موسسه مطالعات ایران اوراسیا 19 دی 1399 ساعت 14:22 http://www.iras.ir/fa/doc/note/4282/فرجام-سیاست-های-پوپولیستی-حزب-عدالت-توسعه-ترکیه -------------------------------------------------- عنوان : ​فرجام سیاست های پوپولیستی حزب عدالت و توسعه ترکیه -------------------------------------------------- متن : نویسنده: حسن صادقیان؛ تحلیلگر مسائل سیاسی ترکیه ایراس: برخی از نظریه پردازان، ساختارهای حکومتی پوپولیستی را به 4 نوع اصلی [از لحاظ رویکرد و اقدام] تقسیم بندی می کنند: 1. معمولاً مخالف نظم سیاسی موجود و نماینده عقل سلیم معرفی می شوند؛ 2. به مثابه نماینده جریان سیاسی مخالف و منتقد رهبران سیاسی مرتجع و غیر مردمی تلقی می گردند؛ 3. از روشها و ابزارهای غیر معمول جهت تحریک مردم علیه نظم سیاسی حاکم استفاده می کنند؛ 4. از فنون قطبی سازی- دوست و دشمن و شخصی سازی و ساده سازی مسائل سیاسی بهره می برند. به نظر می رسد رهبران حزب عدالت و توسعه از دو رویکرد اول در بازه زمانی 2002 تا 2013 بهره بردند و از سالهای 2013 به بعد از دو اقدام آخر به بیشترین نحو ممکن استفاده می کنند. به این صورت که رهبران حزب عدالت و توسعه بعد از آنکه در سال 2002 قدرت را در اختیار گرفتند خودشان را مخالف نظم سیاسی موجود ترکیه و طرفدار و نماینده عقل سلیم معرفی کردند و رهبران جریان های سیاسی نظیر لائیک ها و نظامیان را مرتجع و غیرمشروع انعکاس دادند و از بازگشت دموکراسی سخن گفتند. در این دوره، فارغ از کم و کیف دستاوردهای این حزب در راستای فرایند دموکراتیزاسیون، فرجام کار بیشتر تسویه حساب با جریانهای سیاسی مختلف ترکیه و حذف رقیبان از سپهر قدرت و حاکمیت بود. چرا که اگر در سالهای 2000، هرم قدرت سیاسی ترکیه به سه ضلع اصلی 1. نظامیان، 2. لائیک- سکولارها- 3. اسلامگرایان تقسیم می شد، در سالهای 2010 به بعد تقریباً قدرت و وزن دو ضلع نظامیان و سکولارها به شدت کاهش یافت و اسلامگرایان با ائتلاف ملی گرایان به ضلع اصلی قدرت مبدل شدند. با این اتفاق، دوره بهره برداری از روشها و ابزارهای غیر معمول جهت تحریک مردم علیه بلوک اپوزیسیون، نظام سیاسی حاکم و قانون اساسی، استفاده از فنون قطبی سازی- دوست و دشمن و شخصی سازی و ساده سازی مسائل سیاسی فرا رسید. در این دوره است که اتفاقات بحران پارگ گزی در سال 2013، کودتای نافرجام 2016، برگزاری رفراندم پله بیسیتی قانون اساسی 2017، ابطال نتایج انتخابات شهرداری 2019 رخ دادند که در همه آنها ویژگی های مذکور قابل رهگیری است. از سوی دیگر برخی از نظریه پردازان از جمله موفیت/ Moffit 3 ویژگی اساسی برای پوپولیسم قائل هستند: 1. دعوت از مردم جهت مخالفت با نخبگان سیاسی؛ 2. رفتارهای خشونت آمیز و بی قاعده؛ 3. بحران، انحطاط و یا تهدید. اگر چه این سه ویژگی هم در دهه دوم حاکمیت حزب عدالت و توسعه به شکل خفیف مشاهده شده است؛ اما اینکه رهبران حزب به این مرحله خواهند رسید که برای پیروزی در انتخابات و ماندن در قدرت از ترفندهای غیردموکراتیکی نظیر تحریک مردم به رفتارهای خشونت آمیز و بی قاعده و تهدیدآمیز [نظیر آنچه روز چهارشنبه در ایالت متحده آمریکا رخ داد] به صورت پراتیک استفاده خواهند کرد یا نه؟ نیازمند گذر زمان است. اما، وجود برخی عواملی که مانع ترک آسان قدرت از سوی رهبران حزب عدالت و توسعه می شوند، احتمال بهره برداری از برخی ویژگیهای پوپولیستی از جمله بروز رفتارهای خشونت آمیز و بی قاعده را تقویت می کند؛ اهم این عوامل بدین قرارند: - قطبی شدگی جامعه و مسئله تسویه حساب ها از سوی دولت حاکم - اتهامهای فساد وارده بر رهبران سیاسی حزب عدالت و توسعه و خطر تسویه حساب های گسترده از سوی بلوک اپوزیسیون و ساختار جدید - عدم علاقه مندی به گفتگو، مصالحه و تفاهم مبتنی بر عقلانیت جمعی از سوی ساختار سیاسی - سایه افکنی بیش از حد تئوری توطئه بر سیاست های داخلی و خارجی دولت حاکم - رشد گروه ها و جریانهای افراطی و جهادی و ناسیونالیستی - تهدیدات خارجی اعم از منطقه ای و بین المللی ختم کلام اینکه فرجام نظام های سیاسی یا رهبران حکومتی که از روش های پوپولیستی جهت جذب آراء و حکومتداری استفاده می کنند، جزء عدول از شیوه های دموکراتیک و تحریک مردم و جریان های سیاسی به سمت افراط گرایی و خشونت و تهدید، ثمره دیگری نخواهد داشت.