شاعر ایرانی، پایه­ گذار تئاتر تاجیکستان

تاریخ انتشار : سه شنبه ۴ شهريور ۱۳۹۹ ساعت ۱۰:۳۰
Share/Save/Bookmark
 
شاعر ایرانی، پایه­ گذار تئاتر تاجیکستان
 
ابوالقاسم الهامی ملقب به لاهوتی شاعر، سخنور، روزنامه­نگار و فعال سیاسی انقلابی در دوران انقلاب مشروطه بود. وی در سال 1264 در کرمانشاه چشم به جهان گشود و دوران کودکی و نوجوانی خود را غالبا در ایران سپری کرد؛ در زمان انقلاب مشروطه و بعد از آن از پیشاهنگان شورش­ها و مبارزات کارگری علیه استبداد بود. او که از اعضای حزب کمونیست ایران در دهه­ی 1920 میلادی بود، در دوران رضا شاه تحت تعقیب قرار گرفت و غیابا محکوم به اعدام شده ولی موفق به فرار به شوروی شد و در نهایت در سال 1335 در مسکو درگذشت.

وی از نخستین کسانی بود که قالب­های شعری را درنوردید و به زبانی ساده و روان شعر گفت. در کرمانشاه، روزنامه بیستون را منتشر کرد. در سال 1300 در پی شکست ضد کودتایی، به خاک شوروی پناهنده شد. بدین ترتیب نیمه دوم زندگی او در اتحاد جماهیر شوروی سپری شد.
در اتحاد جماهیر شوروی، لاهوتی به منظور یاری­های انقلابی، کمک به تئاتر تاجیکستان و ایجاد نخستین اپرا، نمایشنامه­ی کاوه آهنگر و پری­ بخت را نوشت. او نمایشنامه­های اتللو، رومئو و ژولیت، شاه­لیر (شکسپیر)، امان از عقل (گریبایدوف)، موتسارت، سالیری و پری آب (پوشکین) را ترجمه کرد.
هنرمندان تاجیکستان به پاس خدمات لاهوتی برای ایجاد تئاتر در این کشور، نخستین تئاتر خود را در شهر دوشنبه «تئاتر دراماتیک لاهوتی» نامگذاری کردند. لاهوتی دراتحاد جماهیر شوروی در راه شناساندن ادبیات کلاسیک ایران، کوشش­های فراوان مبذول داشت و به ترجمه اشعار و از جمله شاهنامه فردوسی به روسی اهتمام ورزید.

گستره و حد خدمت او به مردم تاجیکستان تا به آنجا رسید که برتلس، دانشمند و محقق ایران­شناس او را به عنوان نخستین شاعر پرولتاریایی و انقلابی ایران، پایه­گذار منظومه­های تاجیکی و الهام بخش سرایندگان سازندگان سوسیالیسم در تاجیکستان توصیف کرد. وی مدتی سمت وزیر فرهنگ و هنر تاجیکستان شوروی را بر عهده داشت و در تاجیکستان تئاتر و اپرا را پایه­گذاری کرد. وی همچنین معاون ماکسیم گورکی در هیئت رئیسه­ی کانون نویسندگان شوروی بود.

نظام قاسم، رئیس اتحادیه نویسندگان تاجیکستان ضمن سخنرانی درمحفل بزرگداشت لاهوتی عنوان کرد، لاهوتی در تألیف لیبرتوها که ژانری تازه در ادبیات فارسی و برای تئاترهای تاجیکستان بسیار مهم محسوب می­شد، در ترجمه آثار نمایشنامه­­نویسان خارجی برای تئاترها، آموختن شیوه­های بیان به هنرپیشگان، در نوشتن متن سرود و ترانه­های مدرن و ساختن آهنگ­ برای آن­ها نقش بارزی داشت. به گفته آقای قاسم، لاهوتی نه تنها در رواج شعر و ادبیات و تربیت ادیبان جوان، بلکه در تاسیس اتحادیه نویسندگان هم سهیم بوده است. لاهوتی همچنین اولین سرود ملی تاجیکستان را در سال 1944 نوشت. 

لاهوتی برای مردم تاجیکستان اهمیت و احترام ملی بالایی دارد و خانه وی در یکی از محله­های خوب شهر دوشنبه که در جنگ جهانی دوم از بمباران در امان بوده است به آثارخانه یا موزه لاهوتی تبدیل شده و بر روی آن نوشته شده است: «یک نفس در زندگانی فارغ از کوشش نبوده‌ام».
جایزه سالیانه اتحادیه خبرنگاران تاجیکستان نیز به نام لاهوتی نامگذاری شده است. وی درباره تاجیکستان می‌گوید: «چون شنیدم کشوری با نام تاجیکستان شوروی هست که در آنجا آثار فردوسی و سعدی را خلق همچون در ایران من می­خوانند و پاس می­دارند، من از پارتیا (حزب کمونیست در زبان روسی) خواهش کردم که مرا به آنجا بفرستند.

دولت اتحاد جماهیر شوروی و مردم تاجیکستان در بزرگداشت خدمات وی در دوران گورباچف، تئاتر دولتی آکادمی دراماتیک تاجیکستان در خیابان رودکی شهر دوشنبه را به نام وی «تئاتر لاهوتی» نامگذاری کرده­اند. این تئاتر نخستین تئاتر دولتی آکادمی درام تاجیک بوده که در سال 1929 تاسیس شده است. کتابخانه مرکزی شهر دوشنبه نیز در بزرگداشت وی با نام «کتابخانه مرکزی ابوالقاسم لاهوتی» نامگذاری شده است.
 
نویسنده: میترا مرادی؛ کارشناس ادبیات روسی
کد مطلب: 4015