گزارش نشست «جنگ اقتصادي روسيه و غرب و مقایسه با تحریم های ایران» با حضور ایگور ماکارف و جهانگیر کرمی

تاریخ انتشار : دوشنبه ۲۲ آذر ۱۳۹۵ ساعت ۱۶:۴۰
Share/Save/Bookmark
 
ايگور ماكاروف، استاد دانشكده اقتصاد جهاني مسكو، در طول اقامت يك هفته اي خود در تهران در برخي محافل و مراكز علمي و پژوهشي حضور يافت و ديدگاه ها و نظرات خود را در خصوص مسائل مختلف مربوط به اقتصاد روسيه با كارشناسان و صاحب نظران ايراني به اشتراك گذاشت. وی در نشست های جداگانه ای درجمع دانشجويان و اساتید به تبيين و تشريح ديدگاه های خود در خصوص تحريم هاي غرب بر عليه روسيه و تاثيرات آنها بر اقتصاد اين كشور، تدابير و اقدامات دولت روسيه براي مقابله با تحريم ها و فشارهاي اقتصادي غرب، تهديدات و چالش هاي فراروي اقتصاد روسيه، رويكرد جديد روسيه در چرخش به شرق و تاريخچه آن، وضعيت حضور و امكانات اقتصادي روسيه در مناطق شرق دور اين كشور و تهديداتي كه روسيه در بلندمدت در اين منطقه با آنها مواجه است، حضور و نقش روسيه در اتحاديه ها و پيمان هاي اقتصادي و امنيتي همچون شانگهاي، اتحاديه اقتصادي اوراسيا، اتحاديه آسه آن و بريكس، حضور رقباي قدرتمندي همچون چين در آسياي مركزي و نگراني هاي جدي كه روسيه در اين خصوص دارد، همگرايي روسيه با برخي كشورها و قدرت هاي مهم همچون هند و به ويژه چين در عرصه هاي سياسي و اقتصادي و نيز اختلافات روسيه با چين و ژاپن (بر سر جزاير كوريل) و ... پرداخت.
 
ایراس: ايگور ماكاروف، استاد دانشكده اقتصاد جهاني مسكو، در طول اقامت يك هفته اي خود در تهران در برخي محافل و مراكز علمي و پژوهشي حضور يافت و ديدگاه ها و نظرات خود را در خصوص مسائل مختلف مربوط به اقتصاد روسيه با كارشناسان و صاحب نظران ايراني به اشتراك گذاشت. وی در نشست های جداگانه ای درجمع دانشجويان و اساتید به تبيين و تشريح ديدگاه های خود در خصوص تحريم هاي غرب  بر عليه روسيه و تاثيرات آنها بر اقتصاد اين كشور، تدابير و اقدامات دولت روسيه براي مقابله با تحريم ها و فشارهاي اقتصادي غرب، تهديدات و چالش هاي فراروي اقتصاد روسيه، رويكرد جديد روسيه در چرخش به شرق و تاريخچه آن، وضعيت حضور و امكانات اقتصادي روسيه در مناطق شرق دور اين كشور و تهديداتي كه  روسيه در بلندمدت در اين منطقه با آنها مواجه است، حضور و نقش  روسيه در اتحاديه ها و پيمان هاي اقتصادي و امنيتي همچون شانگهاي، اتحاديه اقتصادي اوراسيا، اتحاديه آسه آن و بريكس، حضور رقباي قدرتمندي همچون چين در آسياي مركزي و نگراني هاي جدي كه روسيه در اين خصوص دارد، همگرايي روسيه  با برخي كشورها و قدرت هاي مهم همچون هند و به ويژه چين در عرصه هاي سياسي و اقتصادي و نيز اختلافات روسيه با چين و ژاپن (بر سر جزاير كوريل) و ... پرداخت.
 
آنچه در ادامه مي آيد،  گزارش نشست علمي-تخصصی ياد شده است كه در روز دوشنبه مورخه 15/9/95 برگزار شده است:
 
در آغاز نشست، دكتر جهانگير كرمي، دانشیار روابط بین الملل دانشگاه تهران و عضو شورای علمی موسسه مطالعات ایران و اوراسیا (ایراس) ضمن خيرمقدم به دکتر ماکاروف، به اختصار به تاريخچه تحريم هاي اعمال شده بر عليه روسيه اشاره کرده و اعلام نمود كه  اولين دوره تحريم ها بر ضد اين كشور در سال 2014 و پس از قضيه اوكراين صورت گرفته و پس از آن، اين تحريم ها درچند دوره تشديد شده است.
 
به عقیده دکتر کرمی، تحريم ها برعليه روسيه زمان زيادي طول خواهد كشيد و بر همين اساس، روسيه بايستي به اين تحريم ها عادت كرده و خود را با آنها تطبيق دهد.
 
----------
در ادامه این نشست، ايگور ماكاروف، استاد دانشكده اقتصاد جهاني مسكو، ضمن ابراز خرسندي از حضور درجمع دانشجویان و علاقمندان به ایراد سخنراني خود ذيل مبحث كلي «آثار و تبعات تحريم ها در اقتصاد روسيه» پرداخت.
 

ماكاروف، در ابتدا تحريم هاي وضع شده توسط غرب برعليه روسيه را در 5 دسته به شرح ذيل تقسيم بندي نمود:

تحريم ها در بخش تكنولوژيكي – فني (صنعت نفت و گاز)
تحريم هاي بانكي و مالي
تحريم ها در عرصه صنايع دفاعي روسيه
تحريم هاي مربوط به شبه جزيره كريمه
تحريم هاي اعمال شده براي ديپلماتها و برخي مقامات روسيه

پس از اين تقسيم بندي، این استاد روس به تفكيك به تشريح هر يك از بخش هاي 5 گانه تحريم هاي اعمال شده، آٍثار و تبعات آنها در سطح اقتصاد و جامعه روسيه و تدابير و اقداماتي كه دولت روسيه براي مقابله با این تحريم ها بكار بسته است،پرداخت. به عنوان مثال، اینکه در ارتباط با تحريم های بخش تكنولوژيكي و فني و «به دنبال تحريم هاي اعمال شده، بيشتر شركت هاي نفتي خارجي از جمله استات اويل نروژ و 3 شركت نفتي آمريكايي، روسيه را ترك كرده اند». وی اين را نیز افزود كه اين موارد به فعاليت ها در قطب شمال مربوط مي شود.

به گفته ماكاروف، تحريم هاي اعمال شده در بخش تکنولوژيكي و فني و خروج شركت هاي نفتي غربی، به واسطه بالارفتن قيمت نفت، تاثير  چنداني بر اقتصاد روسيه نداشته است. وي در عين حال، كوتاه شده دست روسيه از تكنولوژي غربي را از جمله آسيب هاي روسيه در اين بخش از تحريم ها اعلام ارزیابی کرد.
 
در بخش تحريم هاي بانكي و مالي، تحريم شدن شمار زيادي از بانك هاي روسي ازجمله بانك بزرگ و مهم  روسيه «сбербанк» كه از سال 1876 در روسيه فعاليت دارد و نيز مشكلاتي كه براي بازپرداخت وام ها در سايه این تحریم ها به وجود آمده است، اشاره نمود و اعلام كرد بيشتر بدهي هاي روسيه در سال 2016 مربوط به شركت هايي است كه مشمول تحريم هاي غرب شده اند.
 
ماكاروف در ادامه صحبت هاي خود  به نكته مهم و واقعيتی غیرقابل اغماض اشاره و اذعان کرد:
«مواردي كه در ارتباط با تحريم هاي غرب در بخش مالي بیان شد، مربوط به بازه زماني 3-2 ساله مي باشد و چنانچه این تحريم ها، مثلا تا 10 سال ادامه پیدا کند، بانك هاي روسي با مشكلاتي جدي مواجه خواهند شد».
 
در تشريح بخش سوم تحريم هاي اعمال شده، این استاد دانشگاه اذعان کرد که درحال حاضر بخاطر تحريم، هيچ عملياتي براي خريد و فروش تسليحات و هيچ پروژه اي كه در ارتباط با مسائل نظامي و يا با كاربرد دومنظوره باشد با روسيه انجام نمي شود. ضمن اينكه كشورهاي ثالث كه بعضا وارد فاز همكاري هاي نظامي با روسيه مي شوند نيز مشمول اين تحريم ها مي شوند.

ماكاروف به  طرح هاي مختلف روسيه براي ارتقاي سطح همكاري هاي نظامي با برخي كشور ها همچون ايران، چين و هند در اين سال ها اشاره كرد و در خصوص ضرر و زيان هاي روسيه از تحريم هاي اعمال شده در اين بخش گفت: «فعلا ضرر خاصي در اين زمينه متوجه ما نشده است ولي احتمالا نخستین آثار و  تبعات اين تحريم ها را مي توان در سال 2020 شاهد بود».
 
استاد دانشكده اقتصاد جهاني مسكو  در ادامه سخنراني خود گريز مختصري هم به تحريم هاي اعمال شده بر ضد روسيه به خاطر شبه جزيره كريمه زد  و تحريم های اين بخش را بيشتر متوجه شركت هايي دانست كه  در اين منطقه فعاليت مي کنند.
 
«بخش اول تحريم های مرتبط با كريمه معطوف به شركت هايي است كه در حوزه ساخت و ساز  و يا در بخش نفت و گاز فعاليت دارند». وي اين را هم اضافه کرد كه بانك  «СБЕРБАНК»  هنوز هيچ شعبه اي دركريمه ندارد. «ما هنوز سيستم نقل و انتقالات بانكي در كريمه راه اندازي نكرده ايم و هيچ سرمايه گذار خارجي در كريمه حضور و فعاليت ندارد».
 
ماكاروف در ادامه سخنراني خود به  ذكر تحريم هاي اعمال شده براي ديپلمات ها و برخي مقامات رسمي و نیز شخصيت هاي اجتماعي روسيه پرداخته و به تحریم های كساني كه نظراتي راجع به بحران شرق اوكراين مطرح مي نمايند  و ممنوعيت ورود آنها به كشورهاي آمريكايي و اروپايي اشاره نمود. به عقیده وی نكته جالب و مشکل اصلی در اين بخش از تحريم ها اين است كه: «وقتي ديپلمات هاي روسیه در قالب هيات رسمي  وارد سازمان ملل مي شوند، به دلیل تحريم ها نمي توانند بيشتر از يك كيلومتر از آن محل و مقر دور شوند».
 
ماکاروف ادامه داد، تحريم هاي اعمال شده در كوتاه مدت تاثير بيشتري بر بازار روسيه گذاشت و در سال 2015-2014 نرخ تورم در روسيه با نرخ سال 2000 برابر شد و بيشتر اين تورم در بخش موادغذايي كه سهم عمده ای از سبد غذايي خانوارها را به خود اختصاص مي دهد، بوده است و البته بيشتر اين شرايط و فشار متوجه اقشار زير خط فقر روسيه بوده است، برخلاف آنچه كه در رسانه ها مطرح می کنند. به عبارت دیگر، بيشترين ضرر اين تحريم ها متوجه اين قشر از جامعه بوده است.

ايگور ماكاروف پس از تشريح تحريم هاي پنجگانه اعمال شده برعليه روسيه، به ذكر برخي از اقدامات متقابل روسيه در برابر اين تحريم ها پرداخت. ازجمله این اقدامات مي توان به ممنوعيت ها ومحدوديت هاي ورود موادغذايي و كشاورزي از غرب و اروپا، تحريم هاي اعمال شده برعليه تركيه پس از سقوط جنگنده سوخوي 24 روسيه در آسمان سوريه، بكاربستن طرح هاي جايگزين با تكيه بر توليد داخلي با شعار «يك توليد كننده داخلي جايگزين يك توليدكتننده خارجي»، نقش موثر برخي كشورها همچون بلاروس و برزيل براي پركردن خلاءها و نيازهاي اقتصادي روسيه در شرايط تحريم اشاره نمود.

بحث زمان در تحريم ها و لزوم عادت كردن شركت هاي روسي براي فعاليت در شرايط تحريم 10 ساله و اينكه درحال حاضر زندگي تعداد زيادي از روس ها با تداوم اين تحريم ها انطباق پيداكرده است، بخش ديگري از اظهارات این استاد اقتصاد را به خود اختصاص داد.
 
ماكاروف در بخش پاياني سخنراني خود به حالت كلي تحريم ها و  اتفاقاتي كه در بازار روسيه پس از تحريم ها روي داده است اشاره کرد و با بیان اين مطلب كه توليد ناخالص ملي روسيه در سال 2015 ميلادي كاهش منفي 5/3 درصدي داشته است، ادامه داد: «اين رقم درسال 2016 به منفي 5/1 درصد خواهد رسيد و پس از آن هم اين افت ادامه پيداخواهد كرد. واحد پول روسيه نسبت به دلار  آمريكا  درسال 2016 تقريبا دو برابر افت كرد ولي اين بيشتر به خاطر افت بهاي جهاني نفت بوده است نه تحريم هاي غرب. روسیه در حال حاضر خود را با شرايط تحريم سازگار مي كند، ولي اين سازگاری كمي زمان خواهد برد. اخیرا، منابع ذخیره مالي روسيه كاهش پيداكرده است و اگر شرايط تغيير نكند تا سال 2018 روسیه هيچگونه ذخیره مالي نخواهد داشت. سومين سال پیاپی است كه روسيه رقم بازنشستگي  افراد را كاهش مي دهد و هزينه هاي اجتماعي و هزينه هاي صنايع دفاعي سیر نزولی طی می کنند. روسيه فعلا مي تواند با اين شرايط كنار بيايد  ولي براي چند سال آينده نياز به تصميمات و اقدامات كلان خواهد بود. به نظر می رسد نخستین راه این خواهد بود كه  روسيه شرايط جديدي را براي رشد اقتصادي خود به وجود آورد. اين كار بايستي خيلي قبل تر انجام مي شد. افت روبل روسيه هم دليل مضاعفي است تا روسيه هرچه زودتر اين كار را انجام دهد».
 
سخنراني استاد دانشكده اقتصاد جهاني مسكو با اين جمله به پايان رسيد که: «فكر مي كردند با اين تحريم ها نظر عموم مردم روسيه نسبت به دولت اين كشور و مسئله اوكراين تغيير خواهد يافت ولي اين اتفاق نيفتاد و تعداد نخبگانی كه از پوتين و تصمیمات وی حمايت كردند و مي كنند، خيلي بيشتر از گذشته شده است».

----------

در ادامه این نشست، دكتر جهانگیر كرمي، مسائل موجود بين روسيه و آمريكا را در 5 حوزه مورد اشاره قرار داد: «چند  مسئله حياتي بين روسيه و آمريكا سال هاست كه در جريان است. اين مسائل پس از جنگ جهاني دوم و فروپاشي شوروي در قالب و ساختار جديدي جريان داشته است.
 
اولين و فوري ترين مسئله، سوريه است. روابط در عرصه سوريه بسیار مهم و حياتي است و بخاطر اهميتي كه این موضوع براي روسيه دارد و اینکه سوريه اهرمی مناسب و عاملی ژئوپوليتيكي براي كنترل تركيه و نفوذ این کشور در قفقاز جنوبي و آسياي مركزي و همچنین تاثير آن بر مسلمانان روسيه است.
 
روي كارآمدن ترامپ اين امكان را ايحاد كرد كه ممكن است آمريكا و روسيه در قضيه سوريه به توافق برسند و البته دست هريك از كشورها در اين زمينه خيلي هم باز نيست.
 
مسئله مهم ديگر، بحران اوكراين است. برای روسيه غير از پيوندهاي تاريخي و فرهنگي با اوكراين، اين كشور يك منطقه ژئوپوليتيك دسترسي به درياي سياه و اروپاي شرقي است. از دست رفتن اوكراين يعني از دست رفتن نقاط حساس و ژئوپوليتيك روسيه و اين مي تواند امنيت روسيه را در آينده بطور بسیار جدي دچار خدشه نمايد.
 
مسئله مهم ديگری كه اهميتش از موارد ذكر شده قبلی كمتر نيست ولي فعلا در اولويت قرار ندارد، بحث سپر موشكي است. اهميت اين موضوع در سند جديد دكترين نظامي روسيه مورد تاکید قرار گرفته است.
 
گسترش ناتو براي روسيه بسيار خطرناك است به ويژه حضور ناتو در اوكراين. اين وضعیت يعني محقق شدن كابوس  ژئوپوليتكي براي روسيه. از دست رفتن اوكراين به معناي از دست رفتن 50 ميليون نفر و يا ازدست رفتن قلمروي سرزميني نيست، بلكه به معناي از دست رفتن چیزی است كه به هيچ وجه قابل جبران نبوده  و برابر است با تجزيه روسيه در آينده.
 
مسئله هسته اي كره شمالي و پرونده هسته اي ج. ا. ايران.

آخرين مسئله در ارتباط با روسيه و آمريكا بحث تحريم هاست. تحريم ها بر روسيه تاثير گذاشته است. واردات و صادرات روسيه در نتيجه تحريم ها 50 درصد كاهش يافته است».
 
این استاد روابط بین الملل دانشگاه تهران در پايان صحبت هاي خود به مقايسه دو كشور  ايران و روسيه به لحاط تحريم ها و تفاوت ها و شباهت هاي آنها در اين مقوله پرداخت. دکتر کرمی در بخش شباهت ها، از متكي بودن هر دو كشور به اقتصاد نفتي (و دشواري هايي كه اين مسئله دارد)  و نياز هردوي آنها به فناوري (كه نبود آن مي تواند مشكلاتي را براي هریک ايجاد كند) سخن گفت و در بخش تفاوت ها نیز موارد ذير را برشمرد:

«اقتصاد روسيه بيشتر در اقتصاد جهاني ادغام شده و عضو سازمان تجارت جهاني است. روسيه تعاملات گسترده اقتصادي با كشورهاي خارجي دارد.
 
تفاوت بعدی، بحث زمان است. ايران از اوايل انقلاب به اشكال مختلف تحت تحريم بوده است ولي روسيه 3 سال است كه تحريم را تجربه مي كند.
 
 ايران در زماني تحريم شد كه در آمدهاي نفتي اش زياد بود ولي روسيه در اوج كاهش قيمت نفت مورد تحريم واقع شد.

وسعت تحريم ها؛ تحريم هاي ايران چندجانه بود يعني هم تحريم هاي آمريكا و هم تحريم هاي شوراي امنيت را در بر داشت ولي روسيه فقط مشمول تحريم هاي يكجانبه (از طرف آمريكا و اتحاديه اروپا) بوده است.
 
تحريم هاي روسيه بيشتر تكنولوژيكي-فني است ولي تحريم هاي ايران همه جانبه بوده و مجموعه اي از تحريم ها همراه با حجم وسيعي از موضوعاتي است كه هزينه ها را افزايش داده بود.
 
بازي ايران در سطح بين المللي، برون سيستمي است كه به مروز زمان خود را با شرایط تحریم وفق داد ولي روسيه بازيگری درون سيستم بين المللي است، درنتيجه، باب مذاكره را همواره باز گذاشته است».


پایان گزارش/


----------
تهیه و تنظیم: پرویز قاسمی - دانشجوی کارشناسی ارشد مطالعات روسیه

 
کد مطلب: 2499