و مهمان‏دارى بامتيازند".[20]   3. مظاهر طبیعی اطراف کوههای البرز بر اساس آن چه در منابع آمده است مظاهر طبیعی چندی در اطراف کوههای البرز بر شمرده شده اند که امروزه همچنان در کنار کوههای قفقاز بزرگ (البرز) وجود دارند. "رود سمور" که گاه به اشتباه سامور خوانده می شود و هم اینک در داغستان روسیه جاری است، از آن جمله است. مولف خلد برین هنگام بیان نبردهای تیمور با توقتمش خان حاکم دشت قبچاق در سال 797 ه.ق به صراحت اشاره کرده است که:"رایت منصور (امیر تیمور گورکانی) در کنار آب سمور نزول اجلال داشت". و سپس درباره آب سمور گفته است که: "آب سمور در دامنه البرز کوه واقع است".[21] عبد الرزاق سمرقندی نیز به نبرد تیمور و توقتمش در سال 798 در کنار آب سمور و در پنج فرسنگی "البرز کوه" اشاره کرده است. در این نبرد قسمت چپ لشگر تیمور در دامن" البرز کوه" و قسمت راست آن در کنار دریای قلزم (خزر) بود.[22]   رودخانه قانیق یا قانق (آلازان) از دیگر رودخانه های کوه پایه های رشته کوههای بزرگ قفقاز است. به گفته مولف تاریخ صافی که خود اهل منطقه قراباغ است، نادر شاه در سال 1154 در کنار این رودخانه که در سمت جنوبی "کوههای البرز" جاری است، طوایف محل را تنبیه نمود.[23]   4. گرجستان در دامنه کوههای البرز علاوه بر کوههای شمال جمهوری آذربایجان، گاه در منابع از کوههای شمال جمهوری گرجستان نیز به عنوان کوههای البرز یاد شده است. قدیمی ترین منبعی که در این باره مطلبی ذکر کرده است تاریخ سلاجقه آقسرایی (وفات 775 ه.ق) است که از کوه های "البرز" و "ابخاز"[24] با همدیگر و در یک راستا یاد کرده است. آقسرایی در ذکر اقدامات نادرست و بدون آینده نگری صدر الدین خالدی وزیر سلجوقی اشاره کرده است که وی اقدام به ساخت شهری در منطقه اران و کنار رود کر کرد، اما: "چون تابستان شد و آب روی در زیادتی نهاد و برف "کوه های البرز" و ابخاز بگداخت و آب بالا گرفت، سیلاب در بنیاد آن شهر ناصواب افتاد و هر چه در یک سال به عمارت پیوسته بود، به یک ساعت با زمین برابر شد".[25] در دوره صفویه نیز اسکندر بیگ ترکمان در ذکر وقایع سال 1023 در حالی که شاه عباس در منطقه گرجستان به سر می برد به کوههای منطقه که متصل به "البرز کوه" است، یاد کرده است.[26] در دوره افشاریه هم تهمورث میرزا حاکم گرجستان برای آن که خانواده و دختر دم بخت خود را از دسترس شاه دور نگه دارد، آنها را روانه "البرز کوه" می کند. وی در جایی دیگر هم اشاره کرده است که خانجان والی گرجستان در تعقیب لزگی ها سپاه خود را برداشته و روانه "البرز کوه" شد. نادر در فرمانی به همین حاکم دستور می دهد که با سپاه گرجستانی خود در بلده تفلیس و دامن "البرز کوه" آماده خدمتگزاری باشد.[27] شیروانی نیز در ذکر حدود گرجستان، حد شمالی آن را کوههای البرز ذکر کرده است.[28]   5. آلان ها در البرز آلان ها (امروزه اوسِت ها) یکی از اقوام ایرانی ساکن در دو سوی کوه های بزرگ قفقاز نزدیک گذرگاه داریال یا باب آلان در منطقه اوستیای گرجستان و روسیه هستند.   حمدالله مستوفی آلان را جایی با هوای به غایت خوب و به سردی مایل دانسته که آبش از جبالی که متصل به "البرز" است می آید و در رود کر می ریزد.[29] جهانگیر میرزا قاجار که خود مدتی در جریان جنگ های روس و ایران بر سر منطقه قفقاز جزو سپاه ایران بوده است، در ترجمه آثار البلاد و اخبار العباد زکریا قزوینی آورده است که پس ازتسخیر منطقه قفقاز به دست روس ها، پادشاه روس "کوه البرز" را تراشیده و راهی عظیم و وسیع از آنجا احداث نموده که از آنجا به ولایت ایران عبور می نمایند.[30]   هم اینک در کوههای قفقاز بزرگ هنوز بلندترین قله با ارتفاع 5633 متر در شمال گرجستان به نام "البروس" شناخته می شود. در حاشیه این قله است که آلان ها یا اوست ها که از اقوام قدیم ایرانی هستند و هنوز خود را ایرونی می دانند، زندگی می کنند. آیا نام "البروس" بازمانده البرز تاریخی نیست؟   سخن پایانی براساس آنچه در منابع آمده است و در این پژوهش نشان داده شد، در ادوار مختلف تاریخی ایرانیان "البرز کوه" از منظر ایرانیان کوه های واقع در شمال جمهوری آذربایجان و گرجستان بود. این کوه ها در واقع مرز بین دنیای ایرانی و انیرانی بودند. هنوز نیز مرزهای ایران فرهنگی در منطقه تا سلسله جبال مذکور تداوم دارد. به نظر پس از جنگ های روس و ایران و از دست رفتن مناطق قفقاز جنوبی و با عقب نشینی مرزهای دنیای ایرانی از "کوههای البرز" تاریخی به "رود ارس"، ایرانیان به تدریج نام کوههای شمالی سرزمین خود را فراموش کردند و به جای آنها سلسله جبال البرز امروزی را به این نام خواندند. این که طی چه فرایندی و چگونه نام البرز بر رشته کوه های امروزی نهاده و تثبیت شده است، به پژوهشی جداگانه نیازمند است. امید است که این نوشتار سرآغازی بر پژوهش های بیشتر درباره "کوه البرز" از منظر جدید تا واکاوی تمام جوانب تاریخی آن واقع شود.       یادداشت ها: [1]. اوستا، کهن ترین سرودها و متن های ایرانی، گزارش و پژوهش جلیل دوستخواه، (ویرایش 2) تهران: مروارید، چ یازدهم،1386، ج اول، صص:146،211،225،301،348،356،365 و ...؛ ج 2، صص:870،881،882 [2]. ابوالقاسم فردوسی، شاهنامه (چاپ بمبئی 1276 ق.) تصحیح و توضیح ملک الشعراء بهار، به کوشش علی میر انصاری، تهران: اشتاد،1380، صص 12،16،30،31،53 [3]. ابوالقاسم احمد بن جیهانی، اشکال العالم، ترجمه عبدالسلام کاتب، تصحیح فیروز منصوری، بی جا: شرکت به نشر؛ انتشارات آستان قدس رضوی،1368، ص 147؛ فردوسی نیز در شاهنامه هنگام بیان دربند کردن ضحاک توسط فریدون به دماوند اشاره، اما ذکری از البرز به میان نیاورده است. [4]. دربند را امروزه به زبان های روسی و انگلیسی گاه "دربنت" (Derbent) می نویسند و می خوانند که اگر با هدف تغییر هویت بیش از پیش منطقه نباشد، کاملا اشتباه است. دربند کلمه ای فارسی است که به خاطر تنگه طبیعی، دیوار و در بزرگی که برای جلوگیری از حملات اقوام بدوی (همانند خزرها) در آن نقطه وجود داشت از سوی ساکنان محل بر آن نهاده شده بود. در تمام منابع قدیم و جدید نیز فقط "دربند" و نه "دربنت" ذکر شده است. [5]. بر اساس اساطیر ایرانی کیخسرو شاه بزرگ و خوشنام شاهنامه در ایام کهولت تصمیم می گیرد بقیه عمر خود را به دور از تاجداری در گوشه ی غاری به عبادت و نیایش خداوند سپری کند. وی این تصمیم خود را عملی می کند، اما هیچ کس از پایان کار او (نحوه مرگ و حیات) خبردار نمی شود. به همین خاطر برخی بر این باور بودند که وی عمر جاوید یافته و زنده است. نظامی بر این باور است که غار مذکور در کوه های البرز بوده و اسکندر در این سفر خود خواهان یافتن آن غار است. [6]. شروان نام تاریخی نواحی شمال شرقی جمهوری آذربایجان کنونی است. شهر شماخی مرکز این ناحیه بوده است و شاعر بزرگ فارسی گوی خاقانی شروانی منسوب به این ناحیه است. [7]. سریر ها از اقوام تاریخی قفقاز شمالی بوده اند. [8]. الیاس بن یوسف نظامی گنجوی، خمسه نظامی (بر اساس چاپ آکادمی علوم آذربایجان)، تهران: هرمس،1385، ص 895 [9]. حمد الله مستوفی، نزهة القلوب، تصحیح گای لیسترانج، تهران: دنیای کتاب،1362، ص 192-191 [10]. فضل الله بن روزبهان خنجی اصفهانی، تاریخ عالم امینی، تصحیح محمد اکبر عشیق، تهران: میراث مکتوب،1382، ص 58 [11]. ابوبکر ابن عبدالله؛ تاریخ عثمان پاشا، به کوشش یونس زیرک، ترجمه نصر الله صالحی، تهران: طهوری،1387، ص 77 [12]. اسکندر بیگ منشی ترکمان، تاریخ عالم آرای عباسی، ج 2، به اهتمام ایرج افشار، تهران: امیر کبیر، چ چهارم،1387، ص 735 [13]. عبدالرزاق سمرقندی، مطلع سعدین و مجمع بحرین، ج 1، دفتر 2، به اهتمام عبدالحسین نوایی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی،1383، ص 590 [14]. اسکندر بیگ منشی ترکمان، همان، ج 1، ص 82 [15]. نام این قلعه به ترکی به معنای بیا ببین و برو است. و منظور از این نام گذاری این بوده است که کسی توان تسخیر این قلعه را ندارد. 16. عبدالرزاق سمرقندی، همان، ص 906 [17]. ملک شاه حسین سیستانی، احیاء الملوک، تاریخ سیستان تا عصر صفوی، تصحیح منوچهر ستوده، تهران: علمی و فرهنگی،1383، ص 509 [18]. میرزا مهدی خان استرآبادی، جهانگشای نادری، به اهتمام عبدالله انوار، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی،1377، صص،244،316،368-367 [19]. محمد کاظم مروی، عالم آرای نادری، ج اول، تصحیح محمد امین ریاحی، تهران: انتشارات علمی و نشر علم،1374، ص 412 [20]. زین العابدین شیروانی، بستان السیاحه، تهران: کتابخانه سنایی و کتابفروسی محمودی، بی تا، ص 552 [21]. محمد یوسف واله اصفهانی قزوینی، خلد برین (در تاریخ تیموریان و ترکمانان)، به کوشش میر هاشم محدث، تهران: میراث مکتوب،1379، ص 214 [22]. سمرقندی، همان، ص 708 [23]. میرزا یوسف قراباغی، تاریخ صافی، تاریخ قراباغ از ابتدا تا جنگ های دوره دوم ایران و روس، تصحیح حسین احمدی، تهران: موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران،1390، ص 110(این مولف کتاب کتاب خود را در اواخر قرن سیزدهم نوشته است) [24]. ناحیه ابخاز یا آبخازیا در شمال غربی کشور گرجستان و در حاشیه دریای سیاه قرار دارد. [25]. محمود بن محمد آقسرایی، تاریخ سلاجقه یا مسامره الاخبار و مسایره الاخیار، تصحیح عثمان توران، تهران: اساطیر،1362، ص 235 [26]. اسکندر بیگ منشی، همان، ص 876 [27]. مروی، همان، ج 2، صص 676،874 [28]. شیروانی، همان، ص 510 [29]. حمدالله مستوفی، نزهه القلوب، ص 143 [30]. زکریا بن محمد قزوینی، آثار البلاد و اخبار العباد، ترجمه جهانگیر میرزا قاجار با تصحیح و تکمیل میر هاشم محدث، تهران: امیرکبیر،1373، ص 670 نویسنده: حسین زرینی، مدرس دانشگاه و عضو شورای علمی ایراس   ]]> دکتر حسین زرینی تاریخ Sun, 24 Dec 2017 18:49:58 GMT http://www.iras.ir/fa/doc/article/3495/البرز-جای-دیگری واکاوی انقلاب روسیه پس از صد سال http://www.iras.ir/fa/doc/report/3439/واکاوی-انقلاب-روسیه-صد-سال روز دوشنبه 29 آبان ماه 1396 نشستی با عنوان واکاوی انقلاب روسیه در یکصدمین سال آن در دانشکده مطالعات جهان برگزار شد. در این نشست سه نفر از اساتید حوزه مطالعات روسیه سخنرانی کردند. سخنران اول این نشست آقای دکتر احسان رسولی نژاد، دکترای اقتصاد از دانشگاه سنت پیترزبورگ بودند. ایشان در ابتدا بیان کردند که می توان انقلاب اکتبر را نقطه گذر از اقتصاد سرمایه محور (کاپیتالیسم) به اقتصاد جامعه محور (سوسیالیسم) دانست. سپس ایشان به تبیین مشخصات این دو فضا پرداختند. اقتصاد قبل از انقلاب اقتصادی است که تدریجی شکل گرفته بود و این حرکت از دوره روریک ها آغاز و از تزاری به تزار دیگر منتقل شد. و در این بین فشار به طبقه کارگر که عمده جمعیت روسیه بودند رو به فزونی گذاشت. نکته دوم اینکه تزارهای روسیه در مدرنیزه کردن انقلاب روسیه به طور کامل موفق نبودند هرچند موفقیت های کوتاه و میان مدتی هم داشتند. الکساندر دوم و سوم هنگامی که در قدرت بودند موفقتی کسب نکردند ولی نیکلای دوم که آخرین تزار به حساب می آمد تلاش کرد اصلاحاتی برای مدرنیته کردن اقتصاد انجام دهد ولی چون بنگاهای صنعتی کوچک در شهرها همواره محل اعتراضات مردمی بودند می ترسید که با تغییر شغل دهقانان به کارگری تجمع آنها در شهر بیشتر و اعتراضات گسترده تر شود. از طرف دیگر کنترل مخالفان توسط سه تزار آخر به هیچ عنوان به درستی انجام نشد و همواره از سرکوب شدید مخالفان در برخورد با آنها استفاده شده که این خود شبیه الگوی ایگن اسلاتسی در اقتصاد است. نکته مهم این است که تزارهای روسیه اقداماتی مانند افزایش 5 برابر تولید زغال سنگ برای توسعه اقتصاد انجام دادند اما سوالی که مطرح می شود این است که آیا این توسعه در حد و اندازه اقتصاد روسیه بوده است؟ در جواب می توان گفت که اگر توسعه ای هم انجام شده بود ولی این توسعه در حد رقبای روسیه در اروپای غربی نیست. برای نمونه گسترش راه آهن که خود شاخصی عمده در میزان رشد اقتصادی است را بررسی می کنیم روسیه در بین سالهای 1850 تا 1875 طول خطوط راه آهن خود را 19 برابر می کند که در ظاهر مناسب است در حالی که وقتی با انگلستان که مساحتی حدود یک هفتادم روسیه خطوط راه آهنی برابر 27 هزار کیلومتر دارد که این نشان می دهد توسعه خطوط راه آهن در روسیه با توجه به مساحت آن کافی نبوده است. مهمترین ایرادی که میتوان به دوره حکومتی قبل از انقلاب اکتبر وارد نمود این است که در حالی که توسعه امری همه جانبه است تزارهای روسیه توسعه را فقط در بعد اقتصادی می دانستند و به پایه و اساس آن که انسان ها هستند توجه نمی کردند. به همین دلیل آنها فعالیتهایی را برای صنعتی کردن اقتصاد انجام دادند ولی اقدامی درجهت توسعه شاخص های انسانی نداشتند. نکته دیگر در مورد نیکلای دوم این است که وی نه تنها شاخص های انسانی را برای توسعه نادیده گرفته بود که تنها راه توسعه را حکومت مستبدانه و جابجایی پرولتاریا می دانستند. ولی از طرفی می دانست که اگر این جابجایی انجام شود با توجه به اینکه سطح درآمد دهقانان افزایش می یافت این خود یک عامل تهدید کننده برای سلطنت خاندان رومانف به حساب می آمد. خصوصیات کلی اقتصاد قبل از انقلاب اکتبر که به داشتن دید بهتر نسبت به آن شرایط کمک می کند عبارتند: 1. نپوتیزم یا خویش سالاری یا همان پارتی بازی که در سطوح بالای جامعه بسیار مشاهده میشد که مانع همسو شدن طبقات پایین با برنامه های دولت بود   2. علی رغم آزاد سازی سرف ها توسط الکساندر دوم در 1861 یک نوع برده داری غیر مستقیم با اعمال قوانین دولتی برای محدود کردن کشاورزان در داشتن آزادی و کار وجود داشت   3. عدم توجه به ایجاد طبقه اجتماعی متوسط تحصیل کرده. نیکلای دوم ودیگر تزارها از اینکه طبقه متوسطی که در شهرها ساکن بودند دارای تحصیلات بالاتر باشند هراس داشتند زیرا معتقد بودند این افراد یک سری افکار رادیکال را در جامعه بر ضد حکومت رواج خواهند داد   4. مالیات ستانی: حکومت تزارها از همان ابتدا کشاورزان را مجبور به پرداخت مالیات به منظور به دست آوردن پول بیشتر جهت مدرنیته سازی روسیه کرده بود که این مسئله باعث ناهمسویی کشاورزان با برناه های دولت شده بودکه در زمان نیکلای دوم به نارضایتی شدید کشاورزان انجامید   5. علاقه دیگر کشورها به برقراری ارتباط با روسیه: از آنجایی که روسیه کشوری پهناور بود و در آن زمان بزرگترین ارتش را در اختیار داشت و از طرفی خاندان رومانف یکی از ثروتمندترین دودمان در اروپا بودند، کشورهای اروپای غربی علاقه بسیار به ارتباط اقتصادی با این کشور داشتند   6. اجرای الگوی غیربومی توسعه اقتصاد:  الگوی تزارهای روسیه برای توسعه اقتصادی برگرفته از کشورهای غربی بود و آنها بدون هیچ بومی سازی و تغییری آن را در روسیه اجرا می کردند   7. شرکت روسیه در جنگ جهانی اول: امپراطوری روسیه در جنگ جهانی هیچ سنخیتی با آلمان صنعتی نداشت و از طرفی کمبود غذا و سوخت تورم شدیدی را به روسیه تحمیل کرد. اثر جنگ بر روسیه را می توان از زوایای زیر مورد بررسی قرار داد:   - شوک جمعیتی - از بین رفتن بخشی از قلمرو اقتصادی - شوک هزینه های دولتی   پس به طور کلی فضای قبل از انقلاب اکتبر را می توان چنین تصور کرد؛ یک سری ویژگی های کلی اقتصاد سرمایه داری و یک سری ویژگی های به خاطر شوک برون زای ناشی از جنگ. که خود منجر به یک انقلاب در اقتصاد روسیه شد.   همه این عوامل نشان می دهد که نیکلای دوم نه تنها اقداماتی در زمینه مدرنیته سازی روسیه انجام دهد که حکومت وی با انقلاب 1917 فروپاشید.   در بخش دوم به بررسی اقتصاد روسیه پس از انقلاب می پردازیم. این سوال باید مورد بررسی قرار بگیرد که آیا انقلاب روسیه تأثیر مثبتی روی اقتصاد داشته یا خیر.   اولین نکته این است که با توجه به از بین رفتن بازارهای اقتصادی روسیه تورم رو به فزونی گذاشت. در واقع در آن دوره اقتصاد روسیه یک ابر تورم را تجربه می کند. تجربه ایی که تا سال 1998 و با ظهور آنفلوآنزای روسی تکرار نشد. بنابراین می توان گفت در کوتاه مدت اتفاق خوشایندی در روسیه نیفتاده بود.   دومین مشخصه اقتصاد پس از انقلاب روسیه انحصار دولتی در بخش اقتصاد بود به این ترتیب که دولت تمامی صنایع بزرگ استراتژیک، بانکها و تجارت خارجی را در انحصار خود در آورد. حتی کشاورزان مازاد تولید خود را نمی توانستند در بازار ارائه کنند. که می توان گفت این سطح از دخالت دولت نتایج مناسبی در بر نخواهد داشت. در واقع این حالت حد اعلای اقتصاد کنزینی است که اعلام می کند دولت باید در تمام امور دخالت کند. سومین فاکتور اقتصاد پس از انقلاب کاهش تولید سرانه در بخش های مختلف است. البته بین سالهای 1914 تا 1917 به واسطه جنگ بعضی صنایع سنگین و خدمات نظامی رشد بالایی داشتند که بعد از انقلاب این صنایع کارایی خود را از دست دادند و بعد از انقلاب به جز سالهای 1950 تا 1970 به طور کلی ما روند نزولی تولید سرانه مشاهده می کنیم.   چهارمین ویژگی این دوران اثر شوک های برونزا است. شوروی هزینه های بسیاری را از جمله هزینه های جنگ و نارضایتی پرولتاریا از دوران قبل از انقلاب به ارث برده بود. علاوه بر آن قحطی 1919 نیز شوک بزرگی به اقتصاد روسیه وارد کرد.   یک نکته مهم در مورد اقتصاد شوروی عدم همسویی رهبران شوروی در سیاست های اقتصادی است. در حالی که در دوران رومانف ها تزارها یک برنامه اقتصادی –چه درست چه غلط- را که در زمان تزار قبلی در حال انجام بود را ادامه می داد و در 90 درصد موارد همسویی در عملکرد تزارها مشاهده می شد در دوران شوروی عدم همسویی سیاست های اقتصادی مشاهده می شود. برای مثال در ابتدا کمونیسم جنگی در حال اجرا بود ولی بعد لنین برنامه نپ را به اجرا گذاشت تا سرعت سود آوری بنگاه ها را افزایش دهد که این سیاست در دوران استالین متوقف شد و اولین برنامه توسعه پنجساله آغاز گردید.   مزایایی اقتصادی روسیه بعد از انقلاب را می توان به شرح ذیل بیان نمود:   اولین نکته کنترل تورم در بلند مدت بود. یعنی با وجود آنکه در ابتدای امر تورم به شدت افزایش یافته بود ولی با برنامه های مختلف اقتصادی که رهبران روسیه در دوره های مختلف اجرا کردند توانستند تورم را کنترل نمایند. دومین نکته کاهش نرخ بیکاری است که در دوران شوروی به پایین ترین حد خود رسیده بود. و سومین مورد کاهش زمان رکود در سیکل های تجاری مختلف می باشد.   اما دیگر نکات منفی اقتصاد شوروی می توان به عدم تولید بهینه، عدم توازن در بخش های مختلف اقتصادی، عدم اجرای درست برنامه ریزی بلند مدت، عدم تطابق سیاست های اقتصادی با ساختار اقتصادی شوروی، توسعه بازار سیاه، عدم افزایش کیفیت کالاهای مصرفی داخلی، عدم تمایل فعالان اقتصادی به شفاف سازی در پتانسیل تولید را نام برد.   سخنران دوم خانم دکتر زوتووا استاد دانشگاه آزاد تهران شمال بودند. موضوع ایشان انقلاب اکتبر و فرهنگ روسیه بود که متن سخنان ایشان به شرح زیر می باشد.   امروز بعد از 100 سال می توان ادعا کرد که اتفاقات سال 1917 روسیه فاکتورهایی تعیین کننده در قرن 20 در سراسر جهان بود که زمینه ساز ایجاد جهانی دو قطبی گردید. این انقلاب همچنین تاثیر (مثبت و منفی) عمیقی بر روی فرهنگ روسیه داشت و آن را از "پلورالیسم هنری" به سمت "اتحاد و یکپارچگی" سوق داد که اندیشمندان آن را "فرهنگ شوروی" می نامند.   روسیه قرن بیستم را با سیستم آموزشی سه پله ای ابتدایی، متوسطه و آموزش عالی آغاز کرد. در آن زمان سطح سواد مردم بسیار پایین بود به طوریکه در سال 1897 فقط 21 درصد مردم خواندن و نوشتن می دانستند و در سال 1917 این تعداد، رقمی حدود 30 درصد بود. تمام این ها در حالی بود که سطح آموزش در رده های بالای علمی بسیار عالی بوده است. شروع قرن 20 همچنین با گسترش صنعت چاپ در روسیه پیوند خورده است. در 17 اکتبر 1905 آزادی مطبوعات اعلام شد و دست روزنامه ها و نشریات برای انتشار مطالب انتقادی بازتر شد، گرچه هنوز هم موارد حساس قابلیت پیگرد دادگاهی را به عنوان "پروپاگاندای ضد دولتی" داشتند، اما در مجموع شرایط بهتر شده بود به طوریکه در سال 1913، بیش از 1000 روزنامه و 1263 مجله در سراسر روسیه چاپ می شد. از نظر تعداد کتاب های منتشر شده نیز، بعد از کشورهای آلمان و ژاپن، رتبه سوم جهان را داشت. از نظر علمی هم پیشرفت روسیه قابل توجه بوده و در سال 1904 ایوان پتروویچ پاولوف اولین جایزه نوبل دارو و فیزیولوژی را کسب کرد.   ادبیات روسیه نیز در آن زمان از پیشرفت های قابل توجهی برخوردار بود و آثار هنرمندان رئالیست همچون تولستوی، چخوف، بونین و ... بسیار مشهور بودند. پس از آنان نیز مدرنیست ها و سپس سمبولیست ها از خود آثاری فاخر به جا گذاشتند. مدرنیست ها سعی در زدودن گذشته و نوگرایی داشته و سمبولیست ها به دنبال دنیایی جدا از دنیای خشن و بی رحم آن زمان روسیه بودند. آکمئیست ها (گومیلیوف، گورودتسکی و ...) و فوتورسیت ها (مایاکوفسکی، خلبنیکوف و ...) مکاتبی بودند که در ادامه این جریان ها در روسیه شاهد آن بودیم. بعد از آنان شاهد امپرسیونیست ها هستیم.   انقلاب فرهنگی بلشویک ها این مسئله را تغییر داده و مبتنی بر نیازهای آن دوره آنان که شامل اقتصاد برنامه ریزی شده و توزیع مشترک کالا بود. فرهنگ به گونه ای سوق داده شد که نشان دهد سیستم جدید برتر است و ضعف های سیستم قبلی را نشان دهد. بلشویک ها اصرار داشتند که نشان دهند این انقلاب به نفع مردم انجام  شده است. آنان در اولین مراحل شروع به حذف ناعدالتی های مشهود در جامعه کرده، زنان را به عرصه اجتماعی پذیرفته مراکز درمانی و خدماتی رایگان زیادی را تاسیس، بیمه اجتماعی را راه اندازی و ساعت کاری کارگران را به 8 ساعت محدود کردند. تقویم روسیه در فوریه 1918 به تقویم گریگوری تغییر یافت. سیاست سانسور پس از آن در پیش گرفته شد و بسیاری از آثار کلاسیک روسی ویرایش و بازنویسی شدند. فیلم های قدیمی ممنوعه اعلام شده و در کل بسیاری از نشانه های قدیم حذف گردیدند.   تمام خدمات آموزشی در سراسر کشور بسیج شدند تا اندیشه های سوسیالیستی شوروی را تبلیغ کرده و جامعه را به سمت آن سوق دهند. از دیگر دستاوردهای شوروی سوادآموزی همگانی به مردم بود. با تشکلی کمیسیون فوق العاده مبارزه با بی سوادی بیش از 99 درصد مردم آن توانایی خواندن و نوشتن را داشتند. طی سال های 1920 تا 1940 تقریبا 50 میلیون نفر آموزش داده شدند. در مدارس تعداد دانش آموزان به 3 میلیون نفر رسیده و اوضاع دانشگاه ها دستخوش تغییرات بسیار گشت و تعداد دانشگاه های روسیه به 2.5 برابر رسید و کمک هزینه تحصیلی و ... در جهت کمک به اقشار پایین دست از جمله دهقانان و کارگران برای کمک به تحصیل آنان دایر گشت. هزاران استاد جدید تربیت شده و جامعه به سمت تحصیلات عادی سوق داده شد.   آنطور که گفته می شود به غیر از دانشمندان و کارگران، سایر دانش آموختگان و اندیشمندان به عنوان تهدیداتی علیه شوروی دیده شده که دائما زیر نظر هستند. در نتیجه این شرایط سخت، بسیاری از آنان از کشور گریختند.   در ادبیات هم سبک های ادبی جدید ظهور کردند و در راستای باورهای سوسیالیستی به کار گرفته شدند. هنر و تئاتر نیز در این راه به خدمت گرفته شدند. هجو هایی علیه دشمنان داخلی و خارجی سروده شده و در مدح فرماندهان و رؤسای حزب نیز شعر سروده شد.   حتی معماری، صنایع دستی، عکاسی و سینما نیز در زمان شوروی تغییر پیدا کرد و در سال 1919 مدرسه سینماگرافی مسکو راه اندازی گردید تا در این زمینه فرهنگ سازی کرده و ابزاری برای تبلیغ سیاست های شوروی باشد.   کلیساها در این بین بیشترین ضربه را متحمل شدند. توسط حکم دولتی اکثر کلیساها بسته شده، کشیش های آن تحت تعقیب قرار گرفته و باورهای مسیحیت و ... همگی توسط ابزارهای فرهنگی ای که قبلا به آن ها اشاره شد، مورد تاخت و تاز قرار گرفت تا اعتقاد به مسیحیت ارتدکس در میان مردم کاهش یابد.   سخنران آخر نشست، آقای دکتر جهانگیر کرمی بود که موضوع خود را با عنوان انقلاب اکتبر روسیه: ابعاد، تحولات و پیامدهابه بحث گذاشتند.   متن سخنان ایشان به شرح زیر است. در ابتدا سوالاتی مهمی که در مورد انقلاب روسیه مطرح است مورد بررسی قرار می گیرد که این سوالات عبارتند از:   * چرا اهمیت این انقلاب فراتر از مرزهای روسیه رفت؟ * چرا طرفداران بسیاری در سطح جهان پیدا کرد؟ * چه نتایجی برای مردم روسیه داشت؟ * چرا در اوج قدرت جهانی فروپاشید؟ * چه درس هایی می توان از آن گرفت؟   در قسمت بعد به 6 انقلاب های بزرگ جهان در سالهای مختلف اشاره می شود که سه مورد از این انقلاب ها در غرب و در اواخر قرن 17 و اوایل قرن 18 و سه مورد دیگر در قرن 20 ام و در منطقه پیرامونی رخ دادند. این انقلاب ها به شرح ذیل می باشند:   - انقلاب 1688انگلستان که منجر به دموکراسی پارلمانی و تبدیل شدن انگلستان به قدرت هژمون جهانی برای دو سده - انقلاب 1776 آمریکا که باعث شد آمریکا از یک مستعره انگلستان تبدیل به قدرت هژمون جهانی از سال های 1870 تا 1945 شود. - انقلاب 1789 فرانسه که باعث گسترش ایده جمهوری خواهی در جهان شد. - انقلاب 1949 چین. چین ادعای هژمونی جهانی دارد و اقتصاد این کشور در سطح دوم قرار دارد - انقلاب 1979 جمهوری اسلامی ایران که باعث استقلال ملی و تبدیل شدن به قدرت موثر منطقه ایی شد - انقلاب 1917 روسیه که باعث تبدیل شدن روسیه به ابرقدرت دوم جهان شد   در قسمت بعد به ریشه های انقلاب روسیه پرداخته می شود که می توان ریشه های آن را در انقلاب دکابریست ها بعد از جنگ های ناپلئونی جستجو کرد که طی آن افسران روسی که به کشورهای اروپایی سفر کرده بودند با ایده های انقلاب فرانسه آشنا شده بودند و قصد داشتند آن ایده ها را در روسیه گسترش دهند. البته انقلاب دکابریست ها به خودی خود از اهمیت خاصی برخوردار نیست بلکه پیامدهای آن در فرهنگ، هنر و رمان روسیه  بسیار تأثیرگذار می باشد. علاوه براین جریان های اسلاوگرا، ناسیونالیستی ، مردم گرا، لیبرال و مشروطه طلبان در سده 19 در این امر دخالت داشتند. تمامی این جریان ها در جستجوی برقراری وضعیت بهتری بودند اما تعریف آنها از وضعیت بهتر متفاوت بود. مورد دیگر جنگ های کریمه بود که شکست بزرگی را به روسیه تزاری که تا دو قرن پیش هیچ شکست مهمی را تجربه نکرده بود به بار آورد. از جمله موارد دیگر شکست از ژاپن و انقلاب های مشروطه 1904 و 1905 و در نهایت جنگ جهانی اول را می توان دیگر ریشه های انقلاب اکتبر روسیه دانست.   مسئله مهم دیگری که باید مورد بررسی قرار گرفت این است که چرا با وجود آنکه اندیشه های فراوانی در روسیه وجود داشت چرا مارکسیست ها توانستند بر روسیه غلبه کنند؟   قبل از آن اشاره ایی به مارکس و بنیاد فکری وی می شود. مارکس تنها فردی است که جامع ترین دیدگاه را نسبت به نظام سرمایه داری دارد. او معتقد است که موتور متحرکه تاریخ ساختار طبقاتی است و آنچه که روند زندگی بشر از ابتدا یعنی کمون اولیه، برده داری، فئودالیسم، سرمایه داری و نظام های آینده به حرکت واداشته چیزی جز ساختار نظام طبقاتی نیست. مارکس در اوایل قرن نوزده می زیست که در این دوران جمعیت کارگران اروپا عظیمترین قشر جامعه بودند ولی این جمعیت از کوچکترین حقوقی برخوردار نبودند. قبل از این دوره کارگران در مزارع مشغول به کار بودند و به علت اینکه نمی توانستند در کنار هم جمع شوند امکان گفتگو را نداشتند ولی در زمان کار در صنایع آنها امکان تجمع و گفتگو و به طبع آن رسیدن به خودآگاهی را داشتند. لذا مارکس انقلاب کارگری را نه در روسیه که در اروپا پیش بینی کرد. زیرا که روسیه چه در زمان مارکس و حتی قبل از انقلاب یک جامعه دهقانی بود نه یک جامعه کارگری.   اما لنین در اواخر قرن 19 عقاید چپ پیدا کرد و به مارکسیسم گروید ولی مارکس را تفسیر کرد و مارکسیت اروپایی ظرفی ساخت که ساختار روسیه در آن جا شود و از ایده های موجود در اندیشه های مارکسیستی از جمله حزب پیشتاز استفاده نمود. لنین معتقد بود اگر تا رسیدن به جامعه کارگری و پس از آن خودآگاهی کارگران زمان بسیاری لازم است بنابراین لازم است یک حزب ساخته شود و این حزب به نیابت از کارگران مسئولیت را به عهده گرفته و کارگران را سازماندهی کرده و در کنار دهقانان و دیگر قشرهای زحمت کش دیکتاتوری پرولتاریا را به وجود آورد.   طبق اعتقادات مارکس در جامعه سوسیالیستی دولتی وجود نخواهد داشت و مردم در قالب سندیکاها با یکدیگر تعامل خواهند داشت و امنیت از طریق همین مردم به دست خواهد آمد. اما لنین معتقد بود مردم باید در ابتدا یک دولت یا یک دیکتاتوری را ایجاد کنند و بعد از آن انقلاب سوسیالیستی به وقوع بپیوندد.   مارکس معتقد است که موتور متحرکه تاریخ طبقات مسلط جامعه یعنی برده داران، فئودال ها و سرمایه داران بوده اند ولی نیروی عظیم کارگران روزی به نیروی عظیمی تبدیل خواهد شد که سیاست را حرکت در خواهد آورد. این جمله در زمان حال نیز صدق می کند ولی بایستی به جای کلمه کارگر از کلمه توده مردم استفاده نمود. نکته بسیار مهم در بررسی اعتقاد مارکس این است که وی اولین کسی است که به حاشیه ها توجه می کند به طوری که وی معتقد است حاشیه ها روزی در متن سیاست وارد خواهند شد و سیاست را به حرکت وا میدارند. اما لنین معتقد بود از طریق حزب و تشکیل یک دولت و هم پیمانی با دولت های پیرامون می توان بر سرمایه داری غلبه کرد به این معنی که به جای مقابله با سرمایه داری از داخل بایستی از پیرامون به آن حمله نمود.   یکی از مهمترین تئوری های لنین تئوری قومیت ها بود. انقلاب شوروی در کشوری رخ داده بود که متشکل از قومیت ها و ملیت های مختلفی بود و برای مدیریت آنها لازم بود چاره ایی اندیشه شود. زیرا که 90% این افراد در مناطقی همچون قفقاز می زیستند که اولا کارگر نبودند و ثانیا دغدغه اصلی آنها مسائل مذهبی، ملیتی و قومی بود. لنین برای حل این مسئله اعلام کرد که تمام این قومیت ها برای خود یک دولت تشیکیل دهند ولی فعالیت خود را در چارچوب جماهیر شوروی انجام دهند.   در بحث صدور انقلاب لنین معتقد بود به هر شکل ممکن انقلاب باید به هر قیمتی به کشورهای دیگر به خصوص به کشورهای جهان سوم صادر کرد. به همین دلیل در زمان لنین تلاش بسیاری برای صدور انقلاب و حمایت از کشورهای کمونیستی شد. اما با روی کار امدن استالین این ایده تغیر کرد زیرا استالین معتقد بود به جای گسترش و حمایت از انقلاب جهانی کمونیستی بایستی شوروی را چنان قدرتمند ساخت که به عنوان الگوی برای دیگر کشورها باشد. و اقدامات وی برای نوسازی شوروی باعث شد این کشور از رده پنجم قدرت به رده دوم برسد.   استالیزیسم یکی از ویژگی مهم این دوره است که به این معنی ایجاد اختناق در کشور و  از بین بردن تمام مخالفان بود. البته بخشی از ریشه های این پدیده در سطح جهانی به وجود امده است به این معنی که در دوره بین دو جنگ جهانی غلیان حس ناسیونالیستی در تمام کشورها مشاهده میشد و این غلیان در روسیه به استالینیزم انجامید. زیرا که در جنگ جهانی دوم استالین به جای استفاده از نمادهای کارگری از نمادهای ناسیونالیسمی استفاده نمود و مهمترین آن استفاده از عنوان جنگ بزرگ میهنی برای این نبرد بود.   در زمان خروشچف اصلاحاتی انجام شد و استالیزیسم کنار گذاشته شد و فضای سیاسی نسبتا بازتر شد.   دوران پرژنف اوج قدرت روسیه شوروی است. دوره همپایگی راهبردی و نفوذ جهانی است. در این دوران شوروی از لحاظ نظامی و ژئوپلتیک و حتی اقتصادی به اوج قدرت خود رسید   در این بخش به پیامدهای درونی این انقلاب پرداخته می شود.   دوره 1917 تا 1954 که دوره لنین و استالین است دوره بسیار سختی است زیرا که عوامل مختلفی همچون جنگ جهانی اول، انقلاب، جنگ داخلی، سیاست استالین و در نهایت جنگ جهانی دوم شرایط بسیار سختی را حاکم نمود. اما از 1955 تا 1980 وضعیت اقتصادی بهبود پیدا می کند که این خود چند جنبه از جمله عدالت فراگیر، نظام آموزشی گسترده، نظام توزیع و اشتغال کامل را شامل می شود. با این حال توزیع گسترده فقر در همه جا مشاهده می شد و علت آن تولید ناخالص کم، درآمد سرانه پایین بود که باعث شده بود توزیع ثروت انجام نشود. از جمله نکات حائز اهمیت در این دوره تشکیل یک طبقه از بروکرات ها و کارمندان بود که از یک سری امکانات خارج از دسترس مردم استفاده می کردند. علاوه بر این در این دوره یک مرکز-پیرامون تشکیل شد. بدین معنی که مراکز صنعتی در مکان های معدودی همچون روسیه و بلاروس و اوکراین بود و مراکز کشاورزی در آسیای مرکزی و قفقاز بود که خود منجر به مبادله نابرابر شد.   مبحث بعدی بررسی علت فروپاشی روسیه در زمان گورباچف بود. یکی از دلایل وضعیت فاجعه آمیز اقتصادی در دوران برژنف بود به طوری که روسیه ایی که در 1960 بزرگترین صادر کننده غلات بود در سال 1980 به بزرگترین وارد کننده آن تبدیل شد. نکته بعد مرگ و میر زیاد بین سران اولیه انقلاب به علت سن بالای آنها بود که همه این عوامل اصلاحات در روسیه را ناگزیر می نمود.   گورباچف در این دوره سه سیاست مختلف پروستریکا (بازسازی اقتصادی)، گلاسنوس (ایجاد فضای باز سیاسی) و ایجاد خانه مشترک اروپایی و انحلال پیمان ورشو را به اجرا گذاشت که منجر به اعتراض نظامیان و بروز کودتا به سرکردگی یلتسین شد.     تصمیم یلتسین برای دوره بعد از شوروی تشکیل جامعه کشورهای همسو به جای اتحاد جماهیر شوروی بود اما در این دوره فروپاشی رخ داد. این فروپاشی جنبه های مختلفی دارد.   * فروپاشی نظام استبدادی چند ملیتی بود زیرا که شوروی یک کشور چند ملیتی بود * کنار گذاشتن ایدئولوژی مارکسیستی- کمونیستی * از بین رفتن یکی از قطب های نظام دوقطبی و تبدیل شدن آن یه یکی از چند قدرت برتر جهان   عوامل فروپاشی مبحث بعدی است که به آن پرداخته می شود.   اولین نکته بحث ملیت ها است چرا که سالها قبل در 1919 تمامی امپراتوری های بزرگ جهان ازجمله انگلستان، لهستان، عثمانی به پایان برسند زیرا که عصر امپراتوری ها به پایان رسیده بود ولی ایدئولوژی باعث شد امپراتوری روسیه پابرجا بماند. و این نوع حکومت در پایان سال 1991 دیگر کارکردی نداشت.   نکته بعدی اقتصاد دولتی و ناکارآمدی در رقابت پذیری بین المللی است. زیرا که اقتصاد دولتی برای ابتدای کار مفید بود ولی در بلند مدت جوابگوی نیازهای داخلی نبود.   بحث بعدی بحث توسعه است. توسعه در روسیه از دوران پتر تا شوروی دولتی بوده و هیچ گاه بنگاه خصوصی شکل نگرفته بود. همین باعث شد که توسعه به جای اینکه عامل قدرت جامعه باشد عامل قدرت دولت بود. زیرا نکته مهم این است که در عین حالی که دولت قدرتمند است جامعه نیز باید قدرتمند باشد زیرا در هنگام رشد اقتصادی در جهان کشور نمی تواند همپای رشد اقتصادی در جهان پیش برود زیرا که این امر بایستی در قدرت بخش خصوصی است نه در دست دولت.   نکته مهم دیگر هزینه های بالای داخلی و خارجی است. به طور کلی دیکتاتوری پرهزینه است زیرا که هزینه های بسیاری را برای راضی نگه داشتن مردم، دیگر اقشار بایستی پرداخته شود. در روسیه هزینه های آموزش و پرورش، بیمه و دیگر بخش ها بسیار بالا بوده است و علاوه براین فشار بین المللی در یک محیط رقابتی جهانی بود.   بحث نهایی مدیریت اصلاحات بود. در حالی که اصلاحات در روسیه ناگزیر بود اما این روند در روسیه دیر انجام شد. اصلاحات در چین با موفقیت انجام شد زیرا که به موقع و به تدریج انجام شد و اشتباهات مدیریتی در چین بسیار کم بود در حالی که در روسیه اشتباهات مدیریتی فاحشی انجام شد. یکی از این اشتباهات خلع سلاح کردن همزمان حزب، کا گ ب و ارتش توسط آقای گورباچف بود.   تهیه و تنظیم گزارش: هاجر جرست، دانشجوی کارشناسی ارشد مطالعات روسیه، داشگاه تهران   ]]> تاریخ Mon, 27 Nov 2017 06:32:46 GMT http://www.iras.ir/fa/doc/report/3439/واکاوی-انقلاب-روسیه-صد-سال نگاهی به اقدامات روس های سفید (ضد انقلاب روسیه) http://www.iras.ir/fa/doc/article/3411/نگاهی-اقدامات-روس-های-سفید-ضد-انقلاب-روسیه یادداشت سردبیر: این مقاله به مناسبت یکصدمین سالگرد انقلاب اکتبر 1917 روسیه پیرامون اقدامات و فعالیت های انقلابیون و ضدانقلاب روسی در آغازین سال های انقلاب نگارش یافته است. در سال 1947 (1325 ش) مردی روس تبار در 74 سالگی در ایالت میشیگان آمریکا بر اثر حمله قلبی درگذشت و همانجا به خاک سپرده شد. 12 سال پیش در سال 2005 میلادی (1383-1384) بقایای جسد این شخص بر اساس درخواست دخترش با موافقت رییس جمهور پوتین به روسیه بازگردانده و در قبرستانی در مسکو مجدداٌ به خاک سپرده شد. این مرد کسی نبود جز آنتون ایوانویچ دنیکین «Anton Ivanovich Denikin» یکی از چهره های کلیدی ارتش روس های سفید[1] که در همان بدو امر به مخالفت با انقلاب سرخ اکتبر 1917 (1296 ش.1335ق.) روسیه پرداختند. این نوشتار قصد دارد نگاهی کوتاه به برخی اقدامات ضد انقلاب و انقلابیون روسیه در سال های آغاز انقلاب و نوع تعامل دوسویه آنان و ایران بیاندازد.   درست در بحبوحه جنگ جهانی اول (1914-1918م.) بود که انقلاب اکتبر 1917 روسیه به بار نشست. روسیه انقلابی به سرعت سیاستی کاملا مخالف با روسیه تزاری را در پیش گرفت. آنها که تا دیروز همراه انگلستان در یک جبهه با آلمان و عثمانی می جنگیدند به سرعت با آلمانها پشت میز مذاکره نشستند و با انعقاد قرارداد «برست لیتوفسک» یک سال پیش از اتمام رسمی جنگ، پای خود را از جنگ جهانی اول بیرون کشیدند. اما مقدر بود که سایه جنگ بدین زودی دست از سر روس ها بر ندارد. زیرا همزمان با برآمدن نیروهای انقلابی، نیروی گسترده ضد انقلاب نیز سر بر آورد و روس ها را درگیر چنان جنگ داخلی دامنه داری نمود که تا چندین سال پس از پیروزی انقلاب نیز تداوم داشت.   ضد انقلاب روسیه به روس های سفید مشهور هستند. رهبران آنان در واقع تعدادی از ژنرال های بلند پایه ارتش تزاری بودند که هنوز دل در گرو نظم قدیم داشته و افکار و ایده های انقلابیون جدید را بر نمی تابیدند. وسعت سرزمین روسیه این امکان را به ژنرال های مذکور می داد تا دور از دسترس سران انقلاب که هنوز زمام امور را به درستی در دست نگرفته بودند به کر و فر بپردازند.   ژنرال های ضد انقلاب به صورت همزمان در چندین نقطه به مبارزه با انقلاب برخاستند. ژنرال کولچاک در سیبری، ژنرال دنیکین در قفقاز و ژنرال یودنیچ در حوزه بالتیک از مهمترین مخالفان انقلاب بودند. نام های بزرگ دیگری همچون ژنرال آلکسیف، کورنلیف و... نیز در این میان هست که هر یک به نوبه خود در برهه ای از زمان در جبهه روس های سفید سهم و نقشی در مخالفت با انقلاب بازی کردند.   روس های سفید تنها با انقلاب سرخ سر دشمنی نداشتند بلکه تا پایان جنگ جهانی اول همچنان آلمان و عثمانی را دشمنان خود می دانستند و در صورت مواجه –در این زمان آلمانها در گرجستان حضور گسترده داشتند و عثمانی نیز دیگر داعیه دار قفقاز جنوبی بود– از درگیر شدن و ضربه زدن به آنان رویگردان نبودند.   در پشت پرده فعالیت های گسترده روس های سفید و تداوم مبارزات آنها نباید از نقش پر رنگ متحد دیروز حکومت تزاری یعنی حکومت انگلستان غافل بود. انگلستان که از بیخ و بن با حکومت بلشویکی جدید مخالف بود در قالب حمایت از روس های سفید از هیچ کوششی برای برانداختن آن دریغ نکرد.   روس های سفید در دوره حیات خود (1917- 1920) به اقدامات پر اهمیتی دست زدند؛ تشکیل  حکومت قفقاز و حتی چاپ اسکناس های مخصوص این حکومت از آن جمله بود. در حالی که در همان زمان کشورهای گرجستان، آذربایجان و ارمنستان در همان زمان تقدام به تشکیل دولت های خاص خود نموده بودند، روس های سفید انتظار داشتند که این نقاط از اسکناس های آنها در داد و ستد خود استفاده کنند.   سال 1919 (1298ش.) اوج موفقیت های روس های سفید بود. ارتش سفید که ژنرال دنیکن به عنوان رهبر شاخه داوطلبان آن اسم و رسم بلند آوازه ای یافته بود در تابستان این سال اوکراین را تصرف کرد و تا نزدیک مسکو با موفقیت پیش رفت که در آنجا از ارتش سرخ شکست خورد.بدون تردید اگر این شکست رخ نمی داد تاریخ روسیه و جهان مسیر دیگری را می پیمود. در این سال ها و تا 1920 که شکست دنیکین مسلم شد، نیروی دریایی دوره تزاری که در دریای خزر فعال بود تماما در اختیار ارتش سفید و ژنرال دنیکین بود و انقلابیون عملا توان باز پس گیری آن را نداشتند.   انقلاب روسیه علاوه بر خود روسیه تاثیرات بسیاری بر جهان، کشورهای پیرامون و از جمله ایران داشت. همچنان که گفته شد انقلاب همزمان با جنگ جهانی اول رخ داد. در این دوره علیرغم اعلام بی طرفی ایران روسها، انگلیسی ها و عثمانی ها هر یک بخش هایی از ایران را با نیروی نظامی به تصرف خود درآورده و عملا سرزمین بی طرف ایران را به میدان جنگ متفقین و متحدین تبدیل کرده بودند. با پیروزی انقلاب به نیروهای روس دستور بازگشت داده شد. گروه هایی از سربازان به اوطان خود بازگشتند و گروههایی نیز با پیوستن به ارتش روس های سفید به مبارزه با انقلاب برخاستند. نحوه بازگشت این سربازان از خاک ایران و تعاملاتی که نهضت جنگل با رهبری میرزا کوچک خان با آنها و نیروهای انگلیسی دارد و گاه به زد و خورد بین دو طرف انجامیده است خود تحقیقات جداگانه ای را می طلبد.   نحوه ایجاد ارتباط حکومت ایران با دولت انقلابی جدید روسیه نیز به نوبه خود جالب و حاوی درس های آموزنده ای است. روس های انقلابی در یاداشت گلایه آمیزی که به ایران نوشتند به برخی از جوانب این ارتباطات اشاره کرده اند. طبق این یادداشت سفیر مختار ایران در روسیه در تاریخ 14 دسامبر 1917 یعنی حدود یک ماه بعد از پیروزی انقلاب آن را به رسمیت شناخته بود اما حکومت ایران در 4 ژانویه 1918 سفیر شوروی در تهران را به رسمیت نشناخت. نخستین سفیر شوروی براوین نام داشت. وی قبلا کنسول روسیه تزاری در شهرستان خوی بود که با پیوستن به صف انقلابیون به عنوان سفیر جدید راهی تهران شد. در تهران سفیر دوره تزاری از تحویل دادن سفارت خانه به وی خودداری و حکومت ایران ناچار جای دیگری را برای سفیر روسیه شوروی اجاره کرد. اگر در آرشیو وزارت خارجه کشورمان اسناد و مکاتبات این واقعه موجود باشد، «کشمکش بر سر سفارتخانه» می تواند موضوع پژوهشی خواندنی­ای شود. بدون تردید در هنگامه قطع ارتباط با حکومت مرکزی روسیه، مشاور ارشد سفیر تزاری روسیه و البته حکومت ایران سفارت خانه انگلستان بوده است. در همین سال روس های سفید و نیروهای انگلستان هر کس را که در ایران نوعی وابستگی به روس های سرخ داشت را بازداشت و به اسارت در می آوردند. براوین برای بازگشت به روسیه چون منطقه قفقاز نیز در اختیار روس های سفید و انگلستان بود ناچار شد از راه افغانستان و شمال خزر بازگردد که در افغانستان کشته شد. سفیر دیگر روسیه شوروی نیز که کالمیتسوف نام داشت در تابستان 1919 که همزمان با اوج پیروزی های روس های سفید بود در ایران دستگیر و توسط ضد انقلاب روس و انگلیسی ها تیرباران شد. جالب است که این هر دو سفیر الغای تمامی قراردادها و امتیازات دوره تزاری را اعلام می کردند، اما حکومت مرکزی ایران در وضعیتی نبود که بتواند بدون اجازه انگلستان از موقعیت پیش آمده با انعقاد قراردادهای جدید بهره برداری کند. فراموش نکنیم که در همین سال انگلستان در کابینه وثوق الدوله قرارداد معروف 1919 را بر ایران تحمیل کرد و قصد داشت با این قرارداد در فقدان روسیه تزاری که همواره مدعی وی در تسلط بر ایران به ویژه نواحی شمالی بود، به نوعی کل ایران را مستعمره خود کند.   به هر حال نیروهای انقلابی به تدریج بر قدرت خود افزودند و توانستند ضد انقلاب روس را یک به یک از مواضع خود بیرون کنند. دنیکین در 1920 در اوکراین از مقام خود استعفا داد. پس از کناره گیری دنیکین، نیروی دریایی وی نیز به بندر انزلی عقب نشست و تصرف کشتی های وی بهانه روس های انقلابی برای حضور مجدد نظامی در عرصه های شمالی ایران شد. از اینجا بود که ارتباطات نهضت جنگل و بلشویک های روس آغاز شد.   دنیکین نخست به استانبول و از آنجا به لندن رفت. پس از چند ماه اقامت در لندن و بعد چند کشور اروپایی دیگر در نهایت در فرانسه رحل اقامت افکند و چند سال آخر عمر خود را در آمریکا سپری کرد. دنیکن در طی سال های 1921 تا 1926 در فرانسه اقدام به نگارش خاطرات خود تحت عنوان «The Russian Turmoil» یا «پریشانی روسیه» نمود که به باور بسیاری بهترین کتاب برای شناخت جنگ های داخلی و این دوره از تاریخ روسیه است و جا دارد که مراکز مرتبط در کشور ما اقدام به ترجمه و  نشر آن نمایند. اگر آن را خواست درونی دنیکین ندانیم، وی در مقدمه این کتاب فروپاشی حکومت بلشویکی را پیش بینی کرده است، اتفاقی که 44 سال پس از مرگ وی در 1991 (1370ش.) رخ داد. انقلاب شوروی و ژنرال دنیکین هر دو به یک اندازه و درست 74 سال عمر کردند.   پی نوشت 1- روس های سفید را نباید با ساکنان کشور بلا روس اشتباه گرفت. این دو ارتباطی با هم ندارند.روس های سفید در واقع فقط نوعی نامگذاری برای تمایز از ارتش سرخ یا همان انقلابیون بوده است.در همین زمان ارتش دیگری در نواحی اوکراین فعال بوده که به ارتش سیاه شهرت داشته است. نویسنده: دکتر حسین زرینی، عضو شورای علمی ایراس   ]]> دکتر حسین زرینی تاریخ Sun, 12 Nov 2017 03:50:31 GMT http://www.iras.ir/fa/doc/article/3411/نگاهی-اقدامات-روس-های-سفید-ضد-انقلاب-روسیه بازسازی رژه روز پیروزی در روسیه http://www.iras.ir/fa/doc/gallery/3404/1/بازسازی-رژه-روز-پیروزی-روسیه روز هفتم نوامبر سال ۱۹۴۱ و در حالیکه ارتش آلمان نازی به دروازه های مسکو رسیده بودند، کارگران و کشاورزان، قبائل و طوائف مختلف مردم برای شکست آلمان ها هم قسم شدند.   میدان سرخ مسکو جایی بود که اقوام و طوایف مختلف روس، در آن روز تاریخی، پس از آموزشی کوتاه و چند ساعته، راهی میدان جنگ با ارتش آلمان نازی، در هفت کیلومتری دروازه ورودی شهر مسکو شدند.   نبردی سخت بین ارتش مجهز آلمان و نیروهای مردمی و ارتش سرخ در گرفت که در نهایت به پیروزی روس ها انجامید.   در رژه روز پیروزی، برای بازسازی تاریخی این رویداد، نیروهای مردمی با تجهیزات ابتدائی دفاعی و لباس های آن دوره، در میدان سرخ رژه می روند.   ارتش روسیه در کنار نمایش تجهیزات و ماشین آلات قدیمی، تعدادی از تسلیحات پیشرفته از جمله انواع موشک های بالستیک قاره پیما، تانک های پیشرفته و سلاح های جنگ الکترونیک را به نمایش می گذارد.   این رژه در حضور مردم، شمار کمی از کهنه سربازان باقیمانده از نبرد روز هفتم نوامبر ۱۹۴۱ و خانواده های آن ها برگزار می شود. آنچه در زیر از نظر می گذرد، تصاویر بازسازی رژه روز پیروزی در میدان سرخ مسکو در تاریخ 7 نوامبر 2017 است که با نمایش تجهیزات قدیمی و تسلیحات پیشرفته انجام شد.   ]]> تاریخ Thu, 09 Nov 2017 09:41:12 GMT http://www.iras.ir/fa/doc/gallery/3404/1/بازسازی-رژه-روز-پیروزی-روسیه انقلاب اکتبر از رویای فروپاشی سرمایه داری تا واقعیت فروپاشی شوروی http://www.iras.ir/fa/doc/interview/3392/انقلاب-اکتبر-رویای-فروپاشی-سرمایه-داری-واقعیت-شوروی یادداشت سردبیر: در آستانه صدمین سالگرد انقلاب روسیه، موسسه مطالعات ایران و اوراسیا (ایراس) به سراغ دکتر جهانگیر کرمی، دانشیار روابط بین الملل در دانشگاه تهران و عضو ارشد شورای علمی ایراس، رفته است تا ضمن واکاوی دلایل انقلاب اکتبر به تاثیر آن بر ایران بپردازد. ایشان معتقدند که انقلاب روسیه با اهداف و آرمانهای بلندی شکل گرفت و بلشویک ها با سازماندهی مناسب آن را تسخیر نموده و در خدمت آرمانهای چپ گرایانه قرار داده و روسیه را از رتبه پنجم اقتصاد جهانی به مرتبه دوم و به عنوان یکی از دو ابرقدرت بزرگ جهانی رسانیدند. اتحاد شوروی به خاطر عدم توجه به شرائط و ویژگیهای های تاریخی، سنتهای بومی و مذهبی، واقعیت های اجتماعی داخلی و خواستهای واقعی  مردم به یک رقابت بین المللی فراتر از توان و قابلیتهای آن کشیده شد و در نبود یک توسعه اقتصادی مناسب در کشور، از عهده آن رقابتها نیز بر نیامد و از درون فرو ریخت. از نگاه ایشان، انقلاب اکتبر پیامدهای مهمی در جامعه و سیاست ایران داشته و سرنوشت ایران در یک سده اخیر بسیار از آن رویداد متاثر شده و هنوز هم فرهنگ سیاسی ایران امروز خالی از مفاهیم و آموزه های آن نیست.   به عنوان سوال نخست لطفا بفرمایید انقلاب اکتبر چگونه شکل گرفت؟   "ریشه های انقلاب اکتبر به نوسازی روسیه در اواخر سده 17 میلادی و اوان سده 18 در دوره پتر کبیر بر می گردد. زیرا با نوسازی پتر کبیر دوره ای از تحولات در روسیه آغاز شد که این تحولات منجر به تحولاتی اساسی در کشور و قدرتمندی روسیه و در سطح اجتماعی به شکل گیری جریان­های سیاسی مختلف شد. یکی از ویژگی­های بزرگ این اصلاحات، گسترش نظام آموزشی جدید و باسوادی نسل جوان و بعدها باز تولید مخالفت­ها و جریان­های سیاسی مخالف بود. این جریان­ها تا قبل از انقلاب فرانسه و جنگ روسیه و فرانسه چندان اهمیتی  نداشت. اما از 1812 تا 1814 که روس­ها توانستند در برابر ناپلئون مقاومت کنند و ناپلئون را شکست دهند، و سپس ورود نیروهای نظامی روسیه به اروپا به دوره ای از تسلط روسیه بر ساختارهای اروپایی بعد از کنگره وین از  1815 تا 1848 منجر شد و نوعی روسیه در چارچوب "اتحاد مقدس" با امپراتوری های مسیحی اتریش، پروس و انگلستان توانست درادراه  اروپا نقش مهمی ایفا نماید. اما تاثیر امواج انقلاب فرانسه در روسیه این بود که با انقلاب دکابریست ها مواجه شد."   "انقلاب دکابریست­ها متاثر از تحولات اروپا و بویژه اصول انقلاب فرانسه مانند آزادی و برابری و بود.  انقلاب دکابریستها خیلی از تحولات بعدی روسیه را شکل داد و ادبیات روسیه در دوره طلایی آن و آثار مشاهیری چون پوشکین و داستایوفسکی ، لرمانتوف و خیلی های دیگر متاثر از این انقلاب بودند. تعداد افسران شجاعی که در جنگ شرکت کرده بودند و مدال افتخار داشتند و در تظاهرات کشته، اعدام یا به سیبری تعبید شدند، دستمایه شعری ، فرهنگی و ادبی این هنرمندان شد و به این وسیله انقلاب دکابریست­ها در ذهن و ضمیر روس ها ماندگار شد. جریان­های سیاسی که بعد از این اتفاقات شکل می­گیرد، جریانات اسلاوگرا، مردم گرا، چپ گرا، لیبرال­ها و آنارشیست و مجموع اینها منجر به اصلاحات دهه 1860 و تغییر نظام سرواژ  و انقلاب مشروطه 1905 نقلاب 1917 شد."   "انقلاب 1917 در عصری روی داد که پیش از آن و هم زمان سه تحول مهم در اروپا و غرب روی داده بود و نتایجی را در منطقه و جهان ایجاد کرده بود: نخست انقلاب صنعتی سده 18 که به شکل گیری صنایع بزرگ و جمعیت انبوه کارگران در شهرها و سپس ظهور اندیشه های چپ منجر شد. دوم ناسیونالیسم بود که از انقلاب فرانسه سرچشمه گرفته بود و به تدریج به یک گفتمان غالب تبدیل شده بود و سرانجام ظهور امریکا از اواخر سده 19 به عنوان یک قدرت بزرگ و پیش افتادن آن از 1871 در حوزه اقتصادی به عنوان اولین قدرت اقتصادی جهان و اصول مورد نظر آن در حوزه های سیاسی واقتصادی جهان که در دهه دوم سده بیستم به عموان ویلسونیسم مشهور شد و بر پایان استعمار سنتی و اشکال جدیدی از روابط بین الملل که دیگر لازم نبود قدرتهای بزرگ مستقیما در حوزه های نفوذ استعماری حضور داشته باشند و با تجارت و تامین مواد خام و بازار فروش محصولات صنعتی، منافع قدرتهای بزرگ تامین می شد."   "این تحولات مهم تاثیر زیادی بر روسیه آن روز و جریانات سیاسی آن داشتند. چپ گرایی در اروپا از نیمه سده 19 به یک جریان مهم تبدیل شده بود و روس­ها بخش بزرگی از اندیشه های چپ اروپا بودند، و از این رو حزب سوسیالیست کارگری روسیه در اروپا شکل می­گیرد. در این دوره با توجه به شکست روسیه در  جنگ 1854 تا 1857 کریمه، فضایی برای گسترش این جریان ها ایجاد شد و بعد از شکست روسیه در جنگ 1904 ژاپن که منجر به انقلاب مشروطه شد، و سپس ورود به جنگ جهانی اول اوضاع برای روسیه وخیم تر شد.  در مجموع، شکست هایی که از نیمه دوم سده 19 تا سال 1917 نصیب روسیه شد ، در کنار نارضایتی های عمومی مردم از حکومت و فعالیت گروههای سیاسی داخلی همه باعث به وقوع پیوستن انقلاب اکتبر شدند. اما نکته مهم این بود که بر اساس آموزه های مارکس قرار نبود در کشوری مانند روسیه انقلاب کمونیستی ظهور کند و او نسخه انقلاب را برای کشورهای صنعتی و دارای طبقات موثر بورژوا و پرولتاریا ارائه داد. اما لنین با تجدید نظر در آموزه های مارکس و ارائه نظریه حزب پیشتاز برای عمل انقلابی انقلاب را به روسیه کشانید. همچنین باید یاد آور شوم که جریانات چپ و بویژه بلشویک ها صرفا بخشی از مخالفان نظام تزاری بودند اما بخاطر تشکیلات منسجم و عمل انقلابی موثر توانستند پس از وقوع انقلاب، انقلابی مجدد را شکل داده و همه را از عرصه انقلاب حذف کنند."   "به هر حال، انقلاب روسیه در زمانی به وقوع پیوست که سه تحول گفته شده در بالا در جریان بود و این روندها بعدا برای روسیه خیلی سرنوشت ساز شد. چرا که بزرگترین انقلابی که براساس آموزه های مارکس و و تجدید نظرخواهی جدی لنین و همکارانش براساس شرایط آن زمان، امید محرومان، مستضعفان، زحمت کشان و کسانی که در زیرستم سرمایه داری، استعمار و امپریالیزم بود، به خاطر همزمانی با پدیده ناسیونالیسم که در اواخر قرن نوزدهم تبدیل به یک جریان بسیار مهم و بعد از جنگ جهانی اول به پارادایم غالب دنیا تبدیل شد و هیتلر، موسولینی، آتاتورک، رضا شاه، امپراتور ژاپن و حاکمان کشورهای آن زمان ظهور کردند، به انحراف بزرگی در آن انقلاب دامن زدند و آن را به جای پاسخگویی به آرزوها و آرمانهای داخلی، به سمت اقدامات بین المللی پرهزینه کشانیدند. در آن زمان در بخش زیادی از این کشورها ناسیونالیسم افراطی قومی و نژادی، توتالیتر، نظام های فاشیستی و نازیستی به سبک های مختلف شکل گرفت و در روسیه نیز طبیعتا این نمی توانست بی تاثیر باشد و استالینیسم در دوره نظام های توتالیتریسیم شکل گرفت و شکل اصلی نظام کمونیستی روسیه شد که همه امیدها برای اثر بخشی این نظام و کمک به مستضعفان و فقرا را در داخل کشور بر باد داد."   "آنچه که پس از پایان جنگ جهانی اول به عنوان اصول چهارده گانه ویلسونیسم مبنی بر حق تعیین سرنوشت و خاتمه استعمار و ... مطرح شد، بر تئوری ملیت­های لنین تاثیر داشت، در سال 1919 که بیشتر امپراتوری­های استعماری فروریخته یا خاتمه یافته بودند، روسیه توانست مستعمرات گسترده خود را به خاطر ایدئولوژی کمونیستی (تئوری ملیت های لنین) حفظ کند. یعنی لنین در عصری  که حق تعیین سرنوشت مطرح بود ، ایدئولوژی کمونیستی را با شرایط جدید وفق داد و توانست آن را حفظ کند. اما بعد ها این جریانات در فروپاشی شوروی موثر بودند."   "لذا می توان ادعا کرد که روندهای بین المللی پیش از انقلاب اکتبر و بازتولید آنها در دوران حاکمیت کمونیسم رابطه بسیار نزدیکی با فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی دارد. غلبه استالینیسم و تداوم آن تا دوره اصلاحات، نظریه ملیتها و ایدئولوژی جهان گرا و تبدیل آن به عنصر ژئوپلیتیک، و هزینه های گسترده حفظ این قلمرو نفوذ بین المللی در کنار اصول اقتصادی متمرکز که امکان توسعه واقعی و فراگیر و متداوم را از کشور گرفت و عملا امکان تامین پشتیبانی اقتصادی از آن ادعاهای جهانی را سلب می کرد، مقدمات فروپاشی را فراهم آورد. در حقیقت، انقلاب اکتبر که بر اساس آموزهای مارکس و لنین برای فروپاشی نظام سرمایه داری برنامه داشت اما بخاطر مجموعه ای از مسائل با فروپاشی خود رویارو شد. در واقع، رویای فروپاشی نظام سرمایه داری به واقعیت فروپاشی نظام کمونیستی در شوروی منجر شد."   اگر بخواهیم در خصوص  شاخص های روسیه پس از انقلاب روسیه و روسیه پس از فروپاشی شوروی صحبت کنیم، این شاخصه ها چه شباهت­ها و تفاوت­هایی باهم دارند؟   "انقلاب روسیه ایدئولوژی و اهداف بزرگ جهانی داشت، اما روسیه پس از فروپاشی شوروی فاقد ایدئولوژی است و سعی کرده در واقع با رهاسازی ایدئولوژی، عملگرایانه به بازسازی داخلی و تعامل بین المللی بپردازد. البته به آن معنا نیست که در اتحاد شوروی همه چیز ایدئولوژیک بود. ایدئولوژی در اتحاد شوروی از خلوص اولیه و ایدئولوژی گرایی به تدریج از زمان استالین به ابزاری برای قدرت روسیه تبدیل شد و بویژه در جریان جنگ و بعد از آن ایدئولوژی در خدمت منافع ملی روسیه قرار گرفت. در این دوره ایدئولوژی برای تحقق منافع بین المللی عنصر مشروعیت دهنده داخلی و بین المللی بود و با نقشی که به کشور داده می شد معنا پیدا می کرد. البته روسیه تزاری هم برای خود نقش موعود گرایانه و رسالت مسیحایی قائل بود اما دامنه آن به ملل اسلاو و ارتدوکس و نه همه کارگران جهان ختم می شد. در دوره پوتین این نقش به شکل کمرنگ تری در غالب اوراسیا گرایی به تدریج ظهور پیدا کرده و در قالب رسالتی که پوتین برای خود در قلمرو اوراسیای مرکزی (کشورهای جدا شده از شوروی) قائل است، نمودار می­شود. در دوره کمونیسم این ایدئولوژی رسالت جهانی در حمایت از کارگران جهان در مقابل سرمایه داری بود و به تدریج کمرنگ تر شد و جای آن را منافع ملی  اما در یک گستره جهانی گرفت. به عبارتی ایدئولوژی تبدیل به ژئوپلتیک شد یعنی مشروعیت ایدئولوژیک و رسالت جهانی طبقه کارگر به قلمرو ژئوپلتیک تبدیل شد که باید به هر شکلی از این قلمرو ژئوپلتیک دفاع شود."   این انقلاب چه نقشی در شکل گیری نظم دو قطبی داشت؟   "انقلاب روسیه ، این کشور را به یکی از کشورهای قدرتمند جهانی قبل از جنگ دوم جهانی تبدیل کرد. این کشور تقریبا از سال ١٨٧١ تقریبا پس از امریکا پنجمین قدرت اقتصادی دنیا بود، پیش از آن قدرتهای جهان به ترتیب امریکا، انگلستان ،آلمان، فرانسه بودند. زیر ساخت های صنعتی این کشور اگر چه در رده امریکا و انگلیس نبود اما روسیه کشور مهمی بود. جنگ جهانی اول به مشکلات داخلی فراوان روسیه دامن زد و به انقلاب انجامید. انقلاب به معنای آن نبود که روسیه قدرت نبود اما نوسازی به سبک استالین، روسیه را از قدرت پنجم دنیا به قدرت دوم تبدیل کرد. این کشور البته در جنگ جهانی اول شکست خورده، درگیر مشکلات و جنگ­های داخلی پس از انقلاب بود. زمانی که این کشور در جنگ جهانی دوم پیروز شد، اتحاد شوروی به یک ابر قدرت بزرگ و همتای ابر قدرتی چون امریکا تبدیل شد و البته بخش عمده ای از زیر ساختهای این ابر قدرتی از قبل وجود داشته اما نمی توان نقش استالین، سیاست های صنعتی کردن و بسیج ایدئولوژیک و نقش ایدئولوژی کمونیستی در بسیج مردم را نادیده گرفت. بنابراین این انقلاب تاثیر مهمی در نظم دو قطبی داشت و اتحاد جماهیر شوروی را از پنجمین قدرت بزرگ دنیا به دومین قدرت بزرگ تبدیل کرد."   چه نقشی به لحاظ الگو سازی  انقلاب اکتبر در روسیه و کشورهای کمونیستی مانند کوبا و چین می توان قائل بود؟   "انقلاب اکتبر منشا بسیاری از تحولات مهم در جهان بود. مدلی که در روسیه پس از انقلاب کمونیستی پیاده شد بعدا در جهان دنبال شد و اهمیت یافت. در داخل روسیه به ویژه در دوره لنین با حمایتی که از احزاب چپ گرای جهان انجام شد، جریان های سیاسی ضد استعماری به روسیه دعوت شدند و با آنها صحبت شد و در تبلیغات کمونیستی شکل گرفت. اساسا هدف کمینترن (بین الملل سوم) که تشکیل شد، ایجاد انقلاب کارگران و انقلاب ملت های تحت ستم  در سراسر دنیا بود."   "در آن دوره دو مدل وجود داشت، یکی مدل ویلسونیسم بود که با قدرت یابی امریکا به لحاظ اقتصادی از اواخر قرن نوزدهم شکل گرفت. امریکایی ها موافق نظام استعماری سنتی نبودند ، در جامعه ملل که مدل امریکایی نظام بین الملل آینده برای اداره روابط بین الملل بود ، در آنجا ویلسون اصولی داشت که مبنای شکل گیری جامعه ملل بود. آزادی تجارت، آزادی دریاها، شفافیت قراردادهای بین المللی و اصل تعیین سرنوشت برای ملتهای تحت استعمار مهمترین اصول ویلسونیسم بود. بر این اساس در جامعه ملل نیز سیستم ماندا یا قیمومیت شکل گرفت. خیلی از کشورهای که بعدا مستقل شدند تحت همین سیستم شکل گرفتند."   "مدل دیگر، مدل لنین بود، مدلی برای کشورهای مستعمره بود که از نگاه لنین در این کشورها نه تنها احزاب و جریان های ضد استعماری بلکه حتی بورژازی ملی در این کشورها به عنوان یک متحد تلقی می­شدند و آنها می توانستند در کنار اتحاد شوروی به نفوذ نظام سرمایه داری در نقاط مختلف دنیا ضربه بزنند. به این وسیله بحران داخلی سرمایه داری که به تعبیر لنین به بیرون منتقل شده و به داخل نظام بازمی­گردد و آنها از درون فرو پاشند و انقلاب کارگری شکل گیرد. لذا هم در چارچوب کمینترن و هم در حمایت های عملی که صورت گرفت و کنگره هایی که در روسیه برگزار شد مانند کنگره  باکو که در آن نماینده های جریانات ضد حکومتی از کشورهای مختلف جمع شده و سران کمونیست برای آنها سخنرانی می­کردند و جزوه و کتاب های الگو برای انقلاب در کشورها به آنها داده می شد و مورد حمایت های سیاسی و مالی قرار می گرفتند."   "لذا خیلی از تحولاتی که در دنیای بعدی صورت گرفت متاثر از انقلاب روسیه بود مانند انقلاب چین، کوبا، جریانات و احزاب چپ گرا در خاورمیانه و افریقا و آسیا و امریکای لاتین، کودتاهای چپ گرا در خاورمیانه ( مانند حکومت لیبی، سوریه، یمن، عراق و ...). اما مورد دیگری که در این میان بود، تجربه اروپای شرقی بود که این ها بر خلاف بقیه مناطق که به سمت انقلاب کمونیستی رفتند و انقلاب شوروی را الگوی خود قرار دادند اما چنین چیزی نبود و تصرفات ارتش سرخ در جنگ جهانی دوم بود که بعدا در این کشورها نظام های کمونیستی شکل گرفت و تقسیمی که در کنگره یالتا بین امریکا و شوروی بر سر آینده جهان صورت گرفت. غیر از یوگسلاوی که جریانی چپ گرا و بومی به رهبری تیتو شکل گرفته بود اما در سایر کشورها جریان های بومی کمونیستی آنقدر قوی نبود که بتوانند حکومت تشکیل دهند و فقط حکومت های دست نشانده شوروی توانستند حکومت تشکیل دهند."   آقای دکتر اجازه بدهید به کشور ایران و تبعات انقلاب اکتبر برگردیم، چه در غالب دخالت­ های شوروی در ایران و حزب توده یا مسائل دیگر، انقلاب اکتبر به لحاظ سیاسی چه تبعاتی بر ایران داشته است؟   "انقلاب اکتبر بسیار  بر ایران تاثیر داشته است. البته نه تنها انقلاب اکتبر، بلکه انقلاب مشروطه روسی که با انقلاب مشروطه ایران یک سال فاصله داشت و تاثیر جنگ روسیه و ژاپن منجر به انقلاب مشروطه در روسیه شد. البته ریشه های آن در تحولات قرن نوزدهم بود اما جنگ روسیه و ژاپن به صورت فوری با شکست روسیه بر ناکارآمدی نظام تزاری و شورش مردم دامن زد. همین جنگ روسیه و ژاپن تاثیر بسیاری بر بازار ایران و کمبود کالا داشت و منجر به درگیر حکومت و بازاریان شد و در نهایت به انقلاب مشروطه انجامید. ایده های انقلاب مشروطه هم خیلی متاثر از ایده های روسی بود. روسیه همیشه کانالی برای انتقال ایده های مدرن به ایران بود. اولین بار در جنگ های ایران و روس بود که پس از اینکه ایران شکست خورد، عباس میرزا مساله مدرن سازی کشور و نوسازی صنعتی کشور را مطرح می کند و دانشجویانی را به اروپا، امریکا و روسیه می فرستد تا با دنیای مدرن آشنا شوند. لذا انقلاب اکتبر نمی توانست در ایران بی تاثیر باشد به ویژه این تاثیر از منطقه قفقاز بود. همچنان که جریانات مشروطه خواه و لیبرال و جریانات نوگرای روسیه بر ایران تاثیر داشتند، جریانات چپ گرای روسیه نیز بر ایران تاثیر داشتند. حزب کمونیست ایران ابتدا در باکو شکل گرفت سپس به انزلی انتقال یافت و بعد تر به حزب توده تبدیل شد." "حزب توده یکی از احزابی بود که بسیار بر جریانات فرهنگی و سیاسی ایران موثر بود و انشعابات مختلف آن در قالب پیکار، رنجبران و فدایی خلق نیز در مقاطع خاص موثر بودند. هنوز هم بسیاری از مفاهیم سیاسی در کشورمان متاثر از حزب توده است و متاسفانه برداشت ناقص آن از مسائل قومی صدمات زیادی به ایران زده است. اما انقلاب اکتبر به غیر از تاثیرات ایدئولوژیک و فرهنگی، تاثیرات عینی داشت و به هر حال هم قرارداد 1921 لنین و رضا شاه برای ایران دارای اهمیت بود. بر اساس این قرارداد مرزهای ایران و شوروی تعیین شد و امتیازات دوره تزاری در ایران لغو شد. البته این قرارداد امتیازات منفی از جمله مداخله روسیه در ایران هم داشته و دارد. نکته دیگری که در خصوص تاثیر انقلاب اکتبر بر ایران هست به نگرانی انگلیسی ها از خطر شوروی بر می گردد. در قالب بازی بزرگ در قرن نوزدهم رقابت انگلیس و روسیه در ایران و مناطق گسترده ای از فنلاند تا ژاپن بر مدار مرزهای روسیه جریان داشت و یکی از کانونی ترین نقاط آن ایران بود. نهایتا قبل از جنگ جهانی اول با قرار داد 1907 و قراداد 1915 دو بار تقسیم ایران توافقاتی بین روسیه و انگلستان صورت گرفت. بعد از انقلاب اکتبر و در نبود روسیه ، دست  انگلیسی ها در ایران باز شد. انگلیسی ها تلاش کردند با سازماندهی کودتای رضا شاه و شکل دادن به دولت مدرن ایرانی با کمونیسم مقابله کنند و در واقع ایجاد کمربند امنیتی افغانستان، ایران و ترکیه دور روسیه را محور کار خود قرار دادند. برای آینده ایران با توجه به ترسی که در انگلیسی ها ایجاد شد و گشایشی که برای آنها در دخالت در امور ایران ایجاد شد، شرایط جدیدی برای ایران رقم خورد." مصاحبه کننده: دکتر الهه کریمی ریابی، استادیار رشته مطالعات روسیه در دانشگاه تهران         ]]> دکتر جهانگیر کرمی تاریخ Sat, 04 Nov 2017 19:08:10 GMT http://www.iras.ir/fa/doc/interview/3392/انقلاب-اکتبر-رویای-فروپاشی-سرمایه-داری-واقعیت-شوروی کتاب 'باکو و انقلاب مشروطه ایرانی' منتشر شد http://www.iras.ir/fa/doc/news/3305/کتاب-باکو-انقلاب-مشروطه-ایرانی-منتشر ایراس: چاپ نخست کتاب 'باکو و انقلاب مشروطه ایرانی' در شمارگان 550 نسخه توسط انتشارات 'سفیر اردهال' با همکاری 'موسسه تاریخ و فرهنگ دیار کهن' در سال 1396 به زیور طبع آراسته شده است. 'ارتباط باکو با ایران بعد از استیلای روسیه تزاری'، 'تاثیرات فکری باکو بر انقلاب مشروطه ایران'، 'مجاهدین قفقازی و مشروطه ایران'، تشکل ها و اشخاص آزادی خواه باکو و تحولات مشروطه ایران' و 'مطبوعات چاپ باکو و تحولات مشروطه ایران'، عناوین فصل های پنجگانه کتاب 'باکو و انقلاب مشروطه ایرانی' را تشکیل می دهند. کتاب در صفحات پایانی خود مشتمل بر تصاویری جذاب و جدید از موضوعات مطروحه و کتابنامه ای جامع از مناع و ماخذ مورد استفاده مولف است. رحیم نیکبخت میرکوهی، عضو هیات علمی دانشگاه تبریز و دبیر مجموعه در یادداشتی بر کتاب نوشته است: 'در پژوهش های مربوط به تاریخ مشروطیت ایران سخن از تاثیر باکو به میان آمده است. با این حال علی رغم گذشت بیش از یکصد و ده سال از انقلاب مشروطه ایران و انتشار صدها کتاب و مقاله، ابعاد و میزان تاثیر باکو بر انقلاب مشروطه به درستی موشکافی و دقت قرار نگرفته و برخی مطالعات موردی هم به مباحث تاریخی جریان چپ و سوسیال دموکرات ها بازپرداخته اند. بررسی تاثیرات قفقازیه و جریان فکری بادکوبه در انقلاب مشروطه لزوما به معنی تایید درستی و راستی آن نمی تواند باشد، چه عملکرد و افکار تند و خشن مشروطه خواهی در همه موارد بازتاب و نتیجه مثبتی نداشت و چه بسا در بحرانی تر شدن فضای سیاسی هم موثر بوده است. با این حال انجام تحقیقات علمی برای تبیین این نقش و تاثیرات مثبت و منفی آن امری ضروری است. تا پیش از جنگ های روسیه تزاری علیه ایران، قفقازیه جنوبی بخشی از قلمرو ایران بود که در پی جنگهای نابرابر از مام میهن جدا گردید. علی رغم جدایی غمبار تا سال های بعد فرهنگ و هویت شیعی و ایرانی در قفقازیه جنوبی به حیات خود ادامه می داد لیکن با سیاست های ضدایرانی و ضداسلامی رفته رفته فرهنگ ایرانی در هفده شهر قفقاز کمرنگ گردید و با سیاست های خشن دوره کمونیستی با وقفه مواجه شد... اثر فرارو با عنوان 'باکو و انقلاب مشروطه ایرانی' از جمله تحقیقات ارزنده و نسبتا جامعی است که تلاش دارد زوایا و ابعاد، نقش و تاثیر حوزه فعال سیاسی قفقاز و بادکوبه را در انقلاب مشروطه ایران با تاکید بر منابع کمتر دیده شده، به ویژه مطبوعات، مورد بررسی قرار دهد. رسول پورزمانی، از محققان و پژوهشگران جوان تبریزی، متولد سال 1362 شمسی و فارغ التحصیل رشته تاریخ با گرایش مطالعات قفقاز در مقطع کارشناسی ارشد است. پورزمانی علاوه بر تاریخ نگاری و پژوهش در حوزه تاریخ معاصر، روزنامه نگاری نیز می کند و سردبیر نشریه 'نسیم قره داغ' است. منبع: ایرنا ]]> قفقاز جنوبی Wed, 23 Aug 2017 07:46:02 GMT http://www.iras.ir/fa/doc/news/3305/کتاب-باکو-انقلاب-مشروطه-ایرانی-منتشر همایش بین المللی صدمین سالگرد دوره نخست استقلال جمهوری‌های قفقاز (1921-1918م)( آذربایجان قفقاز، ارمنستان و گرجستان) http://www.iras.ir/fa/doc/news/3078/همایش-بین-المللی-صدمین-سالگرد-دوره-نخست-استقلال-جمهوری-های-قفقاز-1921-1918م-آذربایجان-ارمنستان-گرجستان همایش بین المللی صدمین سالگرد دوره نخست استقلال جمهوری‌های قفقاز (1921-1918م) ( آذربایجان قفقاز، ارمنستان و گرجستان) مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران با همکاری تعدادی از مؤسسات و مراکز علمی پژوهشی با تکیه بر اسناد نویافته و تحقیقات جدید قصد برگزاری همایش بین‌المللی با موضوع صدمین سالگرد دوره نخست استقلال جمهوری‌های قفقاز را دارد. بدین‌وسیله از محققان و پژوهشگران دعوت می‌شود با ارسال مقالات خود در محورهای ذیل بر غنای هر چه بیشتر این همایش بیفزایند.   محور های همایش : نقش عوامل داخلی و خارجی در شکل‌گیری این جمهوری‌ها شباهت و تفاوت‌های دولت‌سازی در سه جمهوری تعامل، رقابت و تقابل سه کشور نواستقلال‌یافته تغییر اسامی اماکن در قفقاز  جایگاه قفقاز در نظام بین‌الملل در دوره فوق نهادها و مؤسسات ایرانی در قفقاز بررسی مواضع رسانه‌های بین‌المللی درباره تحولات قفقاز جایگاه زبان و رسم الخط فارسی و عربی در قفقاز  جمهوری‌های سه‌گانه قفقاز از نگاه آمار نقش نخبگان سیاسی سه کشور در تحولات دوره فوق بازتاب تحولات قفقاز در میان نخبگان و رسانه‌های ایرانی علل عدم تداوم حیات جمهوری های قفقاز علل عدم عضویت جمهوری های قفقاز در جامعه ملل ظهور و سقوط جمهوری خود خوانده ارس در نخجوان بررسی نقش انرژی در تحولات این دوره نقش عوامل خارجی و داخلی در اختلافات قومی در قفقاز  بررسی مناسبات سه کشور نواستقلال‌یافته قفقاز با ایران بررسی روابط بلشویکها و عثمانی‌ها بررسی تأثیر حضور انگلیسی‌ها و عثمانی‌ها در قفقاز اقدامات ژنرال کنسولگری ایران در تفلیس و کنسولگری ایران در قفقاز مسأله قفقاز در کنفرانس ورسای روسهای سفید کریدور بادکوبه ـ باتومی تأثیر سقوط جمهوری‌های قفقاز بر ایران بررسی نقش فرانسه ، آلمان و امریکا در تحولات قفقاز در این دوره    چکیده مقالات : در یک صفحهA4  حداکثر 300 کلمه با واژگان کلیدی باword 2010  به همراه مشخصات کامل نویسنده شامل نام و نام خانوادگی، رتبه علمی، رشته تحصیلی، نشانی پستی، پست الکترونیکی، شماره تلفن ثابت و همراه به نشانی ghafghaz@iichs.ir ارسال دارند.   مقالات : پس از تأیید چکیده مقالات توسط کمیته علمی همایش برای ارسال مقالات با نویسنده تماس گرفته خواهد شد. مهلت ارسال چکیده مقالات: 20تیر ماه 1396 / 11 جون 2017 مهلت ارسال مقالات: 20 مهر ماه 1396 / 12 اکتبر 2017 زمان برگزاری: آذر 1396 / نوامبر و دسامبر 2017 محل برگزاری: تهران   نکات قابل توجه : ــ زبان رسمی همایش فارسی می‌باشد ولی شرکت‌کنندگان خارجی می‌توانند به زبان روسی و انگلیسی مقالات خود را ارائه نمایند. ــ هزینه ثبت‌نام، اسکان، بلیط رفت و برگشت نویسندگان مقالات پذیرفته شده خارجی به عهده برگزارکنندگان خواهد بود.   برگزارکنندگان : رئیس همایش: دکتر موسی فقیه حقانی دبیر علمی همایش: دکتر حسین احمدی دبیر اجرایی همایش: آقای سید محمدرضا دماوندی   دبیرخانه همایش: تهران: خیابان شهید فیاضی (فرشته سابق) میدان فرشته نبش چناران پلاک 15 مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران تلفن:  8- 982122604037 + نمابر:  982122602096+ ---------- International Conference: Centenary of the first period of the independence in republics of Caucasian (1921-1918) (Caucasus Azerbaijan, Armenia and Georgia) ---------- Международная конференция  К столетию первого периода независимости Кавказа  (1921-1918г.) (Азербайджанский Кавказ, Армения и Грузия) www.iichs.ir E-mail: ghafghaz@iichs.ir ]]> قفقاز جنوبی Sun, 05 Mar 2017 11:54:20 GMT http://www.iras.ir/fa/doc/news/3078/همایش-بین-المللی-صدمین-سالگرد-دوره-نخست-استقلال-جمهوری-های-قفقاز-1921-1918م-آذربایجان-ارمنستان-گرجستان نشست تخصصی «بیست و پنج سال پس از فروپاشی اتحاد شوروی: زمینه ها و عوامل» http://www.iras.ir/fa/doc/news/2588/نشست-تخصصی-بیست-پنج-سال-فروپاشی-اتحاد-شوروی-زمینه-عوامل ایراس: گروه پژوهشی اوراسیای مرکزی دانشگاه تهران و بنیاد مطالعات قفقاز برگزار می کند:   بیست و پنج سال پس از فروپاشی اتحاد شوروی: زمینه ها و عوامل   سخنرانان: دکتر الهه کولایی استاد گروه مطالعات منطقه ای و مدیر گروه پژوهشی اوراسیای مرکزی دانشگاه تهران   ناصر نوبری سفیر جمهوری اسلامی ایران در اتحاد جماهیر شوروی (1369-1365)   نعمت الله ایزدی آخرین سفیر جمهوری اسلامی ایران در شوروی و نخستین سفیر ایران در فدراسیون روسیه (1373- 1369)   زمان: یکشنبه    5 دی ماه 1395    ساعت 17 الی 19   مکان: دانشگاه تهران، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، سالن مرکز مطالعات عالی بین المللی   ]]> روسیه و اروپای شرقی Wed, 21 Dec 2016 08:14:41 GMT http://www.iras.ir/fa/doc/news/2588/نشست-تخصصی-بیست-پنج-سال-فروپاشی-اتحاد-شوروی-زمینه-عوامل کشف اجساد متعلق به قرن 11 و 12 قبل از میلاد در تاجیکستان http://www.iras.ir/fa/doc/news/2446/کشف-اجساد-متعلق-قرن-11-12-قبل-میلاد-تاجیکستان ایراس: باستان شناسان تاجیک همراه با گروهی از متخصصان روس در منطقه «اورتابز» ناحیه «فرخار» تاجیکستان هم مرز با افغانستان دو جسد پیدا کردند که به عصر برنز « 12- 11» قبل از میلاد تعلق دارند. «عزیزالله مراداف» رئیس آثارخانه ناحیه فرخار در این زمینه افزود: در این قبر 2 جسد کشف شد که روبروی هم قرار گرفته بودند. وی به نقل از باستان شناسان روس گفت: این جسدها مربوط به یک زن و مرد به عصر برنز قبل از میلاد تعلق دارند و بالای سر این دو جسد همچنین یک کوزه و وسائل آرایشی پیدا شده است. مراداف ادامه داد: در مدت اخیر این دومین کشف اجساد زن و مرد در این منطقه می‌باشد. «سیدمراد باباملایف» رئیس آثارخانه باستان شناسی تاجیکستان در این زمینه گفت: نتایج اکتشافات نشان می‌دهد که در عصر برنز وسطی در ناحیه فرخار فعلی افرادی زندگی می‌کرده‌اند. وی ادامه داد: در آن زمان رسم بر آن بوده که پس از مرگ در پهلوی جسد کوزه و در درون آن شیر، گوشت و یا آب می گذاشتند. باباملایف کشف اجساد در این منطقه را نشان از تاریخ کهن تاجیکستان عنوان کرد. کاوش های باستان شناسی از تابستان سال 2013 در موضع «اورتابز» ناحیه فرخار آغاز شده و تاکنون ده‌ها مواد و اشیاء تاریخی در این مکان پیدا شده است. سال 2014 در پی یک کاوش محققان از عمق 10 متر یک قبر 2.5 متری دهها جنازه پیدا شد. پایان خبر/ منبع: فارس   ]]> تاریخ Thu, 08 Dec 2016 11:17:13 GMT http://www.iras.ir/fa/doc/news/2446/کشف-اجساد-متعلق-قرن-11-12-قبل-میلاد-تاجیکستان