یادداشت اختصاصی ایراس

تحلیل نتایج انتخابات مجلس در تاجیکستان

تاریخ انتشار : جمعه ۱۶ اسفند ۱۳۹۸ ساعت ۲۳:۱۳
Share/Save/Bookmark
 
 
روز یکشنبه یازدهم اسفند 1398 انتخابات مجلس ملی تاجیکستان با شرکت 4 میلیون و 245 هزار و  951 نفر برگزار شد . به گفته خدایار‌زاده، رئیس کمیسیون مرکزی انتخابات ، در مجموع میزان مشارکت مردم  86.4 درصد ازچهار میلیون و۷۹۳ تن واجد شرایط رأی‌دهی ، در این انتخابات شرکت کردند. [1]
مردم تاجیکستان از همان ابتدای صبح با حضور در 3410 حوزه رای گیری در شهرهای مختلف این کشور از میان ٢۴٠ نامزد نمایندگی که  48 نفر آنها زن بودند ، 22 نماینده مجلس را انتخاب کردند.[2]
همانطور که پیش بینی می شد رئیس کمیسیون انتخابات اعلام کرد حزب حاکم "دموکراتیک خلق " که رهبری آن را امام علی رحمان رئیس جمهوری تاجیکستان برعهده دارد، با بدست آوردن 12 کرسی موفق شده است بیشترین میزان آراء را بدست آورد. [3] در مطلب پیش روی به ارزیابی تحلیلی نتایج اعلام شده انتخابات در تاجیکستان پرداخته شده است.

برگزاری انتخابات زمانی برای نمایش دموکراسی هدایت شده

جمله مشهوری از استالین نقل می شود که او زمانی گفته است «در انتخابات مهم نیست چه کسانی رای می دهند،مهم این است که چه کسانی رای های را می شمارند.» به نظر میرسد نفس برگزاری انتخابات برای دولت تاجیکستان برای مشروعیت بخشی به راه ها و روش های موجود اهمیت دارد. به همین دلیل اینکه چقدر شاخص های مردم سالاری در این انتخابات رعایت می شود چندان مهم نیست . به نظر می رسد برای دولت تاجیکستان فقط مهم این است که انتخابات در شرایط امن برگزار شود و نوعی هدایت غیرمحسوس در شکل دهی به آراء مردم اعمال گردد. این قاعده ای کلی است که در هر شش دوره انتخابات مجلس که از زمان استقلال تاجیکستان برگزار شده است، اعمال گردیده است. با مروری بر نتایج اعلام شده می توان دریافت این انتخابات در مقایسه با انتخابات دور قبل تفاوت های قابل توجه ای  به شرح ذیل دارد :
1- حزب دموکراتیک خلق به رهبری  آقای رحمان رئیس جمهور، در این انتخابات پنجاه  و چهار دهم درصد آراء را بدست آورد در حالی که در انتخابات دور گذشته که دردهم اسفند 1393 (اول مارس  سال 2015 ) برگزار شد ، 65.4درصد آراء شرکت کننده گان را بدست آورده بود.[4] بنابراین  درمقایسه با دور قبل شاهد کاهش 15 درصد آراء رای دهنده گان تاجیک هستیم. اگر این تعداد آراء را با دوره پیش از آن یعنی در سال 1389 (2010)  71.04  %  بود ، مقایسه کنیم نشان دهنده این واقعیت است که روند آراء  حزب حاکم در سه دوره متوالی کاهشی بوده است . در نتیجه می توان گفت میزان محبوبیت حزب خلق دموکراتیک به رهبری اقای رحمان  در 15 سال گذشته سال به سال کمتر شده است.
به نظر می رسد مهم ترین دلیل کاهش آراء این حزب درانتخابات این دوره ، به عوامل متعددی مربوط است که مهم ترین آنها عدم موفقیت حزب حاکم به رهبری آقای رحمان در حل مشکلات اقتصادی تاجیکستان باشد. یکی از نمونه های مشکلات اقتصادی تاجیکستان فساد و رشوه خواری و از همه بدتر رانت خواری عوامل دولتی در پروژه های اقتصادی است که در سالهای اخیر در زمینه حمل و نقل و سد سازی ودیگر پروژه های توسعه قابل شناسایی و گزارش شده است. بطوریکه رده تاجیکستان را در بین 180 کشور جهان به رتبه 153 تزل داده است.[5] علاوه بر این رکود فعالیت های بیش از یک میلیون تاجیک که در سایر کشورها از جمله روسیه کار می کنند به کاهش ارز حاصل از دستمزد برگشتی این کارگران به خانواده هایشان در تاجیکستان تاثیر قابل توجه ای بر اوضاع اقتصاد خانوارها درتاجیکستان داشته است.
2- براین اساس می توان درصد افزایش آراء حزب اصلاحات اقتصادی تاجیکستان در این دوره را بخاطر جلب نظر کسانی بدانیم که به برنامه های این حزب برای بهبود اقتصاد بیمار تاجیکستان از طریق انجام اصلاحات اقتصادی امیدوار شدند. گرچه حزب اصلاحات اقتصادی روابط نزدیکی با دولت آقای رحمان دارد و یک حزب حکومت ساخته محسوب می شود اما با این حال از نظر ارائه برنامه های اصلاحی موقعیت بهتری نسبت به حزب حاکم خلق دموکراتیک در اذهان عمومی  دارد.
3-دادگاه عالی تاجیکستان در شهریور ماه سال 1394 رهبران حزب نهضت اسلامی تاجیکستان را به تلاش برای انجام کودتا متهم و حکم بازداشت آنها را صادرکرد. این دادگاه همچنین این حزب را رسما به عنوان "سازمانی تروریستی" اعلام کرد. در نتیجه انتخابات امسال نخستین انتخاباتی بود که حزب نهضت اسلامی تاجیکستان که در دو دوره پیش از آن مهم ترین حزب مخالف شناخته می شد در عمل حذف شد. گرچه حذف کردن حزب نهضت اسلامی تاجیکستان نتوانست به میزان آراء شرکت کنندگان در انتخابات لطمه جدی وارد کند ، زیرا در عمل این حزب در انتخابات دوره قبل در سال 2015 شش ماه قبل از صدور حکم تروریستی اعلام شدن آن  نتوانسته بود موفقیتی در کسب کرسی های مجلس در دوره پنجم بدست آورد.
4- دردوره ششم انتخابات مجمع ملی تاجیکستان  آقای رحمان با مجوز دادن به حزب سوسیال دموکرات، تلاش کرد از بین احزاب سکولارموجود در تاجیکستان ، حزبی را به عنوان مخالف به رسمیت بشناسد تا حداقل در میان هفت حزب مجوز دار برای شرکت در رقابت های انتخاباتی ، حزب سوسیال دموکرات  بتواند به عنوان جایگزینی برای تنها حزب مخالف جدی سالهای گذشته یعنی حزب نهضت اسلامی ، نقش آفرینی کند. گرچه میزان آراء اعلام شده برای این حزب هم بیانگر این واقعیت است که در فضای سیاسی موجود در تاجیکستان امروز جایی برای رقابت های حزبی با احزاب حکومت ساخته  در میان مردم تاجیکستان، باقی نمانده است.
4- براساس فرمان آقای رحمان مجلس جدید کار خودش را از27 اسفندماه(هفدهم مارس 2020) آغازخواهد کرد.[6] گرچه هردومجلس تاجیکستان تاثیرتعیین کننده ای در تعیین معادلات قدرت در تاجیکستان ندارند، اما هر پنج سال یکبار با برگزاری انتخابات پارلمانی فرصت مناسبی فراهم می آید تا باردیگر عیار دموکراسی در این کشور محک زده شود.
در مورد سنجش اعتبار انتخابات نهادهای نظارتی ازجمله گروه اعزامی ازسوی سازمان شانگهای بعد از برگزاری انتخابات ارزیابی مثبتی از شفایت و سلامت انتخابات داشتند. از جمله  نورلان اکوشکاروف معاون دبیر کل سازمان همکاری شانگهای  و رئیس گروه اعزامی این سازمان اعلام کرد:
« انتخابات در تاجیکستان به گام مهمی در توسعه دموکراتیک این کشور تبدیل شده است. شرایط ایجاد شده در تاجیکستان برای رای دهندگان، نامزدهای احزاب سیاسی و ناظران بین المللی حاکی از این است که رهبران این کشور برای تضمین حداکثر شفافیت در یک انتخابات دموکراتیک تلاش کردند. این انتخابات الزامات واجد شرایط مطلوب بین المللی بود.» [7]
در نقطه مقابل آینهال بابانظراوا، حقوقدان و نامزد در انتخابات‌ریاست‌جمهوری سال ۲۰۱۶ ، در گفت‌وگو با بخش تاجیکی رادیو اروپای آزاد گفته است : « همه احزاب برای حزب حاکم فعالیت می‌کنند و از پیش معلوم بود که بیشترین کرسی به حزب حاکم خواهد رسید و برای ظاهرسازی چند کرسی نیز برای احزاب دیگر «هدیه» شد. » [8]
جمع بندی :
با درنظر گرفتن آراء احزاب کوچکتر در مجمع ملی تاجیکستان می توان گفت دموکراسی هدایت شده به سبک ویژه ای در حیات سیاسی امروز تاجیکستان ادامه دارد و به نظر می رسد برای تغییر این وضعیت باید منتظر تغییرات احتمالی بعد از انتخابات ریاست جمهوری باشیم که قرار است درنوامبر آینده برگزار شود . پیش بینی می شود آقای رحمان با وجود آنکه می تواند برای پنجمین بار کاندیدای ریاست جمهوری شود اما بدلیل مشکلات جسمی احتمالا ترجیح خواهد داد پسرش رستم به عنوان کاندیدای ریاست جمهوری وارد رقابت شود . زیرا او از سال 1992 تا کنون زمام امور را بدست دارد و در سن 68 سالگی زمان مناسبی است تا بتواند در کنار پسرهمچنان به عنوان آنچه در اخبار تاجیکستان از او یاد می شود «پیشوای ملت» به فعالیت های نظارتی خود برای انتقال آرام قدرت ادامه دهد در واقع ترکیبی از تجربه  الهام علی اف در آذربایجان در سال2003 که جانشین پدرش شد و نظربایف که به عنوان پیشوای مردم زمام امور را در قزاقستان به آقای توقایف  در سال 2019 سپرد.

جدول مقایسه انتخابات سال 2015 با انتخابات سال 2020 در مجلس تاجیکستان  *
 
 
احزابی که مجوز شرکت در انتخابات را داشتند جمع آراء
بدست آمده
 سال 2020
درصد آراءکسب شده سال 2015 درصد آراءکسب شده سال 2020 درصد کاهش یا افزایش تعدادکرسی مجلس سال
2015
تعدادکرسی مجلس سال
2020
کاهش یا افزایش
کرسی ها
1- خلق دموکراتیک
(حزب حاکم)
2،139،741
 
 
%65.4 %50.4 %15
کاهش
51 47 4
کاهش
2- اصلاحات اقتصادی 705،252 %7.5 %16.61 %9.11
افزایش
3 5 2
افزایش
3- کشاورزی 700،582 %11.7 %16.50 %4.8
افزایش
5 7 2
افزایش
4- سوسیالیست 218،696 %5.5 %5.15 %0.35
کاهش
1
 
1 بدون
تغییر
5- دموکراتیک 216،526 %1.7 %5.10 %3.4
افزایش
1 1 بدون تغییر
6- کمونیست 132،049 %2.2 %3.11 %0.91
افزایش
2 2 بدون تغییر
7-
 
سوسیال دموکرات
(تنها حزب مخالف)
13،735  
-
%032
 
 
 
   
-
حداقل آراء لازم پنج درصد را  بدست نیاورد  
-
8- جمع کل آراء احزاب 4126581   %97.18   63 کرسی  63 کرسی  
9- آراء غیر معتبر  119370   %2.82        
10 جمع کل شرکت کننده در انتخابات 4245951
 
 
درصد آراءشرکت کننده گان
%87.7
درصد آراءشرکت کننده گان
%87.4
 
%03
کاهش
     
 
 
 
 
 



























توضیحات جدول :
* داده های این جدول از سه منبع زیر استخراج شده است :
1-http://archive.ipu.org/parline-e/reports/2309_E.htm
2-http://khovar.tj/far/2020/03/2020-13/
3-https://www.bbc.com/persian/world-51709867

دلیل تفاوت بین آراء کسب شده توسط احزاب و تعداد کرسی های بدست آمده در مجلس
همانطور که درجدول ملاحظه می شود، موقعیت احزاب در مجلس شورای ملی  تاجیکستان بر کسب تعداد کرسی توسط احزاب در مجمع نمایندگان این کشوربا استفاده از سهمیه احزاب موثر است.به عنوان مثال با آنکه حزب کمونیست در این دوره از انتخابات نتوانست حداقل پنج درصد آراء را برای کسب کرسی در مجمع نمایندگان بدست آورد، اما بدلیل موقعیت این حزب در مجالس استانی همچنان توانست دو کرسی خود را از سهمیه احزاب در مجمع ملی  محفوظ نگه دارد. همچنین حزب اصلاحات اقتصادی با آنکه با اختلاف بسیار اندکی از حزب کشاورز بیشتر رای بدست آورده اما از نظر تعداد کرسی همانطور که در جدول مشاهده می کنید دو کرسی کمتر دارد دلیل این امر آن است که حزب کشاورز بدلیل موقعیت برتردرانتخابات استانی دو کرسی از سهمیه احزاب در مجمع ملی را بدست اورده است.
نگارنده: حسن بهشتی پور

پانوشت ها :
[1]  خبرگزاری خاور تاجیکستان
http://khovar.tj/far/2020/03/2020-13/
 
[2]  تاجیکستان دو مجلس دارد
 1-مجمع نمایندگان: یا همان مجلس (سِفلی)  63 کرسی دارد که نمایندگان آن  برای یک دوره 5 ساله انتخاب می شوند، 22 نفر نمایندگی از سوی مردم مستقیما انتخاب می شوند و 41 نفر دیگر متناسب  با آرایی که  احزاب در انتخابات بدست می آوردند، از سوی احزاب معرفی می گردند.
2-مجلس شورای ملی:ایا همان مجلس (عالی) با 33 عضو ، 25 نفر برای یک دوره 5 ساله توسط نمایندگان مجالس محلی در استان ها انتخاب و معرفی می شوند  و 8 نفر از سوی رئیس جمهور منصوب می گردند.
[3] خبرگزاری خاور تاجیکستان
http://khovar.tj/far/2020/03/2020-13/
 
[4] http://archive.ipu.org/parline-e/reports/2309_E.htm
 
[5] https://www.transparency.org/country/TJK
 
[6]http://www.president.tj/en/node/22575
[7] خبرگزاری ایرنا به نقل از آسیا پلاس
https://www.irna.ir/news/83699553
[8] https://www.radiozamaneh.com/491052
 
کد مطلب: 3880
مولف : حسن بهشتی پور