ولایت خودمختار کوهستان بدخشان (به خط سرلیک : Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон) ولایتی (استانی) است در جنوب شرق تاجیکستان.
این ولایت از جنوب با افغانستان و از شرق با چین همجوار است.این ولایت دارای مساحت ۶۳۷۱۰ کیلومتر میباشد. مرکز آن شهر خاروغ است. ولایت خودمختار کوهستان بدخشان ۴۰ درصد از مساحت کشور تاجیکستان را در بر میگیرد.جمهوری چین بر بیشتر خاک این ولایت به عنوان بخشی از استان سینکیانگ ادعا دارد.
تاریخچه بدخشان
منطقه خودمختار کوهستان بدخشان رسماً در ژانویه ۱۹۲۵ تشکیل شد و پس از تأسیس جمهوری تاجیکستان در سال ۱۹۲۹، منطقه بدخشان نیز جزئی از این جمهوری گشت.طی دهه ۱۹۵۰ بسیاری از مردم بومی کوهستان بدخشان که به پامیریها معروفند به اجبار به مناطق جنوب غربی تاجیکستان کوچانده شدند.پس از استقلال تاجیکستان از شوروی، نام منطقه خودمختار کوهستان بدخشان به ولایت (استان) خودمختار کوهستان بدخشان تغییر کرد.
در جریان جنگ داخلی تاجیکستان که از ۱۹۹۱ آغاز شد، حکومت محلی ولایت خودمختار کوهستان بدخشان در سال ۱۹۹۲ اعلام استقلال کرد.در جریان جنگ داخلی، بسیاری از پامیریها هدف حملات کشندة گروههای رقیب قرار گرفتند و بدخشان یکی از دژهای گروههای مخالف دولت شد.مدتی بعد ولایت خودمختار کوهستان بدخشان اعلام استقلال خود را ملغی کرد.
شهرستانهانهاي بدخشان
• شهرستان وَنج
• شهرستان درواز
• شهرستان اِشکاشِم
• شهرستان مُرغاب
• شهرستان راشتقلعه
• شهرستان روشان
• شهرستان شُغنان
جغرافیا بدخشان
بلندترین کوههای رشتهکوه پامیر و سه قله از پنج قله ۷۰۰۰ متری منطقه آسیای میانه شوروی پیشین در این ولایت قرار گرفته.سه قله بلند بدخشان عبارتاند از قله اسماعیل سامانی (نام پیشین: قله کمونیسم) (۷۴۹۵ متر)، قله استقلال (نام پیشین: قله لنین) (۷۱۳۴ متر) در مرز قرقیزستان، و قله کورژنیوسکی (۷۱۰۵ متر).
شهرهای تاجيکستان
فهرستی از نام شهرهای کشور تاجیکستان، نگارش فارسی تاجیکی نام این شهرها در میان دوکمان آمده است:
• اِستـرَوشَن (Истаравшан) (نام پیشین: اوراتپه - ӯротеппа)
• اسفره (Исфара)
• اِیوَج (Айваҷ)
• پنجیکند (Панҷиканд)
• پنج (Панҷ)
• تورسونزاده (Турсунзода)
• چکالوف (Чкаловск)
• حصار (Ҳисор)
• خاروغ (Хоруғ)
• خجند (Хуҷанд) (لنینآباد پیشین)
• دوشنبه (Душанбе)
• شهر توس (Шаҳритус)
• غفورف (Ғафуров)
• فرخار (Фархор)
• کان بادام (Конибодом)
• قرغانتپه (Кӯрғонтеппа)
• کولاب (Кӯлоб)
• غَرم (Ғарм)
• مرغاب (Мурғоб)
• نارک (Норак)
• وحدت (Ваҳдат) (نام پیشین: کافرنهان (Кофарниҳон)، نام قدیمتر: اورجونیکیدزهآباد) (Орҷоникидзеобод)