چشم انداز اعتراض های ضد دولتی در روسیه

ناوانلی در برابر ولادیمیر ره به جایی نمی برد

تاریخ انتشار : شنبه ۲۰ دی ۱۳۹۳ ساعت ۱۰:۵۹
Share/Save/Bookmark
 
"آلکسی ناوانلی" حقوقدان منتقد روسی، در اولین روزهای سال نو میلادی خنده را از لبان رئیس جمهور پوتین ربود و راهپیمایی هایی را به شکلی اعتراضی در خیابان های مسکو به راه انداخت؛ سوژه ای که مورد توجه رقبای سرسخت پوتین در دوئل اوکراین قرار گرفت. "احسان تقوایی نیا" عضو شورای نویسندگان ایراس طی این یادداشت معتقد است اگرچه این وبلاگ نویس روس طرفدارانی در میان مردم روسیه دارد اما آنچه در سرمای منفی ده درجه به مردم انگیزه داد بحران اقتصادی روسیه بود که روز به روز با کاهش قیمت نفت تشدید می شود.
 
ایراس؛ روسیه در سال 2013 توانست در بسیاری از مسائل بین المللی موفقیت بالایی را کسب نماید؛ آن ها از یک طرف جلوی حمله حتمی آمریکا به سوریه را گرفتند و از طرف دیگر با دیپلماسی کارآمد توانستند امتیازهای عمده ای را کسب کنند. پوتین در آغاز سال 2014 و با برگزاری المپیک زمستانی سوچی خود و کشورش را به سطح بالایی از پرستیژ سیاسی می رسانید که حوادث اوکراین خواب را از چشم وی ربود. هرچند تحولات اوکراین ماه ها قبل از برگزاری المپیک سوچی آغاز شده بود اما درست در زمان اختتامیه این بازی ها بود که اعلام شد "ویکتور یانوکوویچ" رئیس جمهور اوکراین از کشور گریخته و راهی غرب روسیه شده است.

بعد از تحولات پی در پی اوکراین و روی کار آمدن رهبران غرب گرا در کی یف،
الکسی دوتوکویل جامعه شناس مشهور فرانسوی معتقد است انقلاب زمانی رخ می دهد که بعد از مدتی آسایش و رفاه، شرایط به یکباره دچار دگرگونی می شود و این شرایط اکنون در روسیه رخ داده است، پس آیا می توان شاهد تحولاتی سریع در روسیه از نوع انقلاب بود؟
پوتین که نمی خواست شاهد محدود شدن حوزه نفود ژئوپلیتیک کشورش شود، با الحاق کریمه به روسیه به ریسک بالایی دست زد. این امر بعلاوه ادامه سیاست های مسکو در قبال شرق اوکراین سبب تحریم شدید مسکو از سوی غربی ها شد و روز به روز احوال دست اندرکاران کرملین را بیشتر با ناخوشی مواجه ساخت. اکنون و بعد از پایان سال 2014، علاوه بر سیاست خارجی، موضوعی دیگر کام پریزیدنت پوتین را تلخ نموده است و آن اعتراضات صورت گرفته در مسکو به طرفداری از الکسی ناوانلی چهره مخالف پوتین است که بعد از حکم دادگاه بر علیه این وبلاگ نویس مشهور شدت گرفته است. این که آیا دلیل اعتراض اخیر مردم روسیه به حکم دادگاه دلیل اصلی تظاهرات اخیر است یا کاهش رفاه آن ها براثر تحریم های غرب  و یک دندگی پوتین، پرسشی است که در این مقال خواهان پاسخگویی به آن می باشیم. علاوه بر این، پرسش دیگری که در صدد پاسخ گویی به آن خواهیم بود این است که الکسی دوتوکویل جامعه شناس مشهور فرانسوی معتقد است انقلاب زمانی رخ می دهد که بعد از مدتی آسایش و رفاه، شرایط به یکباره دچار دگرگونی می شود و این شرایط اکنون در روسیه رخ داده است، پس آیا می توان شاهد تحولاتی سریع در روسیه از نوع انقلاب بود؟


► ناوانلی کیست؟

"آلکسی ناوالنی" حقوقدان منتقد روسی است که از سال 2009 فعالیت های سیاسی خود را آغاز کرد. وی با استفاده از وبلاگ نویسی و مخالفت های شدید خود با سیستم سیاسی و قضایی روسیه توانسته است برای خود طرفدارانی را دست و پانماید. این سیاستمدار روسی مخالف رویکردهای ولادیمیر پوتین  بارها از طریق وبلاگ خود مقامات دولتی روسیه و صاحبان شرکت های بزرگ را به فساد متهم کرد. وی در دسامبر ۲۰۱۱ و در ماه‌ های فوریه و مارس ۲۰۱۲ به همراه دیگر رهبران معترض، تظاهرات وسیعی در شهر مسکو علیه روند انتخابات و نامزدی پوتین در این انتخابات به راه انداخت. بعد از انتخاب
"آلکسی ناوالنی" حقوقدان منتقد روسی است که از سال 2009 فعالیت های سیاسی خود را آغاز کرد. وی با استفاده از وبلاگ نویسی و مخالفت های شدید خود با سیستم سیاسی و قضایی روسیه توانسته است برای خود طرفدارانی را دست و پانماید.
پوتین مجدداً تظاهرات وسیعی را در میدان پوشکین به همراه دیگر ناراضیان برگزار کردند که باعث دستگیری و زندانی شدنش به مدت ۱۵ روز گردید. هرچند ناوانلی پس از این تحولات به اتهام اختلاس ۱۶ میلیون روبل به ۵ سال زندان تعلیقی محکوم شد اما به دلیل اعتراضات گسترده‌ ی هواداران ناوالنی و برپایی تظاهرات، دادگاه وی را به شرط ضمانت آزاد و به حصر خانگی تا ۱۵ فوریه محکوم کرد. با این‌ حال ناوالنی در انتخابات شهرداری مسکو نامزد شد و توانست ۲۷ درصد آرا را نیز از آن خود کند.[1]

ناوالنی ۳۸ ساله یک وکیل و وبلاگ نویس معروف است و با انجام تحقیقات در مورد وجود فساد در بین مقامات دولتی و کمک به راه اندازی تظاهرات چند صد هزار نفری ضد پوتین در مسکو در سال‌ های ۲۰۱۱ و ۲۰۱۲ به شهرت رسید. ناوالنی که از ماه فوریه در حبس خانگی قرار دارد با نقض شرایط حبس، در این تظاهرات شرکت کرد ولی توسط پلیس به خانه‌ اش بازگردانده شد. ناوالنی اخیرا در دادگاهی در روسیه حکم سه و نیم سال حبس تعلیقی گرفت؛ برادرش نیز به مدت مشابهی زندان محکوم شد. اتهام‌ های این دو در رابطه با پرونده اختلاس بود که آنها به شدت آن را رد می ‌کنند و طرح آن را به دلایل و انگیزه‌ های سیاسی ربط می‌دهند. قرار بود رای دادگاه در ماه ژانویه سال ۲۰۱۵ صادر شود اما به طور ناگهانی اعلام شد که رای دادگاه در روز آخر دسامبر منتشر می‌شود. اتهام‌ های ناوالنی، بنا بر مفاد کیفرخواست دادستان مسکو، دزدی و فروش ۵۰۰ هزار دلار چوب و نیز اختلاس ۴۰۰ هزار یورو از یک شرکت دولتی بوده است.

یکی از تاکتیک های همیشگی ناوانلی خرید سهام از شرکت های بزرگ، بانک ها و موسسات دولتی بوده است. وی توجیه این موضوع را در این امر می داند که خواهان نفوذ در شرکت ها برای بیشتر
ناوانلی را شاید بتوان تنها فرد روسی دانست که در تاریخ قضایی روسیه به حبس خانگی محکوم شده است، حبسی که وی اعلام کرده است تحت هیچ شرایطی به آن پای بند نخواهد بود.
پی بردن به فساد است. ناوانلی را شاید بتوان تنها فرد روسی دانست که در تاریخ قضایی روسیه به حبس خانگی محکوم شده است، حبسی که وی اعلام کرده است تحت هیچ شرایطی به آن پای بند نخواهد بود. این اعتقاد ناوانلی در جریان تظاهرات اخیر مسکو خود را نشان داد، هرچند وی پس از ساعاتی توسط پلیس بازداشت و به خانه بازگردانیده شد. برخی ها معتقدند می توان مخالفت ناوانلی با پوتین را با فرد دیگری به نام میخائیل خودورکوفسکی مقایسه کرد. خودورکفسکی که سال ها به دلیل مخالفت با پوتین در زندان بود سال گذشته از زندان آزاد شد. با این حال ناوانلی بر این باور است که بر خلاف خودرکوفسکی که بعد از آزادی راهی سوئیس شد وی خواهان مبارزه با دولت در داخل روسیه است. [2]
 

► انگیزه تظاهرات مسکو

هرچند عقاید ناوانلی باعث شده است تا وی بتواند طرفدارانی را برای خود در میان مردم روسیه به دست آورد (رای 27 درصدی مردم به وی در انتخابات شهرداری مسکو بر این امر صحه گذاشت) اما بدون تردید نمی توان انگیزه مردمی را که در سرمای 10 درجه زیر صفر مسکو راهی خیابان ها شده اند را به حمایت از ناوانلی ربط داد. نگارنده این سطور بر این باور است بحران اقتصادی در روسیه که با کاهش قیمت نفت روز به روز تشدید می شود عاملی شده است که تظاهرکنندگان علیه پوتین "همیشه محبوب" راهی خیابان ها شوند.

طی تحولات بعد از تحریم های غرب علیه روسیه، روبل نزدیک به نیمی از ارزش خود را از دست داده است و درآمد روسیه از انرژی به نصف رسیده است. هرچند
گویی شگفتی های اواخر ماه دسامبر و اوایل ژانویه در روسیه پایانی ندارد.دادگاه ناوانلی قرار بود در تاریخ 15 ژاویه برگزار شود اما به نظر می رسد اواخر ماه دسامبر بهترین زمان برای مقامات روسی بود تا کشور را به سوی یک عمل انجام شده ببرند و از این طریق هرگونه مخالفتی را با تعطیلات زمستانی پوشیده نگه دارند.
قبل از آغاز سال نو مقامات روسی اعلام کردند دوران تنزل نرخ روبل به پایان رسیده است، اما آمارها نشان می دهد تضعیف نرخ روبل ادامه خواهد یافت و در بهار، دلار می‌تواند به 70 تا 80 روبل برسد. علاوه بر این تورم در روسیه به اندازه ای رسیده که پیشتر در این کشور سابقه نداشته است. بر اساس آمار، درآمد واقعی مردم نزدیک به 5 درصد کاهش یافته است که پیش بینی ها نشان می دهد این موضوع می تواند تا 10 درصد نیز افزایش یابد. تحریم های ضد روسی نشان داد بهروزی و رفاه سال های اخیر روس ها بر دو پایه قیمت بالای انرژی و بازارهای مالی غرب بوده است که اکنون با چالش های اساسی رو به رو شده است. ولادیمیر پوتین طی پانزده سال اخیر مظهر ثبات زندگی اکثر مردم روسیه بود که به همین علت از پشتیبانی بی سابقه مردم برخوردار می شد و حالا وفاداری مردم روسیه به رئیس جمهور خود مورد آزمایش سختی قرار خواهد گرفت. سقوط نرخ روبل تاکنون قیمت واردات  و نرخ تورم را بالا برده و سطح زندگی مردم و قبل از همه طبقه متوسط را پایین آورده است. [3]

منتقدان کرملین بر این باورند که از آغاز عصر فرمانروایی پوتین بر روسیه، مخالفین دولت متهم به فساد شده و به زندان انداخته شده اند. "میخائیل خودورکوفسکی" رئیس سابق شرکت نفتی یوکوس به جرم فرار از پرداخت مالیات و تقلب به زندان محکوم شد. وی که از ثروت خود برای تامین مالی احزاب اپوزیسیون استفاده می کرد، سرانجام بعد از عفو پوتین راهی سوئیس شد تا از آنجا به مخالفت های خود ادامه دهد. "سرگئی ماگنیتسکی" وکیل روسی و منتقد سیاست های پوتین شخصیت دیگری است که به جرم تقلب مالیاتی به زندان افتاد و به صورت مشکوک درگذشت. محکومیت ناوانلی را نیز می توان ادامه بازی موش و گربه کرملین با مخالفان خود دانست.


► چشم انداز وقایع

گویی شگفتی های  اواخر ماه دسامبر و اوایل ژانویه در روسیه پایانی ندارد. در حالی که روس ها در روز اول کریسمس سال 1991 شاهد استعفای میخائیل گورباچف به عنوان اولین و آخرین رئيس جمهور اتحاد جماهیر شوروی بودند هشت سال بعد نیز روس ها مشاهده گر تحویل ریاست جمهوری از سوی یلتسین به پوتین بودند. همچنین این ماه در چندین مقطع شاهد
روسیه هم اکنون در آوردگاهی حساس با غرب قرار دارد و تاریخ نشان داده است که مردم روسیه در چنین مواقعی بیش از همه چیز احساسات ناسیونالیستی را در اولویت قرار می دهند. مخالفان کرملین از مرحله اعتراضات آن هم نه خیابانی بلکه شبکه ای (در شبکه های اجتماعی اینترنت)، پا فراتر نگذاشته اند و بعید به نظر می رسد که اعتراض های ضد پوتین شدت یافته و یا ناوانلی بتواند به موفقیتی عمده دست یابد.
سقوط و بحران اقتصادی در روسیه بوده است. اواخر دسامبر سال 2014 بار دیگر شاهد تحولی دیگر در روسیه بودیم که طی آن دادگاه روسیه به یکباره حکم به محکومیت الکسی ناوانلی چهره منتقد پوتین داد. دادگاه ناوانلی قرار بود در تاریخ 15 ژاویه برگزار شود اما به نظر می رسد اواخر ماه دسامبر بهترین زمان برای مقامات روسی بود تا کشور را به سوی یک عمل انجام شده ببرند و از این طریق هرگونه مخالفتی را با تعطیلات زمستانی پوشیده نگه دارند.

پس از یک قرن جنگ و انقلاب و تحولات ناخوشایند، ترس از هرج و مرج چیزی است که روس ها را به شدت نگران می کند. تنها یک سال پس از آن که پوتین حکم به عفو میخائیل خودروکوفسکی و اعضای گروه پوسی رایوت داد اکنون در سیاستی خلاف، دادگاه حکم به محکومیت چهره دیگر مخالف پوتین داده است. [4]

رویارویی ناوانلی با پوتین در حالی ادامه دارد که براساس تازه‌ترین نظرسنجی ‌ها محبوبیت پوتین نسبت به سال گذشته افزایشی چشمگیر داشته است. محبوبیت پوتین از سال گذشته و پس از الحاق کریمه به مسکو افزایش یافت؛ امری که به بدترین رویارویی مسکو و غرب از زمان پایان جنگ‌سرد منجر شد، اما موجی از ملی‌ گرایی را در روسیه احیا کرد.

با افزایش محبوبیت پوتین به بیش از ٨٠ درصد، اقبال عمومی از رهبران مخالفان کمتر شد. با این حال کاهش قیمت نفت و تحریم‌ های غرب علیه روسیه بر سر اوکراین، به بحران اقتصادی، کاهش ارزش روبل و تورم دو رقمی دامن زده و محبوبیت پویتن را تهدید می‌کند. با همه این احوال می توان این گونه نتیجه گیری کرد که با افزایش اقبال عمومی به سیاست های ملی گرایانه رهبران کرملین، مخالفان نتوانند به نتیجه دلخواه خود دست یابند. روسیه هم اکنون در آوردگاهی حساس با غرب قرار دارد و تاریخ نشان داده است که مردم روسیه در چنین مواقعی بیش از همه چیز احساسات ناسیونالیستی را در اولویت قرار می دهند. در تایید این نکته می توان گفت مخالفان کرملین از مرحله اعتراضات آن هم نه خیابانی بلکه شبکه ای (در شبکه های اجتماعی اینترنت)، پا فراتر نگذاشته اند و بعید به نظر می رسد که اعتراض های ضد پوتین شدت یافته و یا ناوانلی بتواند به موفقیتی عمده دست یابد.

نویسنده: احسان تقوایی نیا، کارشناس ارشد مطالعات منطقه ای از دانشگاه تهران و عضو شورای نویسندگان ایراس؛
 
پاورقی:
 
[1] http://www.dw.de/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8
 
[2] http://www.bbc.com/news/world-europe-16057045
 
[3] http://www.latimes.com/world/europe/la-fg-russia-navalny-20141230-story.html#page=1
 
[4] http://blogs.reuters.com/great-debate/2014/12/31/navalny-is-a-thorn-in-putins-side-silencing-him-wont-be-easy/



پایان نوشتار/
کد مطلب: 572