روسیه و اروپای شرقی
آسیای مرکزی
قفقاز جنوبی
همسایگان اوراسیا



نسخه قابل چاپ

نسخه وب

داخلی » يادداشت » حوزه های جغرافیایی

بحران کرونا و دیپلماسی واکسیناسیون چین

۶ دی ۱۳۹۹ ساعت ۱۹:۰۱

احسان فلاحی - دانشجوی دکتری روابط بین الملل دانشگاه اصفهان



شیوع بیماری‌‌های فراگیر و برجای گذاشتن تلفات انسانی و اقتصادی پدیده‌‌ای جدید و مختص به جهان کنونی نیست. مرگ و میر گسترده انسان‌‌ها بر اثر بیماری‌‌های همچون وبا، طاعون، حصبه و ... در طول تاریخ وجود داشته است. آنچه که جدید است نحوه مواجه با بیماری‌‌های پانادمیک است. به طوری که در سایه پیشرفت‌‌های علمی مهار و درمان بیماری‌‌ها تبدیل به بستری برای ارزیابی کارایی حکومت‌‌ها شده است. از سوی دیگر حکومت‌‌ها نیز از دستاوردهای خود در مبارزه با کرونا ویروس به عنوان ابزاری برای نمایش قدرت در عرصه بین‌‌المللی استفاده می‌‌کنند. به عنوان مثال کاخ سفید اعلام کرده است که پس از واکسینه کردن شهروندان آمریکایی واکسن را در اختیار متحدین خود قرار خواهد داد. با این وجود ایالات متحده آمریکا از پیوستن به برنامه کواکس (برنامه سازمان بهداشت جهانی جهت تامین مقرون به صرفه و قابل دسترس واکسن برای همه کشورها) خودداری کرده است. اروپائیان نیز واکسن‌‌های تولیدی خود را پیش فروش کرده‌‌اند. 



مسائلی از قبیل میزان تقاضای زیاد برای واکسن، محدودیت در تولید، انگیزه‌‌های اقتصادی تولیدکنندگان، حق مالکیت معنوی و تنازعات سیاسی باعث محدودیت دسترسی کشورها به واکسن کرونا و ایجاد رقابت میان آن‌ها برای تهیه واکسن شده است. بدیهی است که در چنین شرایطی دسترسی کشورهای فقیر به واکسن با دشواری‌‌هایی همراه خواهد بود. از طرف دیگر برخی کمپانی‌‌ها سودهای کلانی از فروش واکسن به جیب خواهند زد. اما دولت چین با اتخاد چهره‌‌ای بشردوستانه اعلام کرده است که حاضر است واکسن کرونا را با هزینه‌‌ای کمتر و حتی رایگان (برای کشورهای فقیر آفریقایی) در اختیار کشورهای درحال توسعه قرار دهد. به نظر می‌‌رسد که فرآیند توزیع واکسن کرونا موقعیتی دیپلماتیک برای چین فراهم آورده است که از آن با عنوان دیپلماسی واکسن یاد می‌‌شود.



به گزارش خبرگزاری رسمی چین شینهوا، چینی‌ها 5 واکسن در مراحل پایانی آزمایش دارند. در عرصه سیاسی نیز رُیس جمهور شی در مجمع عمومی سازمان بهداشت جهانی اعلام کرد که پکن قصد دارد واکسن‌‌های خود را تبدیل به کالایی عمومی برای همه کشورها کند. معنای این گفته برای کشورهای کمتر توسعه یافته این است که  چین بر خلاف کشورهای غربی به بهانه‌‌هایی مانند حق ثبت اختراع و مالکیت معنوی به دنبال کسب سود نیست. به عنوان مثال رودریگو دوترت رئیس جمهور فیلیپین در یک مصاحبه گفته است که «چین بر خلاف کشورهای غربی به دنبال گرفتن پول رزرو یا پیش‌‌پرداخت برای واکسن‌‌ها نیست. اما کشورهای غربی پیش از تحویل واکسن‌‌ها پول نقد از ما می‌‌خواهند اگر اینطور باشد که همه ما خواهیم مُرد.» و یا محی‌‌الدین یاسین نخست وزیر مالزی اخیراً بیان کرده که مقامات پکن به وی قول داده‌‌اند که تامین 5/6 میلیون دوز واکسن را برای مالزی در اولویت قرار دهند. این در حالی ست که چین به عنوان دولتی تاجر پیشه در جهان شناخته می‌‌شود که همواره به دنبال فرصت‌های اقتصادی است. به نظر می­رسد اتهاماتی که بر علیه چین در مورد همه­گیر شدن بیماری مطرح است منجر به تقلیل انگیزه­های اقتصادی پکن در مواجه با واکسن کرونا شده است. از این‌رو دیپلماسی واکسیناسیون در واقع تلاشی برای بازسازی چهره چین پس از بحران کرونا است.



زیرا پنهان کاری اولیه در مورد پیدایش و شیوع ویروس کرونا در استان ووهان چین باعث بدنامی دولت چین در افکار عمومی خارجی و حتی در میان شهروندان چینی شد. به اعتقاد بسیاری از کارشناسان تاخیر و اهمال کاری پکن در مواجه فوری با ویروس کرونا در ووهان باعث فراگیر شدن این بیماری در سطح جهان شد. زمانی که لی ونلیانگ چشم پزشک چینی اولین اخطارها را در مورد ویروس ناشناخته علنی کرد؛ نه تنها اقدام عملی از طرف پکن صورت نگرفت بلکه وی با تهدید و ارعاب حکومت چین نیز مواجه شد. در نهایت مرگ این پزشک در فوریه 2020 باعث رسوایی حکومت چین شد. بدنامی چین در قضیه کرونا ویروس تا جایی پیش رفت که برخی افراد و شرکت‌‌ها از هند، انگلیس، استرالیا و مصر دادخواست‌‌هایی مبنی جبران خسارت توسط چین طراحی کردند. البته دولت چین این شکایت‌‌ها را فاقد مبنای قانونی و غیرموجه می‌‌داند. به هرحال وضعیت پیش آمده باعث شده است که برخی از شرکت‌‌ها و تولیدکنندگان به فکر چین‌زدایی از زنجیره جهانی تولید بیفتند. به عنوان مثال در ایالات متحده آمریکا تعدادی از کسب و کارها تصمیم گرفته‌‌اند که به «زنجیره تامین» خود تنوع ببخشند و تا حد امکان مناطق نزدیک‌‌تر را جایگزین چین کنند. اتفاقاتی مشابه نیز در اروپا برای بازبینی در میزان وابستگی صنایع اتحادیه اروپا به چین رخ داده است. حتی اگر این اقدامات در عمل به جایی نرسد حداقل آژیرهای خطر را برای چین به صدا در آورده است.



چین اگرچه ژستی بشردوستانه به خود گرفته است اما به نظر می‌‌رسد که هدف اصلی از دیپلماسی واکسیناسیون بازسازی چهره تخریب شده این کشور در نزد افکار عمومی جهانیان است. حتی برخی از محققین با نگاهی بدبینانه‌‌تر‌‌ معتقدند که در پس دیپلماسی واکسیناسیون چین  اهداف ژئوپلیتیکی نهفته است. به عنوان مثال مالزی و فیلیپین اختلاف نظر شدیدی با چین در دریای جنوبی دارند. در حالی که چین در صدد تامین واکسن این کشورها با کمترین هزینه و در کوتاه‌‌ترین زمان است. همچنین لی کیانگ رئیس شورای دولتی چین به کشورهای حاشیه رودخانه مکونگ (ویتنام، لائوس، کامبوج، تایلند، میانمار) قول مساعد برای تامین هرچه سریع‌تر واکسن را داده است. در حالی این کشورها بخاطر ساخت سد در بالا دست این رودخانه به شدت نسبت به چین معترض هستند. از این رو بعید نیست که پکن از کمک‌‌های خود به عنوان دستاویزی برای اعمال فشار در اختلافات مورد اشاره استفاده کند. شایان ذکر است که اعتماد به نفس چین در تامین واکسن کرونا بدان جهت است که این کشور پیش از اخذ تائیدیه­های رسمی واکسن، کارخانه تولید آن را احداث کرده است و صرفاً منتظر اتمام مراحل پایانی آزمایش­‌ها برای تولید انبوه است. تا کنون نیز 16 کشور جهت خرید واکسن چینی با پکن قرارداد امضا کرده­اند. در این میان قراردادهای اندونزی و ترکیه به ترتیب با 50 میلیون و 20 میلیون دوز قابل توجه است. تصویر زیر سایر کشورهای متقاضی واکسن چینی را نشان می­دهد.