سیاست خارجی
سیاست های امنیتی و نظامی
جامعه و سیاست
اقتصاد و انرژی
سازمان های منطقه ای
تاریخ
فرهنگ و هنر


نسخه قابل چاپ

نسخه وب

داخلی » يادداشت » سیاست های امنیتی و نظامی

سید رضا میرطاهر

فروش اس400 روسی به هند؛ نماد مخالفت با تهدیدات تحریمی آمریکا

یادداشت ایراس

۱۶ مهر ۱۳۹۷ ساعت ۲۰:۰۷

مساله یکجانبه گرایی آمریکا و تلاش این کشور برای گسترش سلطه خود که در دوره ریاست جمهوری دونالد ترامپ تشدید شده، اکنون ابعاد جدید و بی سابقه ای یافته است. آمریکا با پافشاری بر حفظ نظام تک قطبی و تلاش برای ایفای نقشی تعیین کننده و دستور دهنده به دیگر کشورها به دنبال اهداف و خواسته های خود از طریق اعمال انواع فشارها و تهدیدات است. یکی از مظاهر آشکار این رویکرد ترامپ، تعیین تکلیف برای دیگر کشورها اعم از متحدان یا شرکای خود در زمینه مسائل دفاعی، امنیتی و تسلیحاتی است.



مقدمه

مساله یکجانبه گرایی آمریکا و تلاش این کشور برای گسترش سلطه خود که در دوره ریاست جمهوری دونالد ترامپ تشدید شده، اکنون ابعاد جدید و بی سابقه ای یافته است. آمریکا با پافشاری بر حفظ نظام تک قطبی و تلاش برای ایفای نقشی تعیین کننده و دستور دهنده به دیگر کشورها به دنبال اهداف و خواسته های خود از طریق اعمال انواع فشارها و تهدیدات است. یکی از مظاهر آشکار این رویکرد ترامپ، تعیین تکلیف برای دیگر کشورها اعم از متحدان یا شرکای خود در زمینه مسائل دفاعی، امنیتی و تسلیحاتی است. مساله ای که به دلیل حساسیت آن تاکنون واکنش های شدیدی را از جانب برخی از آنها به دنبال داشته است. در این راستا فشارها و تهدیدات واشنگتن به دهلی نو در زمینه خرید سامانه موشکی اس400 از روسیه، خشم مقامات ارشد هندی را بر انگیخته است. روسیه و هند در دوره پسا جنگ سرد روابط گسترده ای با یکدیگر در ابعاد مختلف اقتصادی، نظامی و تسلیحاتی و هسته ای داشته و در عین حال به عنوان دو عضو گروه بریکس در پی گسترش همکاری ها هستند. این مساله با توجه به ظرفیت های این دو قدرت مهم اقتصادی و نظامی جهان مفهوم می یابد. در عین حال مدتهاست که روسیه به عنوان مهمترین شریک نظامی هند و نخستین فروشنده و تدارک کننده انواع تسلیحات برای دهلی نو مطرح است.

 

فشارهای آمریکا

پس از درخواست آمریکا از ترکیه برای عدم خرید سامانه موشکی اس400 از روسیه و اعمال انواع فشارها از جمله عدم تحویل جنگنده اف 35 به آنکارا، اکنون نوبت به هند رسیده که واشنگتن نه فقط خواسته مشابهی را ازآن مطرح نماید، بلکه حتی تهدید کند که در صورت عدم تمکین از خواسته آمریکا، آن را مورد تحریم قرار خواهد داد. واشنگتن ادعا کرده که نگران تصمیم هند برای خرید تجهیزات جدید نظامی از روسیه از جمله سامانه موشکی اس400 است. بر اساس قوانین کنونی آمریکا، اگر کشوری با روسیه روابط نظامی و یا اطلاعاتی داشته باشد، می تواند شامل تحریم های آمریکا قرار گیرد. دراین راستا «راندال شریور» (Randall Schriver) از مقامات ارشد وزارت دفاع آمریکا (پنتاگون) در اوایل شهریور 1397 به هند درباره خرید تجهیزات نظامی از روسیه هشدار داد و اعلام کرد که هیچ تضمینی برای دریافت معافیت از تحریم های واشنگتن وجود ندارد. سخنان این مقام آمریکایی پیش از برگزاری مذاکرات «2+2» میان هند و آمریکا میان وزرای دفاع و خارجه هند و آمریکا مطرح شد. در مذاکرات «2+2»، جمیز متیس وزیر دفاع آمریکا اعلام کرده بود که تحریم های آمریکا قرار نیست بر کشورهایی مانند هند تاثیر منفی بگذارند، بلکه آنها باید بر کشورهای مورد تحریم از جمله روسیه تاثیر بگذارند. به گفته شریور، «این موضوع که هند می خواهد سامانه موشکی اس400 را از روسیه خریداری کند از جنبه های مختلف نگران کننده است. نظر قاطع آمریکا این است که هند به دنبال منابع جایگزین باشد و سعی خواهیم کرد که نیازهای دفاعی هند را تامین کنیم.»

 

اهمیت هند

آمریکا در سال های اخیر تلاش زیادی برای گسترش روابط سیاسی و نظامی با هند کرده است. از دیدگاه واشنگتن، هند کشوری مهم برای مقابله با نفوذ روز افزون چین در منطقه آسیااقیانوسیه است. در عین حال آمریکا درصدد است تا جای پای محکمی در بازار تسلیحاتی هند پیدا کرده و روسیه را از این بازار مهم  بیرون براند. به گفته سرگئی لاوروف وزیر امور خارجه روسیه، «تحریم های واشنگتن علیه روسیه با هدف بیرون راندن روسیه از بازارهای تسلیحاتی و انرژی در جهان صورت می گیرد.» اکنون به بهانه تحریم ها علیه مسکو، این بهانه برای واشنگتن فراهم شده است. آمریکا به روسیه به چشم یکی از بزرگترین رقبای آمریکا دربازار تسلیحاتی می نگرد. به همین دلیل در تحریم های جدید علیه روسیه در چارچوب کاتسا، شرکتهای تسلیحاتی روسیه هدف قرار گرفته اند تا از دامنه فعالیت آنها در بازارهای جهانی کاسته شود. درحال حاضر روسیه بعد از آمریکا در مقام دوم صادرات تسلیحاتی قرار دارد و در سال 2016 میلادی 14 میلیارد دلار انواع تسلیحات را در نقاط مختلف جهان فروخت. از دیدگاه واشنگتن، خرید سامانه اس400 توسط هند از روسیه، ادامه همکاری نظامی هند و آمریکا را با مشکل روبرو خواهد کرد. بند 231 قانون کاتسا کشورهای ثالث را که دارای قراردادهای مهم با بخش های دفاعی و تسلیحاتی روسیه هستند، واجد شرایط برای تحریم توسط آمریکا می داند. به رغم تهدیدات دولت ترامپ، هند و روسیه مذاکرات در خصوص خرید سامانه موشکی اس400 را نهایی کرده و قرار شد در سفر ولادیمیر پوتین، رئیس جمهوری روسیه به هند، قرارداد خرید این سامانه دوربرد ضد هوایی و ضد موشکی امضاء شود.

 

سفر پوتین و قرارداد اس400

ولادیمیر پوتین رئیس جمهوری روسیه از 12 مهر 1397 (4 اکتبر 2018) سفری دو روزه به هند داشت. وی ضمن دیدار با «ناندرا مودی» نخست وزیر هند چند سند مهم از جمله قراردادهای تسلیحاتی را با این کشور امضا کرد. سفر پوتین به هند منعکس کننده گرمی روابط بین هند و روسیه و ارتقای روابط مسکو و دهلی نو به همان سطحی است که قبل از فروپاشی شوروی وجود داشت. این یک تحول راهبردی در شرایطی است که شاهد صف بندی بین المللی بین آمریکا از یک سو و دیگر قدرت های جهانی از سوی دیگر هستیم. به گفته پوتین، حجم تجارت روسیه و هند در سال 2017 به بیش از ۹ میلیارد دلار رسید و قرار است که این رقم با توجه به افزایش تجارت و سرمایه گذاری دو کشور بیشتر شود. هدف مسکو و دهلی نو رسیدن به حجم تجاری ۳۰ میلیارد دلار و افزایش سرمایه گذاری به ۱۵ میلیارد دلار تا سال ۲۰۲۵ است. در عین حال در این سفر، روسیه و هند بزرگترین قرارداد تسلیحاتی میان دو کشور را که ارزش آن 10 میلیارد دلار تخمین زده شده است، امضاء کردند. هند به رغم تهدید تحریم مالی از سوی آمریکا در نهایت قرارداد پنج میلیارد و چهارصد و سی میلیون دلاری با روسیه برای خرید پنج سامانه موشکی اس400 را امضاء کرد. همچنین قرارداد تولید 200 فروند بالگرد خدماتی کاموف226 به ارزش یک میلیارد دلار، قرارداد فروش چهار فروند ناورزم به ارزش تقریبی 2 میلیارد دلار، قرارداد ساخت 650 هزار قبضه سلاح کلاشنیکف آکا103 در هند و قرارداد فروش دو فروند هواپیمای ترابری نظامی ایلیوشین78 نیز بین روسای دو کشور منعقد شد. افزون بر این قراردادها، طرح ارتقای ناوگان هواپیماهای ایل76 و هواپیماهای سوخت رسان هوایی ایل78 متعلق به نیروی هوایی هند به ارزش تقریبی 600 میلیون دلار نیز امضاء شد. دو کشور همچنین قراردادی برای همکاری فضایی با یکدیگر امضا کردند. به گفته مقامات هندی، بر اساس این قرارداد یک ایستگاه نظارت فضایی در نزدیکی شهر نوو سیبریک در روسیه برای هند احداث خواهد شد.

 

تهدید واشنگتن

واشنگتن، هند را تهدید کرده که اگر به برنامه خرید سامانه موشکی اس400 از روسیه ادامه دهد، با تحریم های آمریکا مواجه خواهد شد. یک سخنگوی وزارت خارجه آمریکا درباره قرارداد اس400 تاکید کرد: «همه متحدان آمریکا باید از انجام معاملاتی که تحت قانون کاتسا باعث اعمال تحریم های آمریکا علیه آنها می شود، خودداری کنند». از دیدگاه واشنگتن، هند نیز شامل این تهدید می شود، زیرا آمریکا به  قرارداد چند میلیارد دلاری خرید سامانه موشکی اس400 هند از روسیه حساسیت بسیار دارد. دلیل این حساسیت، حجم این قرارداد است که می تواند به طور بالقوه به قراردادها و همکاری های دیگر بین این دو کشور منجر شود. مسکو و دهلی نو در حالی این بسته قراردادی را امضا کردند که آمریکا پیش تر به هند درباره خرید سامانه های تسلیحاتی مهم از روسیه هشدار داده است. آمریکا به روسیه به چشم یکی از بزرگترین رقبای واشنگتن در بازار تسلیحاتی می نگرد. به همین دلیل در تحریم های جدید علیه روسیه در چارچوب کاتسا، شرکتهای تسلیحاتی روسیه هدف قرار گرفته اند تا از دامنه فعالیت آنها در بازارهای جهانی کاسته شود. درحال حاضر روسیه بعد از آمریکا در مقام دوم صادرات تسلیحاتی قرار دارد. به دلیل تحریم های آمریکا علیه نهادها و شرکت های تسلیحاتی روسی، هندی ها قادر نخواهند بود از نظام بانکی آمریکا برای پرداخت هزینه های این قراردادها به روسیه استفاده کنند. پیش بینی می شود دو کشور برای دور زدن این تحریم ها و اجتناب از نظام بانکی آمریکا، راهی برای انجام این مبادلات با به کار گیری ارزهای خودشان پیدا کنند. البته باید خاطرنشان کرد بعید است که آمریکا به دلیل این قراردادهای تسلیحاتی تحریم های ثانویه ای را علیه هند وضع کند، زیرا در این صورت هند برای پرداخت هزینه های قراردادهای تسلیحاتی با آمریکا نیز با مشکل مواجه خواهد شد. دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا در اوت 2017، قانون «مبارزه با مخالفان آمریکا از طریق تحریم» (کاتسا) را امضا کرد که بر اساس آن روسیه، ایران و کره شمالی شامل تحریم های واشنگتن شدند. بند 231 قانون کاتسا، کشورهای ثالث را که قراردادهای مهم با بخش نظامی و تسلیحاتی روسیه دارند را مستحق تحریم از سوی آمریکا می داند. هند که دارای روابط گسترده نظامی با روسیه است و اکثر تجهیزات نظامی خود را از این کشور خریداری می کند اکنون در مرکز توجه این قانون قرار گرفته است.

 

جمع بندی

هند و روسیه اکنون به دنبال یافتن راه حلی برای دور زدن تحریم های آمریکا علیه روسیه هستند. ضمن اینکه تصمیم مسکو و دهلی نو برای نهایی کردن قرارداد اس400 نشانه عزم آنها برای مقابله با زورگویی و قلدرمابی ترامپ، رئیس جمهور آمریکا است. در واقع هند با امضای قرارداد خرید موشک اس400 از روسیه ضربه سختی به صنایع تسلیحاتی آمریکا وارد کرد. توجه کشورهایی مانند هند، ترکیه برای خرید سامانه موشکی اس400 از روسیه، برای آمریکا موجب نگرانی زیادی شده است. این مساله نه فقط به این دلیل که امضای این قراردادها باعث افزایش فروش های نظامی خارجی روسیه و تقویت صنایع نظامی آن می شود، بلکه به این سبب که نشان دهنده پیشرفت های تکنولوژی نظامی روسیه است که برای واشنگتن غیر قابل تحمل است. در واقع آمریکا بدین ترتیب مشتری های بالقوه سامانه موشکی پاتریوت را از دست خواهد داد. سامانه موشکی پاتریوت با توجه به تبلیغاتی که در آن مورد آن صورت گرفته و این سامانه موشکی را ابزار قدرتمندی برای مقابله با هواپیماها و موشکهای بالستیک معرفی کرده بودند، در جایگاه نخست در بین سامانه های ضد هوایی و ضد موشکی قرار داشت، اما جنگ یمن و پرتاب موشک های بالستیک از جانب  ارتش یمن به سوی عربستان و ناکامی های متعدد سامانه موشکی پاتریوت در انهدام آنها، اشکالات و نقص های این سامانه موشکی را آشکار ساخت و بدین ترتیب برخی از کشورها مانند هند را به سوی روسیه و خرید سامانه موشکی اس400 سوق داد.

 

 

 

نویسنده: دکتر سید رضا میرطاهر، تحلیلگر ارشد مسائل راهبردی