بررسی نامه نمایندگی روسیه در سازمان ملل متحد به شورای امنیت

«بررسی تلفیقی تهدیدهای تروریستی در آینده»

تاریخ انتشار : شنبه ۱۷ خرداد ۱۳۹۹ ساعت ۱۲:۰۸
Share/Save/Bookmark
 
 
تهیه کننده: امیر فاطمی صدر
مقدمه
نمایندگی دائم روسیه در سازمان ملل متحد طی نامه‌ای (شماره A/74/751–S/2020/204 مورخ 18 مارس 2020) خطاب به شورای امنیت سازمان ملل متحد، برآورد کشور خود از تهدیدهای تروریستی در آینده را به اطلاع این نهاد رساند. این گزارش ارزیابی منسجم و تلفیقی نهادهای اطلاعاتی، امنیتی و مجری قانون روسیه از آینده چالش تروریسم در دنیا بوده و این تهدید را در مناطق مختلف جغرافیایی و همچنین در موضوعاتی مانند اینترنت، تامین مالی تروریسم، جنگجویان خارجی تروریست و... بررسی کرده است. در پایان نیز با برشمردن تهدیدهای تروریستی پیشنهاداتی به بازیگران ‌بین‌المللی ارائه می‌نماید.
در ادامه به بررسی خلاصه این گزارش می‌پردازیم.
فعالیت سازمان‌های تروریستی ‌بین‌المللی در دولت‌های خاورنزدیک و خاورمیانه
مطابق این گزارش بالاترین میزان فعالیت‌های تروریستی هنوز در دولت‌های خاورنزدیک و خاورمیانه مشاهده می‌شود که در قالب گروه‌هایی شامل القاعده، داعش، جبهه فتح الشام، سازمان آزادی بخش شام نمود یافته است. مبارزه عملیاتی با داعش در عراق و سوریه منجر به ایجاد ثبات در این دو کشور و منطقه نشده است. علیرغم شکست‌های داعش، چه از نظر تعداد و چه مناطق جغرافیایی متصرفه، با این حال این گروه حضور جغرافیایی خود را در سایر مناطق گسترش داده است. این افزایش حضور معمولا به دلیل بی ثباتی سیاسی و اجتماعی و همچنین (در برخی از آن‌ها مانند لیبی) وجود بازارهای بزرگ سلاح‌های غیرقانونی می‌باشد. بنابراین در شرایطی که ترسی از مجازات‌های کیفری توسط دولت مرکزی وجود ندارد، چنانچه تامین مالی مناسب از تروریست‌ها صورت گیرد هیچ محدودیتی در تعداد افرادی که مسلح شده و به این گروه‌ها می‌پیوندند وجود ندارد.
در سال 2018، داعش خواست خود را برای انجام عملیات‌های تروریستی در کشورهای عربی خاورمیانه افزایش داد. این موضوع به سه دلیل اول، حمایت سازمان‌های تروریستی از بازگشت جنگجویان به سرزمین‌های مبدا، دوم، تمایل این گروه برای تسلط بر کشورهای عربی و سوم به دسترسی راحت تر این گروه جهت آماده سازی و اجرای عملیات‌های ترویستی در این منطقه در مقایسه با کشورهای غربی برمی‌گردد. مطابق ارزیابی نهادهای روسی بررسی شرایط حاکی از آن است که تهدیدهای تروریستی در بین دولت‌های منطقه خاورمیانه و خاورنزدیک در سطح بالا باقی خواهد ماند.
فعالیت سازمان‌های تروریستی ‌بین‌المللی در آسیای مرکزی و ماوراء قفقاز
یکی از مناطق مهم مستعد رشد اقدامات تروریستی آسیای مرکزی و ماوراء قفقاز می‌باشد. مهمترین تهدید برای این منطقه افزایش فعالیت‌های داعش در این منطقه، به طور مشخص در افغانستان، به دلیل شکست آن در سوریه و عراق می‌باشد. عوامل تسهیل کننده افزایش تهدید تروریسم در افغانستان شامل وضعیت ناپایدار نظامی و سیاسی، مشکلات جدی اقتصادی، مبارزه همزمان نیروهای مسلح این کشور در چندین جبهه با گروه‌های تروریستی و حضور گروه‌های ریز و درشت مختلف تروریستی ‌بین‌المللی می‌باشد. گروه‌هایی مانند حزب اسلامی ترکستان، گروه جهاد اسلامی، گردان امام البخاری، نهضت اسلامی ترکستان شرقی، کتائب التوحید و الجهاد، جماعت انصارالله، جند الخلیفه و دیگرانی که اعضای آنها عمدتا از آسیای مرکزی هستند.
در این گزارش آمده است، سازمان‌های تروریستی ‌بین‌المللی در حال تغییر تاکتیک‌های خود بوده به گونه‌ای که آنها مشغول جذب جنگجویان آسیای مرکزی فعال در عراق و سوریه، در قالب گروه‌های مختلف تروریستی، هستند. این گروه‌ها از روسیه و کشورهای مشترک المنافع به عنوان سرزمین‌های انتقالی استفاده کرده و از روش‌های مختلفی مانند کانال‌های قانونی و غیرقانونی مهاجرت، عبور غیرقانونی از مرزها و... و از طریق کشورهای آسیای میانه در حال نفوذ به روسیه هستند.
نهادهای تروریستی واقع در منطقه گرجستان به فعالیت‌های خود در منطقه ماوراء قفقاز ادامه می‌دهند. اعضای آن‌ها همچنین در فعالیت سازمان‌های تروریستی در خاورمیانه نیز مشارکت دارند. سازمان‌های تروریستی خاورمیانه از سرزمین کشورهای ماوراء قفقاز به عنوان مسیر ترانزیت محموله‌ها اعم از سلاح و مهمات، منابع مالی و... استفاده می‌کنند. چنانکه طرفداران داعش خراسان تلاش داشته‌اند از طریق آذربایجان منابع مالی را به این گروه انتقال دهند. با توجه موقعیت جغرافیایی کشورهای ماوراء قفقاز، جنگجویان سازمان‌های تروریستی این منطقه را به عنوان سکوی پرتابی جهت تشدید فعالیت‌های تروریستی در روسیه درنظر گرفته‌اند که این امر نیازمند حفاظت بیشتر از مرزهای مشترک روسیه با گرجستان و آذربایجان است.
مطابق برآورد نهادهای امنیتی اطلاعاتی روسیه، به طور کلی تهدید اساسی در منطقه آسیای مرکزی و ماوراء قفقاز بازگشت جنگجویان از سوریه و عراق به کشورهای مبدا و تشکیل سلول‌های خفته در سرزمین‌های خود می‌باشد.
 
 
فعالیت سازمان‌های تروریستی ‌بین‌المللی در اروپا
منابع اطلاعاتی مختلف تعداد اروپایی‌هایی را که به گروه داعش پیوسته اند بین 5000 تا 6000 نفر تخمین می‌زنند. در این چارچوب، تهدید فوری از سوی دو گروه می‌باشد یک، بازگشت افرادی که در صحنه‌های منازعه دارای مهارت‌های جنگی حرفه ای شده اند و دوم از سوی به اصطلاح تروریست‌های خانگی که قرار بود در جامعه اروپا ادغام شوند اما در واقع طرفدار ایدئولوژی رادیکال اسلامی هستند. فاکتور مهمی که خطر فعالیت‌های تروریستی را در منطقه اروپا افزایش می‌دهد روند مهاجرت ادامه دار تعداد زیادی از پناهندگان مناطق بحرانی خاورمیانه و خاور نزدیک به اروپا می‌باشد. نتایج تحلیل فعالیت‌های تروریستی در اروپا حاکی از این است که اقدامات تروریستی عمدتا توسط فرزندان مهاجر نسل دوم و سوم، یعنی ساکنان کشورهای اروپایی، صورت می‌گیرد که هیچ ارتباط مستقیمی با سازمان‌های تروریستی ‌بین‌المللی نداشته و بدون رفتن به خارج از کشور و در مراکزی مانند مسجد، مراکز اسلامی یا از طریق اینترنت افراط گرا شده اند. رادیکال شدن مسلمانان در زندان‌ها نیز یک تهدید جدی برای امنیت کشورهای اروپایی است. چنین افرادی، به خصوص کسانی که از مناطق جنگی برگشته‌اند، به طور فعال مشغول توسعه و تسهیم تجربیات جنگی خود بوده و این چنین زندان تبدیل به مکان مهم برای جذب افراط گراها در کشورهای اروپای غربی می‌شود. با توجه به ملاحظات درپیش گفته، انتظار می‌رود درجه بالای فعالیت‌های تروریستی در اروپا ادامه یابد.
فعالیت سازمان‌های تروریستی  ‌بین‌المللی در آفریقا
وضعیت در آفریقا، و به طور مشخص در شمال آفریقا، خیلی سخت و پیچیده است. مهمترین سازمان‌های تروریستی این منطقه شامل داعش، القاعده(القاعده شبه جزیره عربی، سازمان القاعده در مغرب اسلامی، الجزایر، لیبی، مراکش و تونس)، بوکوحرام(نیجر، چاد، کامرون، بورکینافاسو)، انصار الدین (مالی)، الشباب (سومالی)، انصار السنه (موزامبیک) و انصار الاسلام (بورکینافاسو) می‌باشند.
پس از شکست داعش در سوریه و عراق، جنگجویان به صورت دسته جمعی به منطقه ساحل و قسمت‌های جنوبی تر وارد شدند و درنتیجه مناطق بزرگی از کشور تحت کنترل داعش و محاصره القاعده قرار گرفت. همچنین دلایلی مانند مرزهای نفوذپذیر، و بی ثباتی سیاسی باعث گسترش سازمان‌های تروریستی در مناطق مغرب و ساحل شد. یکی از فعالترین سازمان‌های تروریستی ‌بین‌المللی در آفریقا «دولت اسلامی غرب آفریقا» می‌باشد که به طور عمده در نیجریه فعالیت دارد که بخش‌هایی از آن در نیجر، چاد و کامرون نیز حضور دارند. این به اصطلاح «دولت اسلامی آفریقای غربی» از اوضاع اجتماعی اقتصادی وخیم و تنش‌های شدید قبیله‌ای و منطقه‌ای در نیجریه و کشورهای همسایه برای جذب جنگجویان جدید سوء استفاده کرده و با فعالیت‌های خود این مشکلات و بی ثباتی سیاسی را نیز تشدید می‌کند. به طور کلی و با ملاحظات اشاره شده، فعالیت‌های تروریستی در این منطقه در سطح بالایی قرار دارد.
فعالیت‌های سازمان‌های تروریستی ‌بین‌المللی در آسیا و اقیانوسیه و جنوب و جنوب شرقی آسیا
نهادهای تروریستی که در منطقه آسیا و اقیانوس آرام فعالیت می‌کنند شامل داعش(پاکستان)، جنبش اسلامی ترکستان شرقی(منطقه خودمختار سین کیانگ اویغور، چین)، حزب التحریر، جماعه الاسلامیه و جماعه النشره التوحید(اندونزی)، مجاهدین اندونزی تیمور(مجاهدین اندونزی شرقی) و گروه ابوسیاف(فیلیپین) می‌باشد.
سازمان اسلامی جماعه المجاهدین هند از سال 2018 در این کشور فعالیت کرده و اقدامات تبلیغاتی خود را به واسطه اینترنت و با هدف تبدیل هند به عنوان پایگاهی برای جهاد علیه کفار در منطقه جنوب شرقی آسیا به پیش می‌برد. علاوه بر این داعش و القاعده در شبه قاره هند با تبلیغات ایدئولوژیک، جذب نیروهای جدید و برقرای پیوند با گروه‌های تندرو منطقه ای به دنبال تقویت موقعیت خود هستند.
پاکستان نیز شاهد فعالیت تروریستها در مناطق مرزی خود با افغانستان می‌باشد. با این حال، اقدامات اخیر پاکستان منجر به نابودی پایگاه‌های مبارزان تروریستی خارجی و محلی شده است. تهدید تروریسم در پاکستان به دلیل حمایت سازمان‌های تروریستی ‌بین‌المللی خارج از این کشور (ابتدائا در افغانستان) از شبه نظامیان پاکستانی ادامه دارد.
برای چین، موضوع تروریسم مساله حائز اهمیت است که دلیل اصلی آن موضوع منطقه خودمختار اویغور سین کیانگ می‌باشد. این کشور همکای‌های ‌بین‌المللی در حوزه مبارزه با تروریسم خود را از طریق نهادهای چندجانبه‌ای مانند سازمان همکاری شانگهای، اتحادیه جنوب شرق آسیا افزایش می‌دهد.
اصلی ترین تهدیدهای تروریستی برای کشورهای آسیا و منطقه اقیانوس آرام و آسیای جنوب شرقی بازگشت جنگجویان تروریستی به کشورهای مبدا و تلاش داعش برای همکاری با گروه‌های مختلف تروریستی منطقه ای است.
فعالیت‌های سازمان‌های تروریستی ‌بین‌المللی در قاره آمریکا
مسیرهای خروج هوادران گروه‌های تروریستی از دولت‌های آمریکای شمالی جهت الحاق به گروه‌های تروریستی در مناطق جنگی سوریه، عراق و تعدادی دیگر از کشورها به دلیل تدابیر مربوط به تشدید کنترل مرزها در سال 2017 عملاً بسته شدند. با این حال، تهدیدهای تروریستی برای کشورهای منطقه همچنان ادامه دارد. فعالیت سازمان‌های تروریستی ‌بین‌المللی در مناطق مختلف جهان تهدیدی برای ایالات متحده است. به طور ویژه، پایگاه‌های نظامی ایالات متحده در خارج از این کشور اهداف سازمان‌های تروریستی بین المللی، به ویژه داعش، القاعده و الشباب است. علاوه بر این، گروه‌های اسلامی به منظور جذب هواداران جدید فعالیت‌های تبلیغاتی را در داخل ایالات متحده انجام می‌دهند.
آمریکای جنوبی در حال حاضر یکی از معدود مناطقی است که هیچ فعالیت تروریستی جدی توسط سازمان‌های تروریستی ‌بین‌المللی در آن صورت نگرفته است. با این حال، گزارش‌هایی مبنی بر فعالیت گروه‌های کوچکی از داعش، القاعده، الجماعه الاسلامیه و دیگران در منطقه وجود دارد. به عنوان مثال، داعش در تلاش برای ایجاد اردوگاه‌های آموزشی جنگجویان و پیوند با شبکه‌های جنایی محلی در منطقه می‌باشد. رسانه‌های اجتماعی ابزار اصلی برای جذب شهروندان قاره آمریکا به صفوف سازمان‌های تروریستی ‌بین‌المللی است و بنابراین استفاده از اینترنت برای اهداف تروریستی یکی از مهمترین تهدیدهای امنیتی است.
در ادامه گزارش به مهمترین تهدیدهای ‌بین‌المللی ناشی از تروریسم می‌پردازد. از نظر نهادهای امنیتی اطلاعاتی روس مهمترین این تهدیدها شامل موارد ذیل است:
  1. تهدید گسترش فعالیت سازمان‌های تروریستی بین المللی، پس از موضع تقویت شده آنها در افغانستان پاکستان : شکست‌های نظامی سازمان‌های تروریستی ‌بین‌المللی در سوریه و عراق باعث شده است تا یافتن پایگاه‌های جدید  برای نهادهای تروریستی به یک ضرورت تبدیل شود. به عنوان مثال در افغانستان، گروه‌های رادیکال هنوز فعال هستند و مناطق وسیعی از کشور را کنترل می‌کنند. این طور به نظر می‌رسد که گسترش حضور سازمان‌های تروریستی ‌بین‌المللی در خارج از منطقه اولیه درگیری برای بسیاری از کشورها یک تهدید جدی باشد،
    خطر بازگشت جنگجویان تروریست خارجی به کشورهای مبدا: پیش بینی می‌شود افراد درگیر در منازعات مسلحانه در سوریه، عراق و سایر مناطق جنگی، در کنار سازمان‌های تروریستی بین المللی، همچنان به کشورهای مبدا خود بازگردند که این امر منجر به افزایش فعالیت‌های تروریستی در مناطق مختلف جهان خواهد شد،
    ایجاد هسته‌های بالقوه تروریستی(سلول‌های خفته[1]) توسط تروریست‌ها: این امر خود محصول بازگشت جنگجویان تروریست به کشورهای مبدا و انتشار ایدئولوژی اسلامی افراطی می‌باشد. در این چارچوب، عوامل اصلی تهدید شامل اول پایگاه حمایتی است که برای سازمان‌های تروریستی ‌بین‌المللی در کشورهای مختلف جهان، به طور عمده در بین جوانان، وجود دارد و دیگری توانایی سازمان‌های تروریستی ‌بین‌المللی در انجام فعالیت‌های ارتباطی و جذب نیرو از طریق اینترنت است،
    انجام اقدامات ضد تروریستی با استفاده از ابزارها و روش‌های نوین: اخیرا برخی اقدامات تروریستی توسط به اصطلاح گرگ‌های تنها و یا گروه‌های کوچک و با استفاده از وسایل نقلیه، چاقو، مواد منفجره ابتدایی صورت می‌گیرد. همچنین تروریست‌ها علاقمند به استفاده از هواپیماهای بدون سرنشین نیز می‌باشند. سهولت نسبی انجام اقدامات ضد تروریستی از طریق ابزارهای در دسترس و سختی شناسایی پیوندهای بین گرگ‌های تنها و سلول‌های تروریستی بالقوه آماده به عملیات، باعث مانایی این تهدید می‌شود،
    خطر افزایش تأثیر ایدئولوژیک سازمان‌های تروریستی ‌بین‌المللی با استفاده فعال از اینترنت: سازمان‌های تروریستی از تکنولوژی ارتباطی و اطلاعاتی برای ارتباط گیری مستقیم و تاثیرگذاری بر افراد مستعد و گسترش ایدئولوژی خود بهره می‌برند. اینترنت ابزار مهمی در اختیار افراد قرار می‌دهد تا بدون نیاز به ارتباط گیری با سازمان‌های عمده تروریستی ایدئولوژی آن‌ها را تبلیغ کرده و علاوه بر این هسته‌های بالقوه تروریستی ایجاد کرده و برای حملات برنامه ریزی کنند،
    تهدید گسترش منابع تأمین مالی تروریسم: گروه‌های تروریستی به طور مداوم در جستجوی منابع برای فعالیت‌های خود هستند و آن را از روش‌هایی مانند کمک‌های مالی خصوصی، فروش غیرقانونی منابع طبیعی، گروگان گیری، مالیات از مردم مناطق تحت تصرف، و... تامین می‌کنند.
مطابق این برآورد و بر اساس نتایج تجزیه و تحلیل فعالیت تروریست‌ها، شواهد حاکی از آن است که علیرغم وارد شدن خسارات عمده به گروه‌های تروریستی از سوی ائتلاف‌های ‌بین‌المللی ضد تروریستی در سوریه و عراق، این گروه‌ها همچنان در پی توسعه فعالیت‌های خود می‌باشند. آنها روش‌ها و تاکتیک‌های خود را بهبود بخشیده، به طور منظم در انتخاب و گزینش اعضای جدید در رده‌های مختلف فعال بوده و حضور جغرافیایی خود را از طریق ایجاد هسته‌های بالقوه (سلول‌های خفته) گسترش داده اند.
نهادهای روسی بر این نظر هستند که برای خنثی کردن تهدیدهای تروریستی، باید توجه بیشتری به تقویت همکاری‌های ‌بین‌المللی معطوف شود. این نهادها معتقدند که اقدامات لازم در زمینه‌های زیر بایستی صورت پذیرد:

- تبادل سریع اطلاعات در مورد افراد و سازمان‌های درگیر در فعالیت‌های تروریستی و افراطی،
-تکمیل دوباره، سیستم سازی و استفاده از اطلاعات موجود در پایگاه داده ‌بین‌المللی ضد تروریسم،
-قطع ارتباط فزاینده بین سازمان‌های تروریستی ‌بین‌المللی و گروه‌های عامل جنایات سازمان یافته فراملی، که از تروریست‌ها با تهیه اسلحه، پول، اسناد جعلی، مسیرهای حمل  ونقل، حمایت به عمل می‌آورند،
-جلوگیری از سوءاستفاده تروریست‌ها از فضای اطلاعاتی،
-تدوین یک چارچوب حقوقی برای ایجاد مقررات در استفاده از تجهیزات هوایی بدون سرنشین و شناسایی دولتها، اشخاص حقیقی و حقوقی درگیر در روابط مالی و اقتصادی با سازمان‌های تروریستی ‌بین‌المللی با هدف سرکوب فعالیتهای جنایتکارانه تأمین کننده مالی تروریسم.

اگر دولتها درک و ارزیابی مشترکی از تهدیدهای پیش بینی شده تروریستی داشته و با هم همکاری کنند اقدامات ضد تروریسم مؤثرتر خواهد بود. در همین حال باید سازمان ملل متحد و نهادهای ضد تروریسم را که علاوه بر تجربه قابل توجه، از ابزارهای گسترده ای اعم از هنجارهای ‌بین‌المللی برای مقابله با تروریسم نیز برخوردار هستند، نیز تقویت کرد.
نکات و ملاحظات
این طور به نظر می‌رسد که برجسته تر نمودن تهدید در روسیه و کشورهای آسیای میانه به جهت افزایش سطح هشدار و جلب حمایت منطقه‌ای و ‌بین‌المللی از اقدامات ضد تروریستی این کشور در این منطقه می‌باشد. نکته قابل توجه این گزارش برداشت اشتباهی است که نهادهای مهم روسی از آینده تهدید تروریسم استنباط کرده‌اند. در این گزارش نه تنها به سایر وجوه تروریسم مانند بیوتروریسم، تروریسم اقتصادی، و... پرداخته نشده است، بلکه همچنین تهدید تروریسم در دنیا صرفا به نوعی به اسلام و گروه‌های اسلامی محدود شده است. اهمیت این اشتباه برداشتی آن است که نامه نمایندگی روسیه به شورای امنیت برآورد جمعی نهادهای مهم اطلاعاتی امنیتی این کشور از تهدیدهای تروریستی در آینده بوده و مبنای عمل، سیاست سازی، برنامه‌های عملیاتی و تشکیل ائتلاف‌ها و اتحادهای آتی آنها قرار خواهد گرفت. سوء برداشتی که چه بسا توانایی به چالش کشیدن روابط این کشور با جمهوری اسلامی ایران را نیز داراست.
نکته بعدی غفلت این نهادها در عدم بررسی چالش افراط‌گرائی در تشدید تروریسم در دنیا می‌باشد. موضوعی که نهادهای ‌بین‌المللی روسی تمایل دارند از آن با عنوان «افراط گرائی خشن منجر به تروریسم[2]» در تعاملات دو و چند جانبه یاد کنند. امروزه افراط گرائی در عرصه سیاسی از شبه قاره هند گرفته تا آمریکا بر مناصب سیاسی سیطره یافته و روندها و هنجارهای صلح آمیز ‌بین‌المللی را نیز به چالش می‌کشند. باید اشاره نمود که افراط‌گرائی و تروریسم عملا دو روی یک سکه تهدید جهانی علیه صلح و امنیت ‌بین‌المللی بوده و به صورت مستقیم همدیگر را تشدید کرده و مبارزه جهت رفع چالش تروریسم بدون مقابله با افراط گرائی تلاشی عقیم خواهد بود.
 
 
 
[1]. Sleeper Cell
[2]. “Violent Extremism conducive to terrorism”
کد مطلب: 3920