در همایش ۵۱۵ سال روابط تاریخی ایران و روسیه چه گذشت؟

تاریخ انتشار : چهارشنبه ۱۳ بهمن ۱۳۹۵ ساعت ۱۱:۵۷
Share/Save/Bookmark
 
در همایش روابط تاریخی ایران و روسیه مقامات دیپلماتیک، کارشناسان و صاحب نظران دو کشور به تبیین مناسبات اقتصادی، سیاسی و فرهنگی و تمدنی می‌پردازند که در این گزارش مشروح آن آمده است.
 
ایراس؛ همایش 515 سال روابط تاریخی ایران و روسیه، روز گذشته 11 بهمن 95، با حضور اساتید و صاحب نظران حوزه فرهنگی و سیاسی ایران و روسیه به پایان رسید.
در این مراسم ابتدا کاظم سجاد پور، رئیس مرکز آموزش و پژوهش وزارت امور خارجه  و لوان جاگاریان، سفیر ایران در روسیه، پیام وزرای امور خارجه کشور متبوع خود را را قرائت نمودند.
«محمد جواد ظریف» در پیام خود با توجه به مناسبات دو طرف در طول تاریخ، اذعان کرد: مناسبات تهران و مسکو عامل مهمی در ثبات و امنیت منطقه است، ایران و روسیه فراز و فرودهای بسیاری را در روابط خود تجربه کرده‌اند که دو طرف باید در ورای این پیشینه تلخ و شیرین، روابط گسترده‌ای داشته باشند.


 در پیام ظریف آمده است: جمهوری اسلامی ایران و جمهوری فدراسیون روسیه دو کشور ریشه‌دار با پیشینه و تاریخی کهن هستند که جلوه‌های تمدنی و فرهنگی آنها همچنین آوازه جهانی شخصیت‌های بزرگی مانند حافظ، سعدی، فردوسی، تولستوی، چخوف، پوشکین و ده‌ها شخصیت دیگر مایه مباهات و فخر ادبیات جهان شده‌اند. کمتر کشورهایی را در جهان می‌توان سراغ گرفت که مانند ایران و روسیه مناسبات آنها به پنج قرن برگردد.
 
رئیس دستگاه دیپلماسی در این پیام با بیان اینکه این رابطه فراز و فرودهای خود را داشته و با خاطرات تلخ و شیرینی همراه است، یادآور شده است: اما ورای این خاطرات درس بزرگ این روابط کهن و پرلایه آن است که ایران و روسیه به عنوان دو همسایه باید روابط گسترده‌ای داشته باشند و هر دو کشور باید در چند وجهی کردن و گسترش افقی و عمودی این رابطه بکوشند.
 
وزیر خارجه در این پیام خاطرنشان می‌کند: گسترش این رابطه نه فقط به نفع همه جانبه دو کشور بوده، بلکه عامل مهمی در امنیت، ثبات و توسعه مناطقی چون آسیای مرکزی و خاورمیانه است. امیدوارم روابط دوستانه جمهوری اسلامی ایران و روسیه که در سه دهه گذشته در حال گسترش بوده و در سال‌های اخیر رشد چشمگیری داشته است در سایه اراده مسئولان دو کشور و تجربه ٥ قرن مناسبات تاریخی در تمامی عرصه‌ها رشد و گسترش یابد.
 
ظریف در این پیام عنوان می‌کند: بدون تردید برگزاری موفق این همایش تصویر خوبی از روابط دو کشور بر جای خواهد نهاد که می‌تواند زمینه گسترش پیوندهای مردمی و فرهنگی بین دو کشور را فراهم کرده و به تحکیم روابط دوجانبه هم کمک کند.
 
در ادامه این پیام آمده است: اطمینان دارم تبادل‌نظر نخبگان و صاحبنظران علمی و فرهنگی دو کشور در این نشست فرصت تازه‌ای را برای رونق بخشیدن به دیپلماسی فرهنگی ایجاد کرده و به تحکیم و تقویت مناسبات فیمابین کمک خواهد کرد.
 
وزیر خارجه در پایان اضافه می‌کند: به باور من مراودات مستمر فرهنگی که مزین به حضور نخبگان و اندیشمندان دو کشور باشد، علاوه بر اینکه می‌تواند به شکرفایی هر چه بیشتر اندیشه‌ها و آگاهی بخشی به نسل جوان امروز دو کشور منجر شود، می‌تواند به گسترش روابط در حوزه‌های سیاسی و تجاری نیز کمک کند.


ايران همسايه‌اي مهربان و شريک ديرين ماست
در ادامه لوران جاگاريان، سفير روسيه در ايران ضمن ايراد سخنراني درباره اهميت روابط دو کشور، پيام سرگئي لاوروف، وزير امور خارجه روسيه را قرائت کرد.
لاوروف در پيام خود تأکيد مي‌کند: «ايران همسايه مهربان و شريک ديرين ماست. ويژگي سازنده روابط روسيه و ايران را که بر اصول برابري حقوق، احترام متقابل، دوستي و اعتماد متکي است، ارج مي‌نهيم. توسعه پيش‌رونده همکاري دو‌جانبه در همه حوزه‌ها همچون سياست خارجي، دفاعي، اقتصاد و فرهنگ را با خرسندي تأييد مي‌کنيم.




طبق توافق‌هاي حاصل‌شده رهبران دولت‌هاي ما، بر ادامه فعاليت مشترک، گسترش همکاري‌هاي دوجانبه و جست‌وجوي پاسخ‌هاي مؤثر به مشکلات و بحران‌هاي جهاني و منطقه‌اي همچون مبارزه با تروريسم بين‌المللي و افراطي‌گري و حل‌وفصل سياسي مشکل سوريه مصمم هستيم.»

سنایی: اعتماد بین مسئولان «ایران و روسیه» در تاریخ بی‌سابقه است  
سفیر کشورمان در روسیه گفت: اعتماد بین مسئولان ایران و روسیه در تمام سطوح سیاسی، اقتصادی، امنیتی در تاریخ بی‌سابقه است و در برخی از عرصه‌ها مانند همکاری‌های منطقه‌ای شاید برجسته‌تر باشد.
 
مهدی سنایی، سفیر جمهوری اسلامی ایران در فدراسیون روسیه در همایش ۵۱۵ سال روابط تاریخی ایران و روسیه که با پیام وزرای امور خارجه ایران و روسیه در تهران آغاز به کار کرد، با تقسیم بندی روابط ایران و روسیه به سه دوره تاریخی عنوان کرد: قطعا از دوره حکومت سامانی در منطقه و آغاز شکل‌گیری روسیه کنونی روابط اقتصادی بین دو کشور وجود داشته است.

وی نام گذاری این همایش به عنوان پانصد و پانزدهمین سال روابط را بسیار به جا خواند و افزود: تقریبا در همین تاریخ اولین سفرا بین دو کشور مبادله شدند.

سفیر ایران در روسیه با بیان اینکه تاریخ روابط ما شاهد حوادث تلخ و شیرینی بوده است، یادآور شد: اما مهم این است که این تاریخ مورد مطالعه قرار گیرد و از آن درس بگیریم و در تاریخ توقف نکنیم.




سنایی به دوره معاصر تاریخ روابط ایران و روسیه اشاره کرد و افزود: به گفته مقامات و تحلیلگران هم از نظر کمی و هم کیفی و در تمام سطوح سیاسی، اقتصادی، امنیتی و … دوران بی سابقه‌ای است و برخی  از عرصه‌ها مانند همکاری‌های منطقه‌ای شاید برجسته‌تر باشد.

سفیر ایران در روسیه با ذکر این نکته که تصمیمات اتخاذ شده و اعتماد بین مسئولان دو کشور در تاریخ بی‌سابقه است، خاطرنشان کرد: مبادلات تجاری و اقتصادی آهنگ رشد خود را آغاز کرده و در سال ۲۰۱۵، هشتاد درصد رشد داشته که امیدواریم این میزان حفظ شود.

سنایی با بیان اینکه روابط ایران و روسیه از جنبه‌های راهبردی مختلفی برخوردار است، اظهار داشت: در سال‌های اخیر روابط پایدار راهبردی را برای یک کشور تعریف کردن دچار تغییر شده، اما آنچه مهم است اراده مقامات کشورها برای برقراری روابط راهبردی است.

وی افزود: اگر مقامات دو کشور در سطح رئیس جمهور، وزیر خارجه و … بی وقفه در حال رایزنی هستند و اگر در این فضا اعتماد بین دو کشور وجود دارد و سامانه اس‌۳۰۰ به ایران تحویل داده می‌شود، این نقاط مثبت نگاه راهبردی را بین دو کشور تقویت می‌کند.



سفیر ایران در ادامه سخنانش همچنین اعلام کرد که برنامه‌ریزی برای سفر حسن روحانی رئیس جمهور ایران به روسیه در حال انجام است.

وی با بیان اینکه در روابط دو کشور همواره عامل سوم نقش منفی داشته است، اظهار داشت: غرب در سال‌های اخیر و به صورت خاص آمریکا در این زمینه نقش منفی داشته‌اند.

سنایی ادامه داد: زمانیکه برجام حاصل شد پوتین ضمن تبریک و استقبال از آن اعلام کرد که باید از برجام استقبال کرد چرا که به کاهش نقش منفی عامل سوم در روابط ایران و روسیه کمک می‌کند.

سفیر ایران در روسیه با بیان اینکه باید در داخل کشور روسیه شناسی تقویت شود به این مساله که در اوایل قرن بیستم ۹۰۰ تاجر گیلانی در کرملین و آستاراخان فعالیت داشتند اشاره کرد واظهار داشت: تجار روس هم در ایران فعالیت گسترده‌ای داشتند.

سنایی همچنین اظهار امیدواری کرد که مورخان و نخبگان دو کشور در تمام عرصه‌ها بتوانند گفت‌وگوی سازنده‌ای را با یکدیگر شکل دهند.

    
تحولات سیاسی و اقتصادی در مناسبات ایران و روسیه
تحولات در روابط اقتصادی، بازرگانی و سیاسی ایران و روسیه از موضوعات مطرح شده در این همایش هستند. در این مبحث ابتدا «غلامرضا باقری مقدم»، مدیر کل مشترک المتافع وزارت امور خارجه جمهور اسلامی ایران مناسبات دو کشور را دروضعیت خوبی خواند و گفت: زمینه های زیادی برای گسترش روابط مسکو و تهران وجود دارد و دو طرف می‌توانند با در نظر گرفتن اشتراکات بسیاری به بهبود مناسبات خود کمک کنند.



وی در رابطه با پیش شرط گسترش مناسبات دو کشور، خاطر نشان کرد: میان روسیه و ایران تفاوت دیدگاهی نسبت به مسائل بین المللی وجود دارد، اما این اخنلاف در میزان پایینی قرار دارد و دو طرف می توانند با در نظر گرفتن قسمت عمده اشتراکات، به تعمیق مناسبات خود بپردازند.

«جهانگیر کرمی»، استاد دانشگاه تهران موازنه تهدید و اتحاد در روابط دو طرف را مورد ارزیابی قرار داد و خاطر نشان کرد: روابط دو کشور همواره ابعاد  بین‌المللی داشته و تاثیر آن در جهان نمایان بوده است.

وی با توجه به اهمیت مسائل جغرافیایی در روابط ایران و روسیه، این مهم را در بستر تاریخی مورد بررسی قرار داد و اذعان کرد: دوره‌های هم‌جواری طی سده‌های 19 و 20 میلادی برای ایران تهدید آفرین بوده است. بنابراین دور بودن جغرافیای دو کشور امکان بیشتری را برای همکاری فراهم آورده است. از این رو وضعیت اتحاد راهبردی با دور بودن جغرافیایی بیشتر فراهم است.

«سید رسول موسوی»، سفیر سابق ایران در تاجیکستان و فنلاند، در ادامه این بخش از همایش به بررسی مناسبات نظامی ایران و روسیه پرداخت و گفت: مطابق با نوشته‌ای که در کتاب "روابط ایران و روس" محمد علی جمالزاده آمده است، اولین برخورد دو کشور به دوران حکومت زیدیه باز می گردد.


 
وی با توجه به تعمیق مناسبات نظامی ایران و روسیه در دوران قاجار، ادامه داد: ناصرالدین شاه قاجار در سفر خود به روسیه، نیروهای قزاق را با آن آرایش نظامی و تشریفات مخصوص به خود مشاهده می‌کند، بنابراین تصمیم می‌گیرد که از دولت روسیه درخواست کند تا تجهیزات و آموزش‌های لازم برای این ارتش نوین را در اختیار ایران قرار دهد. دولت روسیه این درخواست را پذیرفت.

بعد از آن در ایران این مسئله مطرح شد که نیروهای قزاق از شاه پیروی کنند یا مجلس، که پس از بحث و جدل‌های بسیار تصمیم بر آن شد که دیویزیون قزاق از شاه اطاعت کند. نمونه بارز این اطاعات را می‌توان در دوران حکومت محمدعلی شاه(استبداد صغیر)، در جریان به توپ بستن مجلس در دوران مشروطه مشاهده کرد که طی آن نیروهای قزاق از محمدعلی شاه تبعیت می‌کنند و مجلس را به توپ می‌بندند.

موسوی افزود: البته در دوران ناصرالدین شاه علاوه بر بعد نظامی، نیروی قزاق نفوذ گسترده‌ای در مسائل سیاسی و اداری کشور پیدا می‌کند که رضاخان از جمله‌ آن نیروهای قزاق بود که توانست به حکومت برسد.

دیپلمات ارشد در توضیح روابط نظامی ایران و روسیه در دوران پهلوی اول، بیان کرد: نیروهای قزاق در سال‌های بعد از کودتای 1299رضاخان، بیشتر به سمت انگیس گرایش پیدا کردند. بعد از به پادشاهی رسیدن وی در جریان مجلس موسسان، رضاخان از نیروی قزاق به عنوان یک الگوی ارتش نوین استفاده می‌کند.




موسوی با توجه به ارتباط نظامی ایران و روسیه در زمان پهلوی دوم، خاطرنشان کرد: در این دوران برآوردها بر این است که یک میلیارد خرید نظامی توسط ایران از روسیه انجام شده که به خودی خود، روابط نظامی در این دوره را نشان می‌دهد.

وی افزود: در سال‌های بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ایران نیز روابط نظامی دو طرف ادامه داشت که پس از اعمال تحریم‌های ظالمانه علیه ایران، این مناسبات قطع شد. قطع ارتباطات نظامی ضررمالی  بسیاری را به روسیه وارد ساخت. اما بعد از برجام، روسیه با توجه به قطعنامه 2231 شورای امنیت سازمان ملل، همچنین همکاری دو کشور برای حل بحران سوریه، مناسبات نظامی وارد دور تازه‌ای شد و از سطح بالایی برخوردار گشت.

«دونا یووا»، پژوهشگر ایران‌شناس روسی که سال‌های زیادی در حوزه مسائل سیاسی ایران به پژوهش پرداخته است. روسیه در اواخر دهه 90 میلادی به این نتیجه رسید که نقش بین‌المللی  خود را از دست داده است و باید برای بازیابی جایگاه جهانی خویش تلاش کند. در این راستا ارتباط با ایران به عنوان قدرت منطقه و نماینده جهان اسلام، برای روسیه بیش از گذشته اهمیت پیدا کرد. بنابراین ایران در پارادایم اوراسیاگرایی روسیه، به عنوان یکی از اولویت‌های اصیل مورد توجه قرار گرفته است. روسیه هیچگاه نقش ایران در حل مسائل و منفعت مسکو در رابطه با ایران را فراموش نمی‌کند.

 

 
 
 روابط تاریخی و تاثیر انقلاب اسلامی ایران در مناسبات با روسیه
در بخش دیگر این همایش روابط تاریخی، تمدنی و فرهنگی ایران و روسیه، همچنین تاثیر انقلاب اسلامی ایران و اسلام بر این مناسبات، با حضور مهدی سنایی، سفیر ایران در مسکو و سایر اساتید و صاحب‌نظران، تبیین شد.
 
«فئودورونا یوگیونا»، کارشناس ارشد مطالعات خاورمیانه، وابسته به موسسه شرق‌شناسی آکادمی علوم روسیه، به تفسیر انقلاب اسلامی ایران و روابط با روسیه پرداخت و بیان کرد: انقلاب اسلامی ایران در سال 1979 میلادی از مهمترین رویدادهای سده بیستم است. این انقلاب بر تناسب قوا در عرصه بین‌المللی تاثیر گذاشت و پارادایم توسعه کشورهای خاورمیانه و نزدیک را دچار دگرگونی‌های بنیادین کرد.

وی افزود: روابط اتحاد جماهیر شوروی از همان ابتدای پیروزی انقلاب نمود یافت. رهبران اتحاد شوروی سرنگونی شاه که طرفدار آمریکا در تهران بود را مثبت ارزیابی می‌کردند. در 12 فوریه سال 1979 کاسیگین، رئیس شورای وزیران اتحاد جماهیر شوروی، تلگرامی را برای رهبر ایران ارسال نمود که در آن آمادگی برای حفظ و توسعه روابط دو کشور بر اساس اصل برابری، حسن هم‌جواری، احترام به حاکمیت ملی و عدم مداخله در امور یکدیگر ابراز شده بود.




کارشناس روسی با توجه به تعاملات اقتصادی دو طرف در این دوره، خاطر نشان کرد: اتحاد جماهیر شوروی، همکاری‌های اقتصادی خود با تهران را قطع نکرد. وقتی که کارشناسان غربی کشور را ترک می‌کردند، کارشناسان شوروی به کار خود ادامه دادند.

یوگیونا در خاتمه عنوان کرد: روابط اقتصادی یکی از مهمترین موارد استحکام مناسبات دو کشور است که بلافاصله بعد از انقلاب اسلامی ایران نمود یافت و تا به امروز نیز در راستای سعادت ملت‌های دو کشور در حال گسترش است.


نزدیکی نخبگان در روابط فرهنگی ایران و روسیه موثر خواهد بود
 
 سیدرضا صالحی امیری وزیر ارشاد در همایش ۵۱۵ سال روابط تاریخی ایران و روسیه که عصر امروز در مرکز مطالعات وزارت امور خارجه در تهران برگزار شد، گفت: روابط ایران با روسیه باید از سطح اقتصادی و سیاسی عبور کند و به سطح فرهنگی برسد.
وی افزود: بنده اواخر شهریور و اوایل مهر سفری به روسیه داشته ام و با اسناد و نسخ خطی آنجا آشنا شدم و به مسئولان آنجا تاکید کردم که این آثار باید در قالب روابط دو جانبه فرهنگی میان دو کشور مورد مبادله قرار بگیرد.

صالحی امیری اضافه کرد: من در آنجا سندی دیدم که نشان می داد صد سال قبل دانشجویان روسی به ایران می آمدند تا زبان فارسی یاد بگیرند که این نشان می دهد ما از همان زمان با همدیگر روابط فرهنگی داشته ایم.



وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی برگزاری همایش ۵۱۵ سال روابط تاریخی ایران و روسیه را در شرایطی که دو کشور به سطح جدیدی از روابط دست یافته اند و تعاملاتشان به شکل راهبردی درآمده است، اقدامی مبارک خواند.

وی در عین حال گفت: البته روابط ایران و روسیه تلخ کامی هایی هم داشته است. معاهدات امضا شده فی مابین ایران و روسیه در عصر قاجار و قرارداد ترکمانچای از این نمونه است که هنوز در ذهن جامعه رسوب کرده است. ولی می دانیم که فضای امروز ایران و روسیه بسیار متفاوت با آن سال ها است.

صالحی امیری همایش امروز را فرصتی در جهت ارتقاء مناسبات دو کشور به صورت جدی عنوان کرد و یادآور شد: این همایش در نزدیک سازی نخبگان دو کشور موثر است که خود همین مسئله می تواند در توسعه روابط فرهنگی دو کشور و نیز مقابله با تروریسم و تهدیدهای افراط گرایانه موثر باشد.

وزیر ارشاد اضافه کرد: مناسبات نزدیک ایران و روسیه در شرایط فعلی منطقه به مبارزه با تروریسم منجر شده و یقینا با پا گرفتن بیشتر روابط فرهنگی و نیز دخیل کردن کشورهای منطقه در این روابط، بهتر می توان با تروریسم و افراطی گری مبارزه کرد.

وی با بازدید خود از آرشیو فدرال روسیه در پاییز امسال اشاره کرد و یادآور شد: در این بازدید سندی دیگر مربوط به فراگیری زبان فارسی توسط روس ها است که این سند مربوط به سال ۱۵۷۶ میلادی یعنی دوران شاه طهماسب است.

صالحی امیری تصریح کرد: شرق شناسان و نسخه شناسان روسیه می توانند از آرشیو ما استفاده کنند و متقابلا ما هم انتظار داریم که آنها نیز چنین کاری را برای پژوهشگران ما فراهم کنند.

در حاشیه این همایش، نمایشگاهی با عنوان 515سال روابط تاریخی ایران و روسیه، اسناد به جا مانده در طول تاریخ این مناسبات تلخ و شیرین را به نمایش گذاشته است که در ادامه تصویر برخی از آنها در ذیل آمده است.

















 همایش ۵۱۵ سال روابط تاریخی ایران و روسیه


  همایش ۵۱۵ سال روابط تاریخی ایران و روسیه

همایش ۵۱۵ سال روابط تاریخی ایران و روسیه

همایش ۵۱۵ سال روابط تاریخی ایران و روسیه

همایش ۵۱۵ سال روابط تاریخی ایران و روسیه

همایش ۵۱۵ سال روابط تاریخی ایران و روسیه

همایش ۵۱۵ سال روابط تاریخی ایران و روسیه

همایش ۵۱۵ سال روابط تاریخی ایران و روسیه

همایش ۵۱۵ سال روابط تاریخی ایران و روسیه

همایش ۵۱۵ سال روابط تاریخی ایران و روسیه

همایش ۵۱۵ سال روابط تاریخی ایران و روسیه

همایش ۵۱۵ سال روابط تاریخی ایران و روسیه

همایش ۵۱۵ سال روابط تاریخی ایران و روسیه

همایش ۵۱۵ سال روابط تاریخی ایران و روسیه

همایش ۵۱۵ سال روابط تاریخی ایران و روسیه

همایش ۵۱۵ سال روابط تاریخی ایران و روسیه

همایش ۵۱۵ سال روابط تاریخی ایران و روسیه

همایش ۵۱۵ سال روابط تاریخی ایران و روسیه

همایش ۵۱۵ سال روابط تاریخی ایران و روسیه

همایش ۵۱۵ سال روابط تاریخی ایران و روسیه

همایش ۵۱۵ سال روابط تاریخی ایران و روسیه

همایش ۵۱۵ سال روابط تاریخی ایران و روسیه
 

گزارش از میکایل مدیر روستا، خبرنگار خبرگزاری تسنیم / مرتضی شجاعی، موسسه مطالعات ایران و اوراسیا


انتهای گزارش
 
کد مطلب: 2883