روسیه و اروپای شرقی
آسیای مرکزی
قفقاز جنوبی
همسایگان اوراسیا



نسخه قابل چاپ

نسخه وب

داخلی » يادداشت » حوزه های جغرافیایی

در پیچ و خم روابط روسیه و هند

زمان بی‌طرف بودن را می‌آموزد

الكسی كوپریانوف

۵ خرداد ۱۳۹۹ ساعت ۱۳:۰۰

چند ماه دیگر جهان وارد یک دوره جدید و دوران پس از کرونا خواهد شد. چگونه این اتفاق روی خواهد داد: آیا با ابتلای گله‌ای مردم در برابر این بیماری مصونیت خواهند یافت، داروی مطمئنی پیدا می‌شود، یا اینکه جامعه فقط به این واقعیت عادت خواهد کرد که یک بیماری خطرناک دیگر ظاهر شده است که همیشه از این پس با ما خواهد بود، چندان مهم نیست. مهم آن است که همه گیری پایان یابد؛ در پایان این همه گیری یک توازن جدید نیروها در روابط بین‌الملل شکل نخواهد گرفت (آنگونه که در نتیجه هر جنگی اتفاق می‌افتد)، اما روندهایی که قبلا آغاز شده‌اند سرعت یافته و قدرت می‌گیرند.

یکی از این روندها که حداقل برای یک دهه می‌تواند اوضاع جهان را تعیین کند رقابت بین ایالات متحده و چین است و سایر کشورها باید تصمیم بگیرند که چگونه در این دنیای جدید زندگی کنند و با چه کسی دوست شوند و نتیجه این رویارویی ممکن است به تصمیم آنها بستگی داشته باشد.

روسیه و هند دقیقاً همان کشورهایی هستند که موضع آنها تأثیر مستقیمی در چگونگی پایان نبرد بین ایالات متحده و چین خواهد داشت. هر دو آنها مرز طولانی با چین دارند، هر دو دارای تسلیحات هسته‌ای هستند هر کدام به نحوی، به دلیل موقعیت جغرافیایی خود دسترسی چین به منابع انرژی را کنترل می‌کنند. اگر مسکو و دهلی نو تصمیم بگیرند به ایالات متحده بپیوندند واشنگتن برنده خواهد شد: در این‌صورت پکن ناچار است سهم بزرگی از منابعی که اکنون صرف توسعه داخلی، حفظ ثبات در این کشور و تقویت نیروی دفاعی خود در دریا می‌کند، برای امنیت مرزهای زمینی خود هزینه کند. اگر روسیه و هند از چین حمایت کنند این کشور به دلیل دسترسی یافتن به منابع نامحدود آفریقا به یک برتری تعیین کننده خواهد رسید، اما این امر نیاز به نظر مثبت دهلی نو و روسیه دارد. بنابراین، اگر هند و روسیه از یک طرف در این تقابل حمایت کنند طرف مقابل مجبور به انتخاب خواهد شد: یا کاهش تدریجی اقتصاد و نیروی نظامی، یا تسلیم شدن، یا انتقال از جنگ سرد به جنگ واقعی.

نه هند و نه روسیه به هیچکدام از این سناریوها علاقه ندارند: برنده بیش از حد قوی خواهد شد و به احتمال بسیار قوی رویارویی بین دو قدرت هسته‌ای تبدیل به یک جنگ هسته‌ای می‌شود و ممکن است اوضاع از کنترل خارج شود. پیوستن هریک از این دو کشور به یکی از دو طرف به عنوان یک متحد کوچک هم ایده خوبی نیست چون هم خطر از دست دادن حاکمیت را دارد و هم خطر قرار گرفتن در جبهه بازنده. بنابراین، تنها گزینه مناسب بی‌طرفی انعطاف‌پذیر است: دوستی یا دشمنی با توجه به موفقیت‌های این یا آن طرف در رویارویی که آغاز شده است.

هند تجربه بزرگی در حفظ چنین بی طرفی دارد. وی در طول جنگ سرد، با بریتانیا، ایالات متحده و اتحاد جماهیر شوروی همکاری كرد، در زمان‌های مختلف بسته به منافع خودش به یكی از طرف‌های متخاصم نزدیکتر شد. صحت این استراتژی در سال 1991 به اثبات رسید: علیرغم اینکه هند در آن زمان عموماً در جنگ سرد از اتحاد جماهیر شوروی حمایت می‌کرد، اما از عواقب شکست گریخت و تبدیل به نوکر برنده نشد. هند علاوه بر آن‌که دچار بحران سیاسی و اقتصادی نشد، حتی به یکی از مراکز نظم نوین جهانی هم تبدیل شد. روسیه چنین تجربه‌ای ندارد: در جنگ‌های مهم قرنهای گذشته (جنگ ناپلئون، دو جنگ جهانی و جنگ سرد) روسیه یک شرکت کننده فعال ب