سیاست خارجی
سیاست های امنیتی و نظامی
جامعه و سیاست
اقتصاد و انرژی
سازمان های منطقه ای
تاریخ
فرهنگ و هنر


نسخه قابل چاپ

نسخه وب

داخلی » يادداشت » سیاست خارجی

مصطفی نجفی

یک وتو و چند فرض؛ در انتظار گام بعدی از سوی روسیه

یادداشت ایراس

۱۴ اسفند ۱۳۹۶ ساعت ۷:۵۱

روسیه روز دوشنبه هفته پیش (7 اسفند 96) قطعنامه پیشنهادی بریتانیا در شورای امنیت سازمان ملل را که در آن از نقض تحریم تسلیحاتی یمن توسط ایران ابراز نگرانی شده بود، وتو کرده بود.



روسیه روز دوشنبه هفته پیش (7 اسفند 96) قطعنامه پیشنهادی بریتانیا در شورای امنیت سازمان ملل را که در آن از نقض تحریم تسلیحاتی یمن توسط ایران ابراز نگرانی شده بود، وتو کرده بود. در پیش نویس قطعنامه پیشنهادی بریتانیا از ایران به دلیل عدم جلوگیری از مسلح شدن شورشیان حوثی در یمن انتقاد شده بود. شورای امنیت سازمان ملل با این حال به اتفاق آراء قطعنامه ای را تصویب کرد که در آن بدون اشاره به ایران تحریم های مرتبط با جنگ داخلی یمن تمدید شده است. این قطعنامه را روسیه پیشنهاد کرده بود.

 

در همین راستا، بسیاری از تحلیل گران بر این باورند که با وتوی قطعنامه ضد ایرانی از سوی روسیه در روز دوشنبه -از آن جهت که نخستین وتوی مسکو به نفع ایران بود- می توان از آغاز عصر جدیدی از روابط میان روسیه و ایران سخن گفت.

 

حال سوال این است که چرا وتوی روس ها به نفع ایران از اهمیت بالایی برخوردار بوده و این وتو چه فرض ها و برداشت هایی به همراه داشته است؟

 

از این جهت که روسیه برای نخستین بار در حمایت از ایران از حق وتو استفاده کرد می توان آن را حائز اهمیت دانست. وتو کارتی است که روس‌ها بیشتر از دیگر اعضای شورای امنیت از آن استفاده کرده‌اند اما جز یک‌بار آن هم در دوران شوروی سابق این کارت هیچ‌گاه برای ایران خرج نشده بود.

 

حتی در طول 12 سال بحران هسته ای ایران، روسیه حتی یکبار از حق وتوی خود برای جلوگیری از محکومیت ایران استفاده نکردند و بالعکس به برخی از قطعنامه های ضد ایرانی نیز رای مثبت دادند. این درحالی است که مسکو 9 قطعنامه ضد سوری در شورای امنیت را در 7 سال گذشته وتو کرده است.

 

یک وتو و چند فرض!

در پاسخ به سوال فوق می توان گفت که وتوی قطعنامه ضد ایرانی در شورای امنیت توسط روسیه چند برداشت و فرض عمده در پی داشته است:

 

فرض اول: برخی از تحلیل گران بر این باورند که روسیه با وتوی این قطعنامه به ایران این پیام را مخابره کرد که می خواهد روابط اش با ایران را از سطح تاکتیکی به سطحی راهبردی سوق دهد. این پیام روسیه در وهله اول مردم ایران را مورد هدف قرار داد که تا حدود زیادی نگاه بدبینانه ای به روس ها دارند. در مرتبه بعد نخبگان فکری ایرانی و در نهایت نخبگان سیاسی که در یک سردرگمی راهبردی در مورد نیات مسکو در قبال ایران به سر می برند. براساس این برداشت، روس ها با وتوی قطعنامه روز دوشنبه به صورت دوفاکتو وارد فاز جدیدی از روابط خود با ایران شدند که می توان برای آن خصوصیت راهبردی قائل شد.

 

فرض دوم: برداشت دیگری برخلاف فرض اول وجود دارد که به ما می گوید وتوی قطعنامه ضد ایرانی توسط روسیه را نباید به معنای تعمیق روابط دو کشور دانست، بلکه بیش از هر چیز به معنای واکنش روسیه به اقدامات یکجانبه دول غربی و رویکرد مثبتِ کوتاه مدت مسکو در قبال تهران قلمداد کرد.

 

فرض سوم: این وتو نوعی هشدار به رویکرد آمریکا در قبال برجام و مسئله موشکی بود. بدین معنا که روس ها با این وتو قصد داشتند به آمریکایی ها اعلام کنند که دیگر حاضر نیستند از قطعنانه های ضد ایرانی در شورای امنیت که سابقا رای مثبت می دانند، حمایت کنند.

 

فرض چهارم: مسکو قصد داشته است با استفاده از حق وتوی خود، زمینه های تقویت جایگه منطقه ای ایران را فراهم کند. استفاده از حق وتو به سود تهران باعث افزایش قدرت منطقه ای ایران می شود و دست ایران را برای فعالیت ها و کنشگری منطقه ای بازتر می گذارد و اطمینان بیشتری به هم پیمانان ایران در منطقه می دهد.

 

در نهایت می توان گفت، با قاطعیت نمی توان این وتوی بی سابقه روس ها برای جلوگیری از محکومیت ایران را مورد ارزیابی نهایی و قطعی قرار داد. در واقع بسیار خوشبینانه است که این اقدام مسکو را به معنای آغاز روابط راهبردی دو کشور قلمداد کرد و به همان اندازه نیز بدبینانه است که وتوی روز دوشنبه را اقدامی عادی و بدون جهت و علت از سوی کرملین دانست. باید صبر کرد و منتظر حرکت بعدی روس ها در قبال ایران بود تا بتوان ارزیابی دقیق تری را به انجام رساند.

 

 

 

نویسنده: مصطفی نجفی، کارشناس مسائل خاورمیانه و عضو شورای سردبیری تابناک جهان