سیاست خارجی
سیاست های امنیتی و نظامی
جامعه و سیاست
اقتصاد و انرژی
سازمان های منطقه ای
تاریخ
فرهنگ و هنر


نسخه قابل چاپ

نسخه وب

داخلی » يادداشت » اقتصاد و انرژی

وبگردی ایراس

حرکت بلوک ایران و روسیه به سوی تجارت آزاد

محسن شریعتی نیا، عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی

۱ دی ۱۳۹۷ ساعت ۲۱:۵۴

در ابتدای این ماه توافق تجاری میان مدتی بین ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا در نشستی منطقه ای در سن پطرزبورگ به تصویب رسید. انتظار می رود این موافقتنامه در ابتدای سال ٢٠١٩ اجرایی شود.



در ابتدای این ماه توافق تجاری میان مدتی بین ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا در نشستی منطقه ای در سن پطرزبورگ به تصویب رسید. انتظار می رود این موافقتنامه در ابتدای سال ٢٠١٩ اجرایی شود.



این سند به عنوان بزرگترین توافق ایران در زمینه تجارت آزاد با شرکای خارجی، به دنبال ساخت منطقه تجاری آزاد میان ایران و اعضای اتحادیه اقتصادی اوراسیا است که بر اساس آن دو طرف عوارض واردات و صادرات را کاهش خواهند داد و یا حذف خواهند کرد. پیش بینی می شود مذاکرات درباره دائمی کردن این توافق یک سال پس از اجرای مقدماتی آن آغاز شود و تا سال ٢٠٢٠ به نتیجه برسد. در صورت شکست در این چارچوب زمانی، دو طرف درباره حفظ توافق کنونی تصمیم گیری می کنند.



روسیه با ٨٤ درصد تولید ناخالص اتحادیه اقتصادی اوراسیا کشور مهم عضو این گروه است. در سال های اخیر ایران به شریک ژئوپلتیک روسیه تبدیل شده است و اکنون تلاش می کند به شریک اقتصادی آن نیز تبدیل شود. تهران در پی اعمال دوباره تحریم های از سوی آمریکا برای تقویت روابط اقتصادی خود با دیگر کشور تلاش می کند و آن را در اولویت دیپلماسی اقتصادی خود قرار داده است. ایران مصمم است برای رسیدن به این هدف صادرات غیر نفتی به روسیه را افزایش دهد.



اما ایران برای تبدیل شدن به شریک اقتصادی روسیه و متحد تجاری نزدیکی برای اتحادیه اقتصادی اوراسیا راهی طولانی و پیچیده در پیش دارد. در دو ماه مارس و نوامبر ٢٠١٨ ایران ٢٣٦ میلیون و ٣٠٠ هزار دلار صادرات به کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا داشته و در همین زمان ٨٠٧ میلیون دلار کالا وارد کرده است که ٧٢٣ میلیون دلار آن سهم روسیه بوده است. تنها ١ درصد کالاهای صادراتی ایران روانه کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا می شود و فقط ٣ درصد واردات ایران از این کشورها تأمین می شود.



روسیه بیست و دومین شریک ایران در صادرات کالا و نهمین منبع وارداتی این کشور محسوب می شود. واردات کالا از روسیه در مقایسه با سال قبل ٧٦ درصد رشد داشته و واردات ایران از کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا دو برابر شده است. ٤٩ درصد از سهم ١ درصدی اتحادیه اقتصادی اوراسیا از واردات ایران متعلق به روسیه است.



٥٦ درصد از مواد خام ایران به کشورهای همسایه صادر می شود و سه کشور همسایه عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا سهم بسیار کمی از تجارت خارجی ایران را به خود اختصاص داده اند. علاوه بر این، تجارت روسیه با ایران رشدی قابل توجه در دهه گذشته نداشته است و این در حالی است که برای نمونه، تجارت ایران با افغانستان در این دوره زمانی دو برابر شده است. این آمار و ارقام نشان می دهند که تجارت ایران با اتحادیه اقتصادی اوراسیا در گام های نخست خود قرار دارد.



ایران باید برای ایفای نقشی مهم در راه ارتباطی شمال-جنوب و ارتباط میان دو غول اقتصادی منطقه، یعنی هند و روسیه، تلاش کند. ایران با آگاهی از جایگاه جغرافیایی-اقتصادی خود سرگرم بسترسازی برای ایفای نقش میزبان و تسهیل کننده برای روابط میان اتحادیه اقتصادی اوراسیا و هند است.



ایران، هند و روسیه منافع مشترکی را در اجرای ابرپروژه راه ارتباطی دنبال می کنند. به گفته مقامات ایرانی، روسیه پیشتر ٣ میلیارد یورو به پیشبرد اساخت خط آهن این پروژه اختصاص داده است.



دهلی نو ٥٠٠ میلیون دلار برای توسعه بندر راهبردی چابهار در نظر گرفته است و اکنون از معافیت های آمریکا بهره می برد. آذربایجان ٥٠٠ میلیون دلار را در راه آهن رشت آستارا هزینه کرده است و این طرح در ماه های آینده، پیش از طرح مهم راه آهن قزوین-رشت اجرا می شود. به نظر می رسد تکمیل این راه ارتباطی حجم تجارت ایران با روسیه و کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا را به شدت افزایش خواهد داد.



همزمان با مذاکرات ایران و هند درباره توافق تجاری ترجیحی، هند سرگرم گفتگو درباره تجارت آزاد با اتحادیه اقتصادی اوراسیا است. اگر توافقی میان آن ها به دست آید، ایران فرصت های تازه ای در گسترش هر چه بیشتر روابط خود با کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا به دست خواهد آورد و موقعیت جغرافیایی-اقتصادی اش تقویت خواهد شد.



در نگاهی کلی تر، توافق تجاری ایران با اتحادیه اقتصادی اوراسیا، تلاش های بی وقفه برای سرعت بخشیدن به ابرپروژه راه ارتباطی شمال-جنوب و تمرکز ویژه این کشور روی توسعه بندر چابهار، همگی در چارچوب رویکرد «نگاه به شرق» ایران جای می گیرند.





منبع: پایگاه تحلیلی اینترنشنال