موسسه مطالعات ایران اوراسیا 29 تير 1399 ساعت 18:44 http://www.iras.ir/fa/doc/note/3970/آیا-روابط-چین-ایران-نزدیکتر-می-شود -------------------------------------------------- نگاه چینی به برنامه همکاری 25 ساله ایران و چین عنوان : آیا روابط چین و ایران نزدیکتر می‌شود؟ -------------------------------------------------- متن : فان هونگدا[1] در شرایط جدیدی که چین و ایران با آن روبرو هستند، روابط دو کشور سرانجام در یک لحظه مهم برای توسعه قرار گرفته است. سخنگوی دولت ایران ، علی ربیعی ، روز 23 ژوئن اعلام کرد که برنامه همکاری 25 ساله ایران و چین به تصویب رسیده است؛ در تاریخ 24 ژوئن ظریف وزیر امور خارجه ایران و وانگ یی وزیر امور خارجه چین یک کنفرانس ویدئویی برگزار کردند که از جمله موضوعات مورد بحث در آن می توان به ارتقاء برنامه همکاری 25 ساله دوجانبه اشاره کرد. در برنامه همکاری های مشترک 25 ساله ایران و چین که اخیراً اعلام شده است، نکات کلیدی همکاری بین دو کشور شامل توسعه اقتصادی و تجاری، همکاری اقتصادی، همکاری های علمی و فناوری دانشگاهی، همکاری های امنیتی، پشتیبانی متقابل و همکاری در سازمان های بین المللی و منطقه ای و توسعه همکاری های نظامی می شود. لازم به ذکر است که در این طرح همکاری، ریشه کن کردن فقر و بهبود شرایط زندگی مردم در مناطق توسعه نیافته نیز مورد توجه قرار گرفته است. بر اساس ارزیابی محتوای اعلام شده توسط طرف ایرانی، این در واقع "برنامه جامع همکاری " ایران است و توافق نامه بلند مدت 25 ساله به آن اضافه شده است. اگر این طرح به خوبی مورد توجه قرار بگیرد و به طور موثری اجرا شود، ارزش دارد که مشتاقانه منتظر توسعه آینده روابط دوجانبه بمانیم. علی ربیعی هنگام اعلام برنامه همکاری جامع ایران و چین گفت که اساس برنامه همکاری اعلامیه مشترک صادر شده توسط دو کشور در ژانویه سال 2016 و مشارکت جامع استراتژیک است. هنگام مطالعه روند تحولات فعلی روابط چین و ایران، لازم به ذکر است که در ژانویه سال 2016، هنگام دیدار شی جین پینگ رئیس جمهور چین از ایران، جمهوری چین و جمهوری اسلامی ایران در مورد ایجاد یک استراتژی جامع توافق کردند و انتشار "بیانیه مشترک در مورد مشارکت" پایه و اساس ایجاد روابط جامع همکاری مشترک بین دو کشور را پایه گذاری کرد. چین و ایران نه تنها داستان های تاریخی دوستانه در چارچوب "جاده ابریشم" دارند، بلکه در زمان معاصر نیز مبادلات دوستانه با یکدیگر برقرار کرده اند. از زمان برقراری روابط دیپلماتیک در سال 1971، چین همیشه ایران را به عنوان یکی از مهمترین شرکای خاورمیانه ای در نظر گرفته است. به خصوص بعد از اینکه چین ابتکار عمل "کمربند و جاده" را مطرح کرد، سیاستگذاران چینی توجه بیشتری به ایران به عنوان یک کشور مهم در امتداد "کمربند و جاده" نشان داده اند. از سفر رئیس جمهور شی جین پینگ در سال 2016 به ایران این موضوع برجسته شده است که از منظر چینی، چین آماده توسعه بهتر روابط با ایران است. از سوی دیگر، پس از آنکه ایران و اعضای گروه پنج به علاوه یک در سال 2015 توافق هسته ای را امضا کردند، ایران به طور کلی نسبت به توسعه روابط خارجی خوش بینی پیدا کرد و به طور تاریخی به سمت گسترش روابط با کشورهای اروپایی و آمریکا که تا حدی بر توسعه ایران تأثیر می گذارند، گرایش پیدا کرد. اما با وجود اشتیاق به توسعه روابط با چین روابط دو کشور پس از سفر رئیس جمهور شی جین پینگ به ایران در سال 2016 در روند صعودی جدید قرار نگرفت. این در حالی است که چین همیشه با انصاف و عدالت در مخالفت با تحریم های ایالات متحده علیه ایران و حمایت از توافق هسته ای ایران ایستاده است. با عقب نشینی ایالات متحده از توافق هسته ای در سال 2018 و تحمیل "فشار حداکثری" به ایران، برنامه ایران برای توسعه روابط با اروپا و ایالات متحده مسدود شد و چین که سیاست های دوستانه در قبال ایران را دنبال می کرد بار دیگر به گزینه برجسته ای برای دیپلماسی ایران تبدیل شده است. وزیر امور خارجه ایران در جریان سفر به چین در اواخر آگوست 2019، در رسانه های اجتماعی نوشت: "من یک برنامه 25 ساله برای یک همکاری استراتژیک جامع در پکن پیشنهاد کردم." ایران و چین آشکارا در جهت ایجاد روابط دوجانبه دوستانه تر با یکدیگر به پیش می روند. اپیدمی جدید ویروس کرونا که جهان را فرا گرفته است، فاجعه ای است که بشر مشابه آن را کمتر تجربه کرده است. در مقابل این فاجعه مشترک چین و ایران فصل جدیدی از دوستی را ایجاد کردند. هنگامی که برای اولین بار این بیماری همه گیر در چین رخ داد، ایران به رغم تحمل تحریم های طولانی مدت بین المللی از طرف ایالات متحده، خیلی زود ماسک های مورد نیاز و سایر تجهیزات پزشکی را به کشور چین تحویل داد. نماد مشهور تهران، برج آزادی نیز نمایشی نورانی از تشویق چین را به تصویر کشید. هنگامی که متعاقب آن اپیدمی در ایران رخ داد، چین بلافاصله پاسخ داد، تجهیزات پزشکی بیشتری را در اختیار ایران قرار داد و تیمی از متخصصان پزشکی را به ایران فرستاد. کمک های متقابل بین چین و ایران تحت این بیماری همه گیر، فاصله بین دو کشور بویژه در سطح رسمی را کاهش داد. شایان ذکر است که اخیراً ایران با موضع کاملاً واضح در مورد هنگ کنگ، تایوان، سین کیانگ، تبت و سایر موضوعات مربوط به حاکمیت چین در کنار چین ایستاده است. یکی دیگر از عواملی که نمی توان در بهبود روابط چین و ایران آن را نادیده گرفت این است که چین هنگام بررسی دیپلماسی با ایران به طور فزاینده ای تحت فشار عوامل آمریکایی قرار می گیرد. ایالات متحده که سال هاست با جمهوری اسلامی ایران دشمنی می ورزد، یکی از موانع مهم در توسعه روابط چین و ایران بوده و روابط چین و آمریکا برای مدت زمان طولانی بر دیپلماسی سیاستگذاران چینی نسبت به کشورهای دیگر از جمله ایران تأثیر گذاشته است. نویسنده بارها و بارها شکایات دوستان ایرانی درباره دیپلماسی چین را شنیده است. با تشدید تنش میان چین و ایالات متحده، روابط دو کشور به وضعیت انجماد رسیده و دیپلماسی چین به تدریج از شر وضعیتی که روابط چین و آمریکا بیش از حد بر روابط دوجانبه چین با کشورهای دیگر تأثیرگذار بود خلاص می شود. در چنین شرایطی، چین فضای بیشتری برای توسعه روابط با ایران دارد. چین مدتهاست که انتظار توسعه روابط با ایران را دارد و اکنون دولت ایران رسماً "برنامه همکاری گسترده 25 ساله ایران و چین" را تصویب کرده است. در شرایط جدیدی که چین و ایران با آن روبرو هستند، روابط دو کشور سرانجام در یک لحظه مهم تاریخی برای توسعه قرار گرفته است. اما باید توجه داشت که بین برنامه ریزی و اجرا هنوز فاصله زیادی وجود دارد. امید است که چین و ایران در پیشبرد اجرای واقعی و مؤثر روابط جامع همکاری مشترک دو طرف در زمینه های مختلف و موضوعات خاص با یکدیگر همکاری کنند. منبع: https://www.shobserver.com/news/detail?id=264494 [1] محقق برجسته Zhiyuan و استاد پژوهشگاه خاورمیانه دانشگاه مطالعات بین المللی شانگهای