سیاست خارجی
سیاست های امنیتی و نظامی
جامعه و سیاست
اقتصاد و انرژی
سازمان های منطقه ای
تاریخ
فرهنگ و هنر


نسخه قابل چاپ

نسخه وب

داخلی » يادداشت » سازمان های منطقه ای

سازمان های منطقه ای

جمع اضداد در شانگهای

دکتر بهرام امیراحمدیان

۱ تير ۱۳۹۸ ساعت ۲۱:۱۸

نوزدهمین اجلاس سازمان همکاری شانگهای در بیشکک قرقیزستان برگزار شد. ایران سالهاست که تمایل خود به عضویت دائم این سازمان را از مجاری رسمی اعلام داشته است و هر بار به بهانه هایی از ارتقای عضویت ایران از ناظر به دائم سرباز زده اند. این موضوع اغلب موجب دلسردی ایران از همکاری در سازمانی شده است که با چند عضو آن همسایه است. با نگاهی به قلمرو جغرافیایی این سازمان و موقعیت جغرافیایی ایران می توان دریافت بیش از آنچه که ایران نیازمند پیوستن به این سازمان به عنوان عضو دائم باشد، این کشورهای عضو سازمان هستند که باید ایران را به عضویت دائم در آورند.

نوزدهمین اجلاس سازمان همکاری شانگهای در بیشکک قرقیزستان برگزار شد. ایران سالهاست که تمایل خود به عضویت دائم این سازمان را از مجاری رسمی اعلام داشته است و هر بار به بهانه هایی از ارتقای عضویت ایران از ناظر به دائم سرباز زده اند. این موضوع اغلب موجب دلسردی ایران از همکاری در سازمانی شده است که با چند عضو آن همسایه است. با نگاهی به قلمرو جغرافیایی این سازمان و موقعیت جغرافیایی ایران می توان دریافت بیش از آنچه که ایران نیازمند پیوستن به این سازمان به عنوان عضو دائم باشد، این کشورهای عضو سازمان هستند که باید ایران را به عضویت دائم در آورند. در ابعاد اقتصادی در چارچوب یک سازمان همکاری منطقه ای، دسترسی به آبهای آزاد و دریاهای پیرامون قلمرو جغرافیایی یک سازمان همکاری منطقه ای می تواند نکته ای مثبت و ارزشمند باشد. ایران با دسترسی به آبهای گرم خلیج فارس و دریای عمان از طریق جاده و ریل می تواند این اتصالات را برای سازمان شانگهای فراهم آورد. این موقعیت استثنائی است. ایران جزو بزرگترین دارندگان منابع نفت و گاز در جهان است و دو کشور پرجمعیت جهان و منطقه نیازمند واردات انرژی (هند و چین) می توانند بر روی منابع عظیم نفت و گاز ایران برنامه ریزی کنند. پاکستان در همسایگی شرقی ایران جزو کشورهای پرجمعیت و مسلمان منطقه و عضو دائم شانگهای نیاز به واردات انرژی دارد که در کوتاه ترین و کم هزینه ترین راه می تواند با ایران در تعامل باشد. از نظر سیاسی ایران با تجربیات گران قیمتی که طی دهه ها در مبارزه با قاچاق مواد مخدر و مبارزه با ترروریزم به دست آورده است، می تواند نقطه اتکای سازمان شانگهای باشد.

از نظر تولید علم و سابقه تمدنی ایران در کنار چین و هند جزو معدود تمدنهایی است که از دوره باستان تا کنون به حیات فرهنگی و تمدنی خود ادامه می دهد و این ارتباط با تمدن نه تنها کم رنگ نشده بلکه تقویت هم شده است.

عدم پذیرش ایران به عنوان عضو دائم از سوی دبیرخانه شانگهای را می شود به نوعی کم الطفاتی و بی مهری و لج و لجبازی قلمداد کرد. هرچند عضویت دائم در سازمان شانگهای برای ایران بزرگ که از نظر مولفه های قدرت، دارای توانهای بالقوه و بالفعل زیادی برای ایفای نقش قدرت منطقه ای را دارد، سوال بر انگیز است. در سالهای گذشته تاکید داشتیم چرا ایران باید این مقدار نسبت به عضویت دائم در سازمان شانگهای اصرار دارد. در سازمان شانگهای برخلاف بسیاری از سازمانهای همکاری منطقه ای که در یک چارچوب تقسیم کار در فضای اقتصادهای مکمل یکدیگر کنار هم آمده اند و ضوروت همکاری و فلسفه وجودی آن برای همپوشانی اقتصاد است، در سازمان شانگهای اقتصادهای تکمیلی وجود ندارند. هند و چین خود صادر کننده کالاهای مصرفی و وارد کننده «های تک» و نیازمند جذب سرمایه های خارجی هستند و هر دو از ایران نفت می خرند و اقتصاد ما را نه تنها شکوفا نکرده اند، بلکه با تولید کالاهای ارزان قیمت، قدرت رقابت پذیری تولیدات ایران را نه تنها در فضای اقتصاد خارجی، بلکه حتی در اقتصاد داخلی هم به تولیدات ما اسیب رسانده اند. قدرت رقابتی کالاهای ایرانی را از بین برده یا تضعیف کرده اند.

از نظر سیاسی اعضای شانگهای جمع اضداد هستند. روابط چین با پاکستان تیره است و آنها یک اختلاف آنتاگونیستی دارند. چین و هند نیز روابط کاملا دوستانه ای ندارند. دو قدرت بزرگ منطقه یعنی چین و روسیه نیز یکی در شرق و دیگری در غرب هر یک دیدگاه متفاوتی به جهان دارند. چین اهداف اقتصادی را دنبال می کند و برای تامین زندگی جمعیت 1.3 میلیاردی خود به دنبال یافتن بازاری بدور از تنشهای نظامی است. روسیه یک قدرت نظامی است که در راستای ایجا روسیه ای قدرتمند و احیای شوروی است و سازمان شانگهای را می خواهد به تجویه گری برای جهان گشایی خود و در نهایت روسیاروئی با ایالات متحده تبدیل کند. این دو امپراتوری قاره ای اجازه عرض اندام به ایران نخواهند داد و در صورت ارتقای جایگاه عضویتی ایران به عنوان عضو دائم هم این امکان را به ایران نخواهند داد و جایگاه ایران را مساوی کشورهای آسیای مرکزی تعریف خواهند کرد که برای ایرانی که خود داعیه قدرت منطقه ای را دارد، مناسب نیست.

ایران در بهترین حالت می تواند در تامین منابع انرژی کشورهای آسیای مرکزی، هندوستان و پاکستان و در نهایت افغانستان (ناظر) را تامین کند. ولی روسیه در این میان امکان رقابت در بازار انرژی را به ایران نخواهد داد که در این زمینه تجربه انتقال گاز ایران به ارمنستان و سپس تصمیم به ادامه خطوط تا گرجستان موجود است که روسیه این امکان را از ایران سلب کرد.

اتحادیه اروپا برای تامین انرژی پاک خود علاقه مند بوده است از ایران در چارچوب همکاری های انرژی گاز وارد کند که ایران فاقد تکنولوژی و سرمایه بوده در حالی که اتحادیه اروپا نیاز، سرمایه، تکنولوژی و بازار مصرف دارد. گمان می رود عدم موفقیت ایران در این زمینه انحصار گرفتن صادرات گاز به اروپا از سوی روسیه باشد. زیرا ایران همطراز روسیه در دارا بودن ذخایر اثبات شده گاز طبیعی در جهان است ولی چون سرمایه گذاری ها با توجه به تحریمهای بین المللی و تحمیلی از سوی آمریکا مانع توسعه زیرساختهای صادراتی گاز ایران به اروپا شده و روسیه از این رقابت منفعت به دست می آورد.

به نظر می رسد با در نظر گرفتن آنچه در بالا بدان اشاره شد، این شانگهای است که به ایران باید نیاز داشته باشد و نه ایران به شانگهای. ارتقای جایگاه ایران از ناظر به دائم، منافع مورد انتظار ما را تامین نخواهد کرد. بهترین وضعیت همانی است که امروز در آنیم.



منبع: روزنامه شرقی، سال شانزدهم، شماره 3450، شنبه 25 خرداد 1398، ص 15