گزارش دیدار کارشناسان موسسه SWP آلمان از موسسه ایراس

تاریخ انتشار : دوشنبه ۱ آذر ۱۳۹۵ ساعت ۱۲:۲۱
Share/Save/Bookmark
 
موسسه مطالعات ایران و اوراسیا (ایراس) در تاریخ 23 آبان 1395 میزبان «آندره ویس» و «یانا زابانوا»، دو تن از کارشناسان موسسه آلمانی امور بین الملل و امنیت (SWP)، بود. حضور این دو کارشناس در موسسه ایراس با هدف بهره مندی از دیدگاه های اعضای شورای علمی به منظور تدوین سند راهبرد اتحادیه اروپا در قفقاز (2020) صورت گرفت. شایان توجه است که در حال حاضر، کنسرسیومی متشکل از هشت موسسه و دانشگاه اروپایی در حال مطالعه پیرامون تدوین سند مذکور بوده و این کنسرسیوم به منظور ارائه مشاوره، راهبرد و دستورکار در خصوص سیاست های منطقه ای اتحادیه اروپا، با مقامات ارشد این اتحادیه از جمله فدریکا موگرینی، نماینده عالی اتحادیه اروپا در امور سیاسی و امنیتی، نشست های دوره ای برگزار می نمایند.
 
ایراس: موسسه مطالعات ایران و اوراسیا (ایراس) در تاریخ 23 آبان 1395 میزبان «آندره ویس» و «یانا زابانوا»، دو تن از کارشناسان موسسه آلمانی امور بین الملل و امنیت (SWP)، بود. حضور این دو کارشناس در موسسه ایراس با هدف بهره مندی از دیدگاه های اعضای شورای علمی به منظور تدوین سند راهبرد اتحادیه اروپا در قفقاز (2020) صورت گرفت. شایان توجه است که در حال حاضر، کنسرسیومی متشکل از هشت موسسه و دانشگاه اروپایی در حال مطالعه پیرامون تدوین سند مذکور بوده و این کنسرسیوم به منظور ارائه مشاوره، راهبرد و دستورکار در خصوص سیاست های منطقه ای اتحادیه اروپا، با مقامات ارشد این اتحادیه از جمله فدریکا موگرینی، نماینده عالی اتحادیه اروپا در امور سیاسی و امنیتی، نشست های دوره ای برگزار می نمایند.
 
در این نشست دوساعته که با حضور دکتر داوود کیانی، قائم مقام موسسه ایراس، دکتر بهرام امیراحمدیان، استاد دانشگاه تهران، دکتر حمیدرضا عزیزی، استاد دانشگاه شهید بهشتی، آقای ولی کوزه گر کالجی، پژوهشگر ارشد مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام و تعدادی از کارشناسان موسسه برگزار شد، روابط میان ایران با هر یک از کشورهای قفقاز جنوبی مورد واکاوی قرار گرفت و در ادامه، هر یک از دو طرف به طرح پرسش ها و دیدگاه های خود پرداختند.
 

دکتر امیراحمدیان با اشاره به آنکه از میان سه کشور قفقاز جنوبی، جمهوری اسلامی ایران تعامل گسترده تری با جمهوری آذربایجان دارد، اظهار داشتند که در صورت تکمیل برخی پروژه های زیرساختی از جمله پروژه اتصال راه آهن آذربایجان به ایران، حجم روابط اقتصادی و گردشگری دچار تحول خواهد شد که این امر به نفع تمامی کشورهای منطقه خواهد بود. ایشان در این خصوص اشاره داشتند: "توافق ایران و آذربایجان برای اتصال ریلی، در مهر 1394 و در جریان نشست کمیسیون همکاری‌های اقتصادی ایران و جمهوری آذربایجان (موسوم به نشست آستارا ـ آستارا) نهایی و سند توافقنامه این اتصال ریلی بین دو کشور امضا شد. افتتاح این خط‌آهن گام مهمی در تحقق اهداف ایران در راستای توسعه ترانزیت ریلی خواهد بود. عملیات اجرایی این اتصال ریلی ۱۰ کیلومتری، از ابتدای اردیبهشت 1395 کلید خورده است. این خط آهن را می‌توان مهم‌ترین اتصال خارجی ريلي ایران دانست. از آنجا که ايران منافع مشترک اقتصادی و ترانزیتی زیادی با آذربایجان دارد، بر سر این اتصال توافق شده و قرار است آذربایجان ۵۰۰ میلیون یورو به صورت فاینانس برای این خط تامین منابع کرده و در اختیار ایران قرار دهد.
 

دولت ایران نیز قرار است بودجه بخشی از ساخت و تملک اراضی مسیر را به عهده گیرد تا این پروژه مشترک به سرانجام برسد. پس از اتصال كامل اين خط و بهره برداري از آن راه آهن ايران به راه اهن سراسري روسيه متصل خواهد شد. در نقطه مرزی نیز ایران پایانه ترانزیتی با ظرفیت ۵ میلیون تن احداث خواهد کرد. همچنین قرار است ایران و آذربایجان به صورت مشترک، یک پل ریلی ۸۰ متری روی رودخانه مرزی آستاراچای (در مرز آستارای ایران و آستارای آذربایجان) با سهم مشترک ۵۰ درصد احداث کنند. به گفته مسئولان، در صورت احداث این مسیر ریلی، حجم روابط ایران و جمهوری آذربایجان به ۴ برابر وضعیت فعلی ارتقا می‌یابد. در ایران، ساخت راه‌آهن «قزوین ـ رشت ـ آستارا»، راه‌آهن داخلی را به این خط آهن متصل خواهد کرد. اتصال ریلی ایران به آذربایجان، خط ریلی ۵ هزار و ۲۰۰ کیلومتری هندوستان تا بندر هلسینکی در اروپای شمالی را به هم متصل خواهد کرد و با این اتصال، زمان حمل بار در «کریدور شمال – جنوب» از ۴۵ روز به ۲۰ روز کاهش پیدا می‌کند."
 

در ادامه بحث، آقای ولی کالجی به ارائه دیدگاه های خود در خصوص رویکرد سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران نسبت به قفقاز جنوبی پرداخته و با اشاره به آنکه پیوندهای بسیار نزدیک فرهنگی، تمدنی و تاریخی میان ایران و کشورهای منطقه وجود دارد، اظهار داشتند: اصول کلی سیاست خارجی ایران در منطقه قفقاز را این موارد تشکیل می دهد: احترام به استقلال و حاکمیت ملی کشورهای منطقه، حفظ تمامیت ارضی و یکپارچگی سرزمینی، حفظ صلح، ثبات و امنیت در منطقه، عدم تغییر مرزهای جغرافیایی بدون رضایت دولت ها و ملت های منطقه، گسترش همکاری های منطقه ای و مخالفت با مداخله منفی قدرت های خارج از منطقه که نظم، ثبات و امنیت را در منطقه بر هم می زند. ایشان همچنین در خصوص روابط اقتصادی میان ایران و منطقه قفقاز جنوبی، سه نکته حائز اهمیت را یادآوری نمودند: "نخست، توافق هسته ای ایران و ١+٥ است که بسیاری از موانع تحریمی و مشکلات بیمه ای و بانکی را میان ایران و کشورهای منطقه برطرف ساخته است و فضا و ظرفیت جدیدی را برای توسعه همکاری اقتصادی و تجاری ایران و منطقه فراهم ساخته است. دوم، موضوع انتقال انرژی است.
 
ناکامی پروژه نابوکو نشان داد که سیاست خطوط لوله و حذف ایران بنا به ملاحظات سیاسی و ژئوپلیتیکی، سیاست کارآمد و منطقی نیست. در این راستا، دعوت اتحادیه اروپا، ترکیه و جمهوری آذربایجان از ایران برای مشارکت در خط لوله تاناپ، رویکرد بسیار مثبتی است که می تواند یکی از زمینه های همکاری ایران و اروپا در حوزه انرژی باشد. شما می دانید که حوزه گازی شاه دنیز آذربایجان از ظرفیت کامل تامین گاز مورد نیاز تاناپ و تاپ برخوردار نیست و به همین دلیل اتحادیه اروپا به حضور دو کشور ایران و ترکمنستان در این طرح انرژی علاقه نشان داده است که باید برای اجرایی شدن آن برنامه ریزی بیشتری صورت گیرد. سومین مورد نیز موضوع کریدورهای ارتباطی است. همان طور که می دانید ایران، روسیه و آذربایجان، با ایجاد یک مکانیسم سه جانبه گام های مهمی در ایجاد کریدور شمال- جنوب برداشته اند که با تکمیل خط راه آهن قزوین- رشت – آستارا و اتصال راه آهن ایران به آذربایجان و روسیه، زیرساخت این طرح مهم ارتباطی محقق خواهد شد. از طرفی دیگر، کریدور شمال- جنوب مورد نظر دولت ارمنستان نیز حائز اهمیت است که بازسازی دو مسیر زمینی و احداث خط راه آهن ایران- ارمنستان را مد نظر قرار دارد. در صورتی که این امر محقق شود از طریق مسیر زمینی و خط راه آهن ایران- ارمنستان- گرجستان، ارتباط میان بنادر جنوبی ایران در خلیج فارس با بندر باتومی گرجستان در ساحل دریای سیاه ایجاد خواهد شد که تحول مهمی در عرصه مناسبات اقتصادی و تجاری میان ایران، قفقاز و اروپا خواهد بود. با توجه به منافع مشترکی که در این حوزه وجود دارد، اروپا می تواند با سرمایه گذاری در این کریدور به ویژه مشکلات مالی که دولت ارمنستان در تامین بودجه احداث خط راه آهن از ایروان تا مرز ایران دارد، به تحقق این کریدور ارتباطی مهم و استراتژیک کمک کند."
 

دکتر حمیدرضا عزیزی نیز به عنوان عضو شورای علمی موسسه ایراس که در این جلسه حضور داشتند به بیان دیدگاه های خود در حوزه مسائل سیاسی-امنیتی منطقه قفقاز جنوبی پرداختند. ایشان با اشاره به آنکه فضای این منطقه تک قطبی بوده و در اختیار روسیه قرار دارد، بیان داشتند که "دلایل فراهم بودن فضای توسعه تعاملات ایران با قفقاز شامل موضوعاتی همچون ساختار ویژه نظم منطقه ای در حوزه شوروی سابق، اتخاذ رویکرد توسعه محور در سیاست خارجی ایران و نقش آفرینی محدودتر آمریکا در مقایسه با سایر مناطق پیرامون ایران بوده که مولفه اشتراکات فرهنگی نیز مزید بر علت گردیده که ایران بتواند بر توسعه روابط با اوراسیا توجه و سرمایه گذاری امیدبخشی داشته باشد." ایشان همچنین در خصوص مناقشه قره باغ اشاره داشتند "ایران به دلایل مختلف مایل به توسعه درگیری‌ها در منطقه قفقاز جنوبی نیست. از جمله مهمترین این دلایل آن است که بالا گرفتن تنش‌ها در منطقه، می‌تواند افزایش حضور نظامی کشورهای فرامنطقه‌ای را در حمایت از طرف‌های درگیر به همراه داشته باشد که این امر همواره یکی از نگرانی‌های امنیتی ایران در منطقه بوده است.
 

از سوی دیگر، با توجه به پیوندهای اقتصادی و اجتماعی موجود میان ایران و هر دو کشور ارمنستان و آذربایجان، چنین امری می‌تواند دربردارنده چالش‌های جدی برای ایران باشد. بنابراین، تأکید مقامات ارشد ایرانی بر ضرورت جلوگیری از توسعه درگیری‌ها، امری کاملاً منطقی و قابل درک است. فعال شدن ایران در روند یافتن راه‌حل دیپلماتیک، از طریق مشارکت با روسیه و در قالب یک فرایند «میانجی‌گری چندجانبه» است. با این وجود، باید توجه داشت که ایران در عمل، با در پیش گرفتن رویکرد «بی‌طرفی مثبت» یا «بی‌طرفی فعال» در مناقشه قره‌باغ، هم‌اکنون نیز به دستاوردی دیپلماتیک در عرصه منطقه‌ای دست یافته، زیرا توانسته به واسطه پرهیز از جانبداری از یکی از طرفین مناقشه و تأکید بر حل و فصل دیپلماتیک موضوع، خود را به عنوان بازیگری مسئول و صلح‌طلب در همسایگی شمالی خود معرفی نماید."
 
در ادامه، کارشناسان موسسه SWP ضمن قدردانی از اعضای شورای علمی ایراس در بیان دیدگاه های خود، به طرح پرسش ها و نظرات خود پرداخته و نسبت به تداوم این جلسات میان موسسه ایراس و نهادهای تحقیقاتی اروپایی به منظور دست یابی به راه حل برای معضلات و چالش های منطقه قفقاز جنوبی ابراز امیدواری نمودند.


پایان گزارش/

 
کد مطلب: 2263