موسسه مطالعات ایران اوراسیا 27 خرداد 1399 ساعت 13:00 http://www.iras.ir/fa/doc/note/3924/برجام-نقش-روسيه -------------------------------------------------- محمود شوري عنوان : برجام و نقش روسيه -------------------------------------------------- متن : روزنامه اعتماد: نفس هاي برجام به شماره افتاده، اما حفظ همين ظاهر نحيف آنقدر ارزش دارد كه پس از چند ماه توقف اجباري سفرهاي ديپلماتيك به دليل شيوع بيماري كرونا، كاخ كرملين درهاي خود را براي ميزباني از وزير خارجه ايران باز كند. قرار است روز سه شنبه آقاي ظريف با وجود همه محدوديت هاي كرونايي به مسكو سفر كند تا موضوعي كه بيش از هر كشور ديگري در جهان -البته غير از ايران- براي روس ها حايز اهميت است را با آنها به بحث و گفت وگو بگذارد. حتما موضوع سوريه هم در دستور كار گفت وگوي دوجانبه ظريف با مقام هاي روسي قرار دارد... اما مساله تلاش هاي امريكا براي تمديد تحريم هاي تسليحاتي ايران موضوعي است كه حتي بيش از خروج امريكا از برجام مي تواند براي امنيت منطقه اي و بين المللي تهديدآفرين و خطرساز باشد. امريكا اين بار زانوي خود را بر گلوي برجام چنان فشرده است كه به نظر مي رسد چيزي تا دقيقه هشتم باقي نمانده است. هر چند همه مي گويند كه امريكا با خروج از برجام ديگر هيچ حقي براي استفاده از مكانيسم ماشه ندارد، اما دستان امريكا براي تحميل ديدگاه خود به ساير اعضاي شوراي امنيت چندان هم بسته نيست. نامه دبيركل سازمان ملل در مورد منشا ايراني داشتن موشك هاي شليك شده به تاسيسات نفتي آرامكوي عربستان در اين وانفسا اين نگراني را دوچندان مي كند. اگر اروپايي ها با امريكا همراهي كنند حتما برجام به روزهاي پاياني خود خواهد رسيد. ديگر حتي نمي توان از احتمال معامله روسيه با امريكا سخن گفت، مگر آنكه روس ها بخواهند دچار اشتباه استراتژيك وحشتناكي بشوند. در اين سه سال و چند ماهي كه از رياست جمهوري ترامپ در امريكا مي گذرد، روسيه كمترين تنش را طي يك دهه اخير با امريكا داشته، اما با اين حال امكاني هم براي بهبود روابط ميان دو كشور ايجاد نشده است. حتي زمزمه هاي مطرح شده در مورد احتمال دعوت از روسيه براي حضور در اجلاس آتي گروه هفت كه در امريكا برگزار خواهد شد نيز موضوعي نيست كه روسيه را نسبت به آينده روابط دو كشور خوش بين و اميدوار نگه دارد. مخالفت روسيه با تمديد تحريم تسليحاتي ايران يا فعال شدن مكانيسم ماشه نه در متن چالش ها و رقابت هاي روتين اين كشور با امريكا قابل بازخواني است و نه در متن ماهيت و شكل همكاري هاي اين كشور با ايران. روسيه در شرايط فعلي ضرورتي براي به هم خوردن موازنه قدرت فعلي چه در سطح منطقه اي و چه در سطح جهاني نمي بيند. در حالي كه براي امريكايي ها بسيار حايز اهميت است كه در اين چند ماه پاياني رياست جمهوري ترامپ يا ايران را پاي ميز مذاكره بكشانند يا اينكه چيزي از برجام باقي نگذارند، ايران و روسيه ناگزيرند تمام تلاش خود را براي حفظ برجام حداقل تا شكل گيري دولت بعدي در امريكا بكنند. فروپاشي برجام به دلايل مختلف، از جمله اينكه ايران ديگر چيزي براي از دست دادن نخواهد داشت، مي تواند شرايط را در غرب آسيا با يك بحران و تنش جدي مواجه كند. پايان برجام براي روسيه همزمان به معناي يك پيروزي ديگر براي يك جانبه گرايي امريكايي، احتمال تشديد تنش در منطقه، خطر غير قابل كنترل شدن فعاليت هاي هسته اي ايران و از دست رفتن منافع اقتصادي احتمالي در معامله هاي تسليحاتي جديد با ايران است. طبيعتا اين از لطف روسيه نيست كه بيشترين همراهي را با ايران در اين زمينه دارد، منافع آنها از يكسو و نگراني هاي بيشتر آنها از خطرات فروپاشي برجام از سوي ديگر، روسيه را ملزم مي كند تا تمام تلاش خود را براي حفظ برجام داشته باشد. حتي چيني ها هم به اندازه روسيه نگران از دست رفتن برجام نيستند. چيني ها با وجود اين همه تنشي كه اين روزها با امريكايي ها پيدا كرده اند شايد كمتر فرصت اين را داشته باشند كه ديپلماسي فعالانه اي را براي حفظ برجام پيگيري كنند و شايد لازم داشته باشند كه باغچه خود را بيل بزنند. روسيه اما هنوز ظرفيت هايي براي اقدامات ديپلماتيك دارد. روس ها مي توانند در مورد نگراني هاي مشترك شان با اروپايي ها يعني خطر تشديد تنش در منطقه و خطر غير قابل كنترل شدن فعاليت هاي هسته اي ايران تعاملات ديپلماتيك بيشتر و جدي تري داشته باشند. تا الان نيز روسيه موضع گيري هاي نسبتا قاطعانه اي در مخالفت با تلاش هاي امريكا براي استفاده از مكانيسم ماشه يا تمديد تحريم هاي تسليحاتي ايران داشته است. با اين حال، حضور ظريف در مسكو حتما شانس بيشتري براي هماهنگ شدن اقدامات دو كشور در اين زمينه مي دهد.