آشنایی با گمرک و قوانین گمرکی فدراسیون روسیه

تاریخ انتشار : يکشنبه ۱۷ ارديبهشت ۱۳۹۶ ساعت ۰۹:۰۲
Share/Save/Bookmark
 
دکتر احسان رسولی نژاد: هرچند گمرک فدراسیون روسیه سابقه فعالیت طولانی و همکاری با سازمان ها و اتحادیه های بین المللی داشته است اما از لحاظ رتبه بندی سال 2016 میلادی توسط بانک جهانی در وضعیتی پایینتر از بسیاری از کشورها همچون ایران قرار دارد. دلیل مهم این امر، عدم تمایل به استفاده از استانداردهای تعریف شده جهانی و درجه ایستایی بالا (آهنگ پایین در تغییرات و بهبود) می باشد. این موضوع، اهمیت آشنایی بیشتر با استانداردها و قوانین گمرک این کشور را برای تجار ایرانی پر رنگ تر می نماید که در در این گزارش به آن پرداخته شده است ...
 
ایراس: سازمان گمرک (ریشه لغت گمرک، کومرسیوم Commercium است که در زبان فرانسه و انگلیسي به معنای تجارت و مبادله کالا می باشد) که مسئول اجرای قوانین گمرکی و اخذ حقوق و عوارض ورودی و خروجی و همچنین مسئول اجرای سایر قوانین و مقررات مربوط به واردات، صادرات و ترانزیت در یک کشور می باشد، در فدراسیون روسیه نقش مهمی در ارتباط با تجار و دست اندرکاران تجاری کشورهای مختلف دارد. واردکنندگان و صادرکنندگان کشورهای مختلف جهت ارتباط با اقتصاد و بازارهای داخلی فدراسیون روسیه می بایست با سازمان گمرک این کشور آشنا شده و تا قسمتی قوانین و مقررات آن را بدانند. از آنجا که یکی از اهداف اصلی ایران در دهه های اخیر، افزایش ارتباطات تجاری در منطقه اوراسیا بالاخص با فدراسیون روسیه می باشد، آشنایی با سازمان گمرک و قوانین و مقررات آن می تواند برای تجار کشور ایران مفید باشد.
 
این گزارش، به معرفی سازمان گمرک فدراسیون روسیه و ویژگی ها و مشخصات آن می پردازد. سازمان گمرک فدراسیون روسیه (ФТС)  یک سازمان دولتی به عنوان زیرمجموعه وزارت مالیه فدراسیون روسیه است که ساختمان اصلی آن در شهر مسکو (خیابان نوازاوودسکایا) بوده و با اهداف کنترل و اجرای قوانین و مقررات گمرکی، حمایت از قوانین مالکیت معنوی، کنترل ترانزیتی مبادی ورود مرزی، کنترل و حمایت از سلامت کالاهای وارداتی بوجود آمده است. ولادیمیر ایوانویچ دارای مدرک دکترای حقوق، از 28 جولای سال 2016 میلادی رئیس فعلی این سازمان می باشد(Миловидова, Л. 2017).
 
از لحاظ تاریخی، از ابتدای سال 1865 میلادی، دپارتمان گمرک در روسیه شکل گرفت. در سال 1868 میلادی، جهت مدیریت ورود و خروج کالا از دریای بالتیک،  طرح گمرک دریایی در روسیه قوت گرفت و در سال 1872 میلادی، گمرک دریایی در این کشور بوجود آمد. در ماه اکتبر سال 1893 میلادی، دپارتمان گمرک روسیه و گمرک دریایی تلفیق و اداره کنترل ورود و خروج کالا تحت زیربخشی از وزارتخانه مالیه روسیه بوجود آمد. جنگ جهانی اول، انقلاب اکتبر 1917 میلادی و جنگ جهانی دوم،  و فروپاشی شوروری در دهه 1990 میلادی، تغییری در ساختار گمرک روسیه بوجود نیاورد و تنها تغییرات مدیریتی و کادری در آن رخ داد.
 
از لحاظ قوانین و مقررات گمرکی، آخرین نسخه این قوانین در 21 جولای سال 1997 میلادی با شماره قانون تصویب شده N-114-F3 می باشد که دارای سرفصلهای اساسی بوده و در سال های بعد از تصویب آن (سال های 2000، 2002، 2003، 2004، 2011 و 2014 میلادی)، تنها تحت ویرایش قرار گرفته است.. تمام رویه های گمرکی  و فعالیت های این سازمان در کشورروسیه براساس متن این قانون می باشد. از تعریف ویژگی اشخاص حقیقی و حقوقی مراجعه کننده به گمرک فدراسیون روسیه، اظهارنامه گمرکی، رویه های ترخیص، پروانه های گمرکی و صادراتی، رویه های گمرکی تحت قانون سازمان تجارت جهانی، رویه های گمرکی تحت اتحادیه های گمرکی و ... در این قانون تحت تفسیر و شرح قرار گرفته است (توضیح بیشتر در مورد این قانون در بخش های بعدی این نوشتار ارایه می شود).
 
از لحاظ سیستم گمرکی، این سازمان تحت پروژه ده ساله " مدرنیزه سازی سیستم اطلاعات گمرکی" که براساس توافق میان فدراسیون روسیه و بانک  بین المللی توسعه و بازسازی (МБРР) – که هدف آن اعطای وام به کشورهای در حال توسعه با درآمد متوسط می باشد-  از 31 اکتبر سال 2003 میلادی الی 30 ژوئن سال 2013 میلادی تکمیل شد، سیستمی به روز و الکترونیکی می باشد. بسیاری از اجزای رویه های گمرکی از اظهارنامه گمرکی تا عملیات محاسبه عوارض و حقوق گمرکی و ترخیص از طریق پنجره واحد گمرکی واقع شده در وبسایت گمرک فدراسیون روسیه قابل انجام می باشد. البته برای استفاده از این سیستم نیاز به ثبت نام و داشتن نام کاربری و رمز عبور صفحه کاربری می باشد (در بخش های بعد این نوشتار به این مبحث پرداخته خواهد شد).
 
یکی از برنامه های سازمان گمرک فدراسیون روسیه، توسعه همکاری های بین المللی بوده است. یکی از مهمترین همکاری های بین المللی گمرک فدراسیون روسیه، کلوپ بین المللی گمرک مسکو (از سال 2008 میلادی مقر آن شهر سنت پترزبورگ شده است) می باشد که در ماه اکتبر سال 2002 میلادی با قرارداد همکاری گمرکات روسیه، چین و فنلاند آغاز به کار نمود. هم اکنون گمرکات کشورهای بلغارستان، آلمان، هند، ایتالیا، قرقیزستان، چین، لیتوانی، امریکا، فرانسه، چک، فنلاند و روسیه در این کلوپ فعالیت دارند. دیگر همکاری بین المللی گمرک فدراسیون روسیه، در اتحادیه گمرکی اوراسیا می باشد که اتحادیه همکاری های گمرکی در جغرافیای شوروی سابق می باشد (Ушкалова, Д.И. 2012). در کنار این دو همکاری بین المللی، عضویت فدراسیون روسیه در سازمان تجارت جهانی به عنوان 156 کشور عضو این سازمان در 22 اگوست سال 2012 میلادی فصل جدیدی در فعالیت های  سازمان گمرک فدراسیون روسیه آغاز نمود (Чернышев и др. 2014).  اجرای قوانین تعرفه ای و غیر تعرفه ای مستخرج از قوانین سازمان تجارت جهانی و شرکت در کارگروه های این سازمان، وظیفه مهم و اصلی سازمان گمرک فدراسیون روسیه در سال های اخیر بوده است (Звенигородцева, А. 2015).
 
در مورد کارایی فعالیت های سازمان گمرک فدراسیون روسیه نسبت به گمرکات جهان می توانیم به رتبه بندی سال 2016 میلادی بانک جهانی مراجعه و رتبه گمرک روسیه را بررسی نماییم.  طبق رتبه بندی سال 2016 میلادی، گمرک فدراسیون روسیه در جهان جایگاه خوبی نداشته و با کسب امتیاز 2.01 پایین تر از کشورهایی همچون ایران (با امتیاز 2.33)، ازبکستان (با امتیاز 2.32)، قزاقستان (با امتیاز 2.52) و ترکیه (با امتیاز3.18) قرار گرفته است. این امر نشان از عدم هماهنگی قوانین، استانداردها و مقررات این کشور با معیارها و استانداردهای جهانی می باشد.
 
در آخر به عنوان جمع بندی بخش اول از این نوشتار می توان به این نکته اشاره داشت که هرچند گمرک فدراسیون روسیه سابقه فعالیت طولانی و همکاری با سازمان ها و اتحادیه های بین المللی داشته است اما از لحاظ رتبه بندی سال 2016 میلادی توسط بانک جهانی در وضعیتی پایینتر از بسیاری از کشورها همچون ایران قرار گرفته است. دلیل مهم این امر، عدم میل به استفاده از استانداردهای تعریف شده جهانی و درجه ایستایی بالا (آهنگ پایین در تغییرات و بهبود) می باشد. این امر، اهمیت آشنایی بیشتر با استانداردها و قوانین گمرک این کشور را برای تجار ایرانی پر رنگ تر می نماید که در ادامه به آنها خواهیم پرداخت.
 
در ادامه بحث سازمان گمرک و قوانین گمرکی فدراسیون روسیه، اظهار الکترونیکی کالاها در سایت گمرک فدراسیون روسیه مورد توجه خواهد بود. به طور کلی، اظهارنامه گمرکی(به زبان انگلیسی: Customs Declaration و به زبان روسی Декларирование товаров) یکی از مراحل  اولیه مجوز ترخیص کالای وارداتی به گمرک هر کشور می باشد. معمولا اظهارکننده موظف است سندهای مربوطه مثل سیاهه خرید، گواهی مبدا، اسناد بانکی و سایر مجوزها را به اظهارنامه گمرکی ضمیمه نماید.در کشور روسیه، علاوه بر مراجعه حضوری در گمرکات، وارد کنندگان می توانند به صورت الکترونیکی و با اخذ نام کاربری، کلمه عبور و نیزامضای الکترونیکی بسیاری از فرآیندهای گمرکی علی الخصوص اظهارنامه گمرکی را انجام، تکمیل و ارسال نمایند. آغاز توسعه اظهار الکترونیکی کالاها در گمرک فدراسیون روسیه با تصویب قانون امضاب الکترونیکی در سال 2002 میلادی شروع گردید. در ماه نوامبر سال 2002 میلادی در یکی از گمرک ناحیه کاشیرا (Кашира) در شهر مسکو، اولین اظهار الکترونیکی کالاها شکل گرفت. در ماه ژوئن سال 2004 میلادی، در گمرک چرتانووا (Чертанова) در شهر مسکو، سیستم خودکار اظهار الکترونیکی کالاها ایجاد گردید. در دهه گذشته، توسعه این سیستم به صورت یکپارچه در فدراسیون روسیه شکل گرفت. براساس گزارش اداره گمرک فدراسیون روسیه، در اول ماه ژوئن سال 2011 میلادی، سهم اظهارنامه های الکترونیکی به کل اظهارنامه های گمرکی بیش از 61 درصد بود. این در حالی است که در سال 2010 میلادی، این سهم به میزان 52 درصد بوده است.
 
گام نخست استفاده از سرویس الکترونیکی گمرک فدراسیون روسیه، ایجادصفحه شخصی در آن می باشد. جهت ایجاد صفحه شخصی در آدرس اینترنتی (http://edata.customs.ru/FtsPersonalCabinetWeb/Auth/Register) وارد شده و پس از وارد نمودن نام کاربری، آدرس پست الکترونیکی و رمز عبور دلخواه،  پیام تایید و لینک فعالسازی به ایمیل شما ارسال می شود. به صورت کلی ورود به صفحه شخصی کاربر از دو طریق " نام کاربری و رمز عبور " و " امضای الکترونیکی" ممکن می باشد. در مورد اخذ امضای الکترونیکی، ذکر این نکته لازم است که علاوه بر امکان ورود به صفحه شخصی توسط امضای الکترونیکی، در سیستم الکترونیکی گمرک فدراسیون روسیه، هشت خدمت (اظهار نامه گمرکی کالا، دسترسی به بایگانی الکترونیکی، ایجاد اطلاعات اولیه کالا، کنترل وجوه، گواهی مدارک،اطلاعات آماری، حساب هزینه های گمرکی و اظهارنامه الکترونیکی حمل اکسپرس) نیز می توانند توسط امضای الکترونیکی انجام شوند.
 
جهت استفاده از امضای الکترونیکی در سیستم الکترونیکی گمرک فدراسیون روسیه، نیاز به نصب نرم افزاری تحت عنوان کریپتو پرو از آدرس اینترنتی (http://www.cryptopro.ru) می باشد. اما اخذ آن تحت قانون گمرکی شماره 63 – F3 تصویبی درسال 2011 میلادی توسط بخش مرکز اطلاعات –فناوری مدیریت گمرکی این کشور ارایه می شود. که به اشخاص حقیقی معتبر و حقوقی شناخته شده ارایه می شود.
 
در ادامه، چگونگی اظهار الکترونیکی کالا را در صفحه شخصی توضیح می دهیم.
به طور کلی اظهار الکترونیکی کالا در سیستم الکترونیکی گمرک فدراسیون روسیه چهار مرحله جداگانه دارد:
الف) اماده سازی مدارک
ب)ارسال و ثبت مدارک
ج) کنترل نهایی اطلاعات و مدارک
د) اجازه قبول کالا
 
الف) آماده سازی مدارک: در این مرحله می بایست دو فرم اظهارنامه گمرکی (ДТ)  و اظهارنامه هزینه های گمرکی (ДТС) – فرم 1 و 2 برای واردات کالا و فرم 3و4 برای صادرات کالا - به دقت و با کمال صداقت پر گردد. پس از پر کردن این دو فرم، بسته الکترونیکی این دو فرم را به صورت یکجا به سازمان مربوط به در گمرک روسیه می بایست ارسال نمایید. گفتنی است در هنگام پر کردن این دو فرم، نیاز به آماده سازی 10 مدرک دیگر ( فرم کدگذاری کالاها در اتحادیه گمرکی (نسخه نهایی فرم به تاریخ 16/04/2014)، اجازه پر کردن فرم اظهار نامه گرمکی (نسخه نهایی فرم به تاریخ25/06/2013)، فرم اجازه کمیسون اتحادیه گمرکی مبتنی بر اظهار درست و شفاف (نسخه نهایی فرم به تاریخ 09/12/2011)، قانون اظهار هزینه های گمرکی تصویب شده در 27 ژانویه سال 2011، فرم حق العملکاری گمرک از عملیات گمرکی (نسخه نهایی فرم به تاریخ12 /12/2012)، فرم محاسبه تعرفه های گمرکی بر کالاها، فرم اجازه یا عدم اجازه استفاده از اطلاعات پر کننده مدارک (نسخه نهایی فرم به تاریخ 26/05/2010)، قانون فدرال تصویبی 08/12/2003 به شماره 165-F3 جهت ممنوعیت ورود کالاهای دامپینگ و فرم کد مالیاتی فدراسیون روسیه (بخش دوم) ویرایش تاریخ 05/05/2014) دارید.
 
ب) ارسال و ثبت مدارک: پس از دریافت بسته الکترونیکی دو فرم اظهارنامه گمرکی و اظهارنامه هزینه های گمرکی، بازرس گمرک اجازه ثبت اظهار ورود کالا را بررسی و در صورت درست بودن تمام شرایط، شماره یکتا برای ثبت نام و اظهار کالای ورودی صادر می کند.
 
ج) کنترل نهایی اطلاعات و مدارک: در این مرحله، ثبت و اظهار نهایی کالاها را به صورت الکترونیکی انجام می دهید و سپس گمرک مدارک را برای آخرین بار کنترل و به صورت فیزیکی کالا را بررسی می کند.
 
د) اجازه قبول کالا: در صورت درست بودن تمام مدارک و شرایط، بازرس گمرک اجازه حساب هزینه های گمرکی و ترخیص را می دهد.
 
یکی از نکات مهم و مورد توجه هنگام اظهار کالا در سیستم الکترونیکی گمرک فدراسیون روسیه، محاسبه الکترونیکی هزینه های گمرکی می باشد. پنجره محاسبه هزینه های گمرکی در صفحه شخصی اظهار کالا توانایی محاسبه هزینه های گمرکی یک یا چند کالا را به صورت همزمان دارد (http://edata.customs.ru/FtsPersonalCabinetWeb/Services/Obtain/CustomsPaymentsCalc). بخش اول محاسبه، شامل اطلاعات عمومی محاسبه (تاریخ محاسبه نرخ ارز، نرخ بهره، طبقه بندی کالا و تاریخ ارسال الکترونیکی بسته اظهارنامه گمرکی) می شود. برای هر کالای اظهار شده، نیاز به نوشتن کد نمنکلاتور کالا (код ТН ВЭД)، وزن کالا، اندازه کالا، کد تعرفه گمرکی کلا، نرخ ارز مربوط و کشور طرف تجاری می باشد. برای مثال فرض نمایید که قصد محاسبه هزینه های گمرکی دو کالا وارد شده به داخل فدراسیون روسیه از یک کشور در حال توسعه همچون چین در 5 نوامبر سال 2017 میلادی دارید. نرخ ارز محاسباتی، دلار امریکا،کد نمنکلاتور کالای اول 7304518100 (لوله) و کد کالای دوم 9403609001 (مبل چوبی) می باشد. با وارد نمودن اطلاعات مذکور، هزینه های گمرکی ورود این دو کالا را به خاک روسیه به دلار امریکا نشان می دهد. همچنین بخش راهنمایی در این صفحه گنجانده شده است که می تواند در زمان نیاز به یافتن کد طبقه بندی کالا و یا وجود هرگونه سوال به صورت برخط از کارشناسان گمرک پرسیده شود.
 
به صورت خلاصه در بخش دوم از بحث سازمان گمرک و قوانین گمرکی فدراسیون روسیه، سعی بر آن شد تا به طور خلاصه بحث اظهار الکترونیکی کالاها بیان شود. بدین منظور از گام اول که ثبت در لینک مربوطه در سایت گمرک روسیه و در صورت حائز شرایط لازم بودن، اخذ امضای الکترونیکی و نصب نرم افزار کریپتو پرو شروع نمودیم. سپس 4 مرحله اظهار الکترونیکی کالاها را درفدراسیون روسیه توضیح داده و در انتها به دلیل اهمیت محاسبه و اظهار درست و  شفاف هزینه های گمرکی، به صورت کوتاه، بخش محاسبه الکترونیکی هزینه های گمرکی نیز توضیح داده شد.
 
 
نویسنده: احسان رسولی نژاد - دکترای اقتصاد جهان از دانشگاه دولتی سنت پترزبورگ، روسیه
 
 
منابع:
[1] Звенигородцева, А. 2015. России в ВТО – Плюсы и минусы для экспорта. URL:  https://www.gazeta.ru/eksport/2015/09/24_a_7775321.shtml  [accessed 20.04.2017]
[2] Миловидова, Л. 2017. Честный, прозрачный и умный. Журнал Таможня. No.7 (414). С.6.
[3] Ушкалова, Д.И. 2012. Формирование Таможенного Союза и Единого Экономического Пространства России, Белоруссии и Казахстана: Проблемы и предварительные итоги. Российская Академия Наук Институт Экономики. URL: https://inecon.org/docs/Ushkalova_2013.pdf [accessed 20.04.2017]
[4] Чернышев, В.А. и Татаркин, А.И. и Федеров, М.В. 2014. России в ВТО. Год после вступления. Том 2. Изд. Экономика. С.25.
[5] International LPI Global Ranking. URL: http://lpi.worldbank.org/international/global?sort=asc&order=Customs#datatable [accessed 20.04.2017]
[6] Федеральная Таможенная Служба РФ. URL: www.customs.ru
 
 

 
کد مطلب: 3161