قاسم اصولی، پژوهشگر پژوهشکده تدبیر اقتصاد

سناریوهای محتمل در چشم ­انداز تحولات داخلی و سیاست خارجی گرجستان پس از انتخابات ریاست جمهوری

یادداشت ایراس
تاریخ انتشار : يکشنبه ۱۱ آذر ۱۳۹۷ ساعت ۰۶:۲۱
Share/Save/Bookmark
 
در دور اول انتخابات ریاست جمهوری مربوط به گرجستان که در 28 اکتبر برگزار شد، دو نماینده سالومه زورابیشویلی از حزب رویای گرجی با کسب 38.7 درصد آرا و گریگول واشادزه از گروه اپوزیسیون نیز با کسب 37.7 درصد آرا، به دور دوم انتخابات راه پیدا کردند و در نهایت، با برگزاری انتخابات در دور دوم نیز در 28 اکتبر، سالومه زورابیشویلی دیپلمات سابق متولد فرانسه توانست به عنوان ریاست­ جمهوری گرجستان انتخاب شود.
 

در دور اول انتخابات ریاست جمهوری مربوط به گرجستان که در 28 اکتبر برگزار شد، دو نماینده سالومه زورابیشویلی از حزب رویای گرجی با کسب 38.7 درصد آرا و گریگول واشادزه از گروه اپوزیسیون نیز با کسب 37.7 درصد آرا، به دور دوم انتخابات راه پیدا کردند و در نهایت، با برگزاری انتخابات در دور دوم نیز در 28 اکتبر، سالومه زورابیشویلی دیپلمات سابق متولد فرانسه با کسب 59.6 درصد آرا در مقایسه با رقیب خود یعنی گریگول واشادزه که 40.3 درصد آرا را از آن خود کرد، توانست به عنوان ریاست­ جمهوری گرجستان انتخاب شود. در این نوشته هدف اصلی، تبیین عوامل تعیین ­کننده پیروزی زورابیشویلی در دور دوم انتخابات گرجستان، بررسی تبعات داخلی و سناریوی احتمالی مرتبط با امکان تحول در حوزه سیاست خارجی این کشور در نتیجه پیروزی این شخص است.
 
در این انتخابات نماینده مطلوب و مورد نظر حزب رویای گرجی و مورد حمایت بیدزنیا ایوانیشویلی، زورابیشویلی وزیر امورخارجه سابق و متولد فرانسه بود. با توجه به اینکه که حزب رویای گرجی از سال 2016، رویکرد تغییر نظام انتخاباتی و تبدیل نظام ریاستی به پارلمانی را دنبال می­ کند که با انتخابات پارلمانی سال 2024 عملیاتی خواهد شد، انتخاب شدن این شخص فارغ از اهمیت بالا برای عملیاتی کردن طرح مربوط به این نظام انتخاباتی، از چند جهت برای این حزب، ریسک سیاسی به حساب می ­آید. نخست به سابقه سیاسی زورابیشیویلی و وزیر امور خارجه بودن این شخص در زمان میخائیل ساکاشویلی مربوط است، با وجود اینکه زورابیشویلی بعدا به یکی از منتقدین ساکاشویلی تبدیل شد، هنوز در شکل ­بندی ساختار قدرت داخلی حزب رویای گرجی، نااطمینانی نسبت به این شخص وجود دارد و میراث ساکاشویلی بودن نظام انتخاباتی مستقیم ریاست­ جمهوری، این بدبینی را تشدید می­ کند. دوم، زورابیشویلی اغلب به اشتباه ­های گرجستان و مسئولیت این کشور در شروع جنگ 2008 اشاره می­کند، این دیدگاه مورد انتقاد بسیار از سیاستمدارن برجسته حزب رویای گرجی است. هرچند در دوره تبلیغات انتخاباتی، شخصیت ­های برجسته­ ای از حزب رویای گرجی مانند ایوانیشویلی، کاخا کالادزه و رئیس پارلمان ایراکلی کوباخادزه، به ­طور فعالانه و آشکار از زورابیشویلی حمایت کردند و دیدگاه ­های مشترکی، در ارتباط با تقلیل قدرت ریاست­ جمهوری و آینده گرجستان ارائه کردند، با وجود این، هنوز این نگرانی وجود دارد که سناریوی مشابه مارگولاشویلی در مورد این شخص نیز تکرار شود که در آن مارگولاشویلی بعد از انتخاب شدن به­ عنوان ریاست جمهوری از طریق کسب حمایت حزب رویای گرجی، رویکرد مستقلی از حزب در حوزه سیاست داخلی و خارجی به­ کار بست.
 
در نقطه مقابل در این انتخابات، گروه اپوزیسیون وفادار به ساکاشویلی از گریگول واشادزه حمایت می­ کرد که حزب داوم ائتلاف در وحدت را نمایندگی می­ کند. این حزب از بازمانده­ های جنبش اتحاد ملی و دیگر احزاب محافظه­ کار کوچک طرفدار غرب تشکیل شده است. واشادزه در سابقه سیاسی خود هرگز در بازی­ های سیاسی داخلی نقش رهبری ایفا نکرده و صرفا به­ عنوان یک دیپلمات باتجربه و وزیر امور خارجه (2008-2012) در سپهر سیاست خارجی گرجستان نقش داشته است. از نظر بسیاری از رای­ دهندگان طرفدار اروپاگرایی، مشکل واشادزه در زندگی حرفه ­ای او، ارتباط نزدیک با روسیه و این موضوع بود که تا سال 2012، دارنده پاسپورت روسی بوده است، این موضوع ­ها احتمال تقویت رویکرد روس ­گرایی و عادی ­سازی روابط با این کشور را در صورت برنده شدن این شخص در انتخابات تقویت می­ کرد. در انتخابات اخیر مهم­ترین چالش و مانع در مسیر انتخاب شدن این شخص به ­عنوان ریاست­ جمهوری، ایجاد انشعاب در گروه اپوزیسیون جریان حاکم بوده است. حزب گرجستان اروپایی، که بعد از انحلال جنبش ملی متحد در ژانویه 2017 ایجاد شده، در دور اول انتخابات با نمایند مستقل دیوید باکرادزه (رئیس سابق پارلمان) در انتخابات شرکت کرد، این موضوع با ایجاد پراکندگی در آرای مخالفان حزب رویای گرجی، زمینه­ ساز کسب آراء بیشتر زورابیشویلی در دور اول و در نهایت در دور دوم انتخابات ریاست جمهوری گرجستان شد.
 
علاوه بر این، انتخابات ریاست جمهوری گرجستان، نقطه عطف مهمی برای آینده سیاسی این کشور در آستانه انتخابات پارلمانی 2020 و 2024 است. در حوزه داخلی، پیامد اصلی پیروزی گروه اپوزیسیون در انتخابات ریاست جمهوری، می­ توانست به برشکستن تسلط حزب رویای گرجی بعد از پنج سال ماندگاری بر اریکه قدرت منجر شود. حتی اگر گروه اپوزیسیون در شرایط کنونی به­ دلیل انشعاب، از قدرت سازماندهی لازم برای بنیان نهادن قدرت سیاسی واقعی و به چالش کشیدن حزب رویای گرجی در ساختار توزیع قدرت این کشور نداشت، پیروزی در انتخابات می­توانست به دستاورد نمادین بزرگی برای ایجاد انگیزه برای حضور موثر در انتخابات پارلمانی تبدیل شود که حتی ممکن بود به احیای مجدد حزب جنبش اتحاد ملی و جذب دوباره جداشده ­گان از آن منجر شود. علاوه بر این، پیروزی واشادزه، به معنای ایجاد مانع مهم در مسیر اجرایی شدن طرح نظام انتخاباتی حزب رویای گرجی بود و این شخص از تمام ابزارها برای ایجاد تأخیر در فرایند اجرای این طرح استفاده می­کرد. در شرایط کنونی با پیروزی زورابیشویلی به عنوان ریاست جمهوری گرجستان، زمینه برای تسلط و تثبیت قدرت حزب رویای گرجی در ساختار سیاسی این کشور تا دهه آینده و عملیاتی شدن طرح نظام انتخاباتی مورد نظر این حزب فراهم شده است و این موضوع مهم­ترین پیامد داخلی انتخاب این شخص به­ عنوان ریاست جمهوری است.
 
در ارتباط با پیامدهای انتخابات بر آینده سیاست خارجی گرجستان، می­ توان دو سناریوی محتمل را در نظر گرفت. نخست، با پیروزی زورابیشویلی، رویکرد تداوم وضع موجود در حوزه سیاست خارجی این کشور در مقایسه با تشدید بیشتر غرب­گرایی، محتمل ­تر است، زیرا از یک سو، بازیگران غربی مانند سازمان ناتو، اتحادیه اروپا و آمریکا در شرایط کنونی به­ دلایل راهبردی، سیاسی و اقتصادی، جذب کامل این کشور را در ساختارهای یورو-آتلانتیکی دنبال نمی­کنند، از دیگر سو، اهرم­ های فشار روسیه به ­عنوان عامل بازدارنده و اثرگذار در سپهر تصمیم ­سازی و سیاست­گذاری گرجستان نقش ایفا می­ کنند.
 
براساس، آخرین آمارهای اعلام شده توسط دولت گرجستان، دو و نیم میلیون نفر از اتباع این کشور در روسیه به کار اشتغال دارند. به همین دلیل، این جمعیت عظیم مانند اهرم فشار موثر در دستان دولت روسیه علیه گرجستان به کار گرفته می­ شود. از سوی دیگر، دولت­های غربی که ادعای حمایت از گرجستان را به­ صورت سیاست اعلامی مطرح می­کنند، امکان کمک به این کشور را در کوتاه ­مدت ندارند و در بلندمدت نیز به دلیل داشتن ملاحظه ­های امنیتی و اقتصادی مانند داشتن روابط با روسیه به­ ویژه در حوزه انرژی، حاضر نیستند خود را در معرض برخی مطامع سیاسی خود قرار داده و منافع بخش خصوصی و شرکت ­های مهم سرمایه ­گذار در روسیه را به خطر بیاندازند.
 
یکی دیگر از مهم­ترین اهرم­ های فشار روسیه علیه گرجستان برای تغییر گرایش این کشور به سمت خود، روابط گسترده اقتصادی و تعاملات دو کشور در حوزه انرژی است. در شرایط کنونی روسیه با صادراتی به ارزش 789 میلیون دلار بعد از ترکیه، مهم­ترین شریک وارداتی گرجستان و با وارداتی به ارزش 395 میلیون دلار، اولین و مهم­ترین شریک صادراتی گرجستان به شمار می ­آید. علاوه بر این، روسیه بعد از جمهوری آذربایجان با صادراتی به ارزش 220 میلیون دلار انرژی به روسیه، دومین کشور مهم تأمین­ کننده انرژی گرجستان به شمار می ­آید. این عامل در کنار تلاش روسیه برای مشروعیت ­بخشی بین ­المللی به مناطق جدایی­ طلب آبخازیا و اوستیای­ جنوبی، از اهرم­ های فشار مهم این کشور علیه گرجستان است.
 
عامل مهم دیگر، فشار گروه ­های اپوزیسیون طرفدار روسیه و کلیسای ارتدوکس مستقر در گرجستان علیه دولت مرکزی این کشور و نیز افکار عمومی ایجاد شده در پی سیاست­های غرب­گرایانه است که عامل جدایی مناطق آبخازیا و اوستیای جنوبی و گسترش بی­ ثباتی در این کشور را نتیجه سیاست ­های غرب­گرایانه و گذار از برقراری روابط متقارن با روسیه و غرب به سمت یک­جانبه ­گرایی قلمداد می­کنند. مجموعه این عوامل احتمال تشدید غرب­گرایی را در حوزه سیاست خارجی گرجستان در دوره زورابیشویلی کاهش می ­دهد، سناریوی دوم مربوط به افزایش احتمال تقویت شرق­ گرایی، نگاه به روسیه و عادی­ سازی روابط با این کشور است. این موضوع با توجه به پیشینه اروپایی زورابیشویلی و رویکرد غرب­گرایی حزب رویای گرجی از احتمال کمی برخوردار است. در نهایت، بررسی تبعات داخلی و خارجی انتخاب زورابیشویلی به­ عنوان ریاست جمهوری در سپهر سیاسی گرجستان نشان می­ دهد، عمده­ ترین تحول را در حوزه داخلی گرجستان در ارتباط با تثبیت قدرت حزب رویای گرجی و عملیاتی شدن نظام انتخاباتی مورد نظر این حزب و تداوم وضع موجود را در حوزه سیاست خارجی این کشور شاهد خواهیم بود.
 
 
 
نویسنده:دکتر قاسم اصولی، پژوهشگر پژوهشکده تدبیر اقتصاد و تحلیل­گر مسایل اوراسیا
 


 
کد مطلب: 3772