سیاست خارجی
سیاست های امنیتی و نظامی
جامعه و سیاست
اقتصاد و انرژی
سازمان های منطقه ای
تاریخ
فرهنگ و هنر


نسخه قابل چاپ

نسخه وب

داخلی » يادداشت » سیاست های امنیتی و نظامی

نیکنام ببری

بحران سوریه؛ صحنه برخورد نظامی روسیه و آمریکا

یادداشت ایراس

۶ اسفند ۱۳۹۶ ساعت ۶:۰۱

بحران سوریه در حالی وارد هفتمین سال خود می شود که تنش ها از هر سو بر این کشور سایه افکنده است. در شرایطی که انتظار می رفت با پایان خلافت سرزمینی داعش، نسیم صلح و ثبات بر جعرافیای سوریه دمیده شود و جامعه خشونت زده سوریه به ساحل ارامش برسد؛ اتفاقات و تحرکات در داخل و خارج از سوریه نوید بخش موج جدیدی از خشونت ها و جنگ در این کشور دارد. در بعد بین المللی تلاشهای دیپلماتیک به بن بست رسیده است.



بحران سوریه در حالی وارد هفتمین سال خود می شود که تنش ها از هر سو بر این کشور سایه افکنده است. در شرایطی که انتظار می رفت با پایان خلافت سرزمینی داعش، نسیم صلح و ثبات بر جعرافیای سوریه دمیده شود و جامعه خشونت زده سوریه به ساحل ارامش برسد؛ اتفاقات و تحرکات در داخل و خارج از سوریه نوید بخش موج  جدیدی از خشونت ها و جنگ در این کشور دارد. در بعد بین المللی تلاشهای دیپلماتیک به بن بست رسیده است. در بحران سوریه دو گونه مذاکرات بین المللی در جریان است. مذاکرات اول با پشتیبانی سازمان ملل و قدرت های غربی در شهرهای بین المللی ژنو و وین برگزار می شود. این مذاکرات که از سال 2012 شروع شده است؛ تاکنون از حصول نتیجه ای مطمئن و قابل اتکا در حل بحران سوریه عاجز مانده است. ریشه اصلی ناکامی مذاکرات بین المللی ژنو در نوع نگاه قدرت های غربی به دولت سوریه قرار دارد. دولت آمریکا و قدرت های عربی منطقه در راس این مسئله قرار دارند. از نگاه این قدرت ها، دولت اسد با گشودن آتش به روی معترضان مشروعیت خود را از دست داده و بایستی از سکان قدرت در سوریه به کنار گذاشته شود.

 

با عطف به این امر نشست های ژنو و وین باهدف تلاش برای تحریم و تضعیف بیشتر دولت مرکزی سوریه به جریان افتاد. شوربختانه این سیاست در عمل نتیجه ای جزء تشدید خشونت و بحران آوراگی در سوریه در برنداشت. دولت وقت آمریکا در شرایطی از لزوم کنار گذاشته شدن اسد از قدرت سخن گفت که شواهد و نشانه ها از نبود جایگزینی مطمئن در میان طیف مخالفان و از سوی دیگر قدرت گیری جریان های تندرو تکفیری حکایت داشت. بدین رو تلاش مستمر محور عربی و غربی در حذف اسد از قدرت، سوریه را به میدان فعالیت جریانهای تندرو تروریستی تبدیل کرد و از درون این بحران، داعش و النصره زاده شد. ذکر این نکته از این رو اهمیت دارد که هنوز هم در محافل غربی ایده عبور از اسد در سوریه مطرح است و قدرت های بزرگ اروپایی و آمریکا کماکان بر تداوم منازعه در سوریه تا حذف دولت مرکزی در سوریه سخن می گویند.

 

حاکم بودن این نگاه در میان روسای بلندپایه قدرت های بزرگ اروپایی و آمریکا، دولت سوریه را به احتیاط در مذاکره با این قدرت ها واداشت. از منظری دولت سوریه با عطف به رویکرد خصمانه این قدرت ها، نگاهی منفی و توطئه آمیز به مذاکرات ژنو و وین داشت. به گمان دولتمردان سوریه قدرت های غربی با به راه انداختن این مذاکرات در تلاش برای مشروعیت زایی به طیف مخالفان و تضعیف موقعیت دولت سوریه است و از همین رو نسبت به توافقات صورت گرفته در این نشست ها با بی تفاوتی برخورد می کردند. فقدان کارایی نشست های تحت حمایت سازمان ملل، ماشین دیپلماسی دولت روسیه را به تحرک انداخت و نشست های موسوم به آستانه و سوچی تحت حمایت روسیه، ایران و ترکیه کلید خورد. عملگرایی دولت روسیه و تلاش برای کنترل بحران در سوریه، امیدواری ها را به نتیجه بخش بودن این دور از مذاکرات بیشتر کرد. با این حال با گذشت زمان و پیچیده تر شدن بحران در سوریه، نشست های تحت رهبری روسیه نیز به سرنوشت مذاکرات ژنو دچار شد. این بار مخالفان دولت اسد به صف تحریم با این نشست ها پیوستند. از دید گروههای مخالف سوری، دولت روسیه با برگزاری این نشست ها در تلاش برای تثبیت و تحکیم موقعیت دولت سوریه در دو عرصه سیاسی و نظامی است. این امر با توجه به توسعه فتوحات نظامی دولت اسد در حومه شرقی دمشق و شهر ادلب نزدیک به واقعیت نیز می باشد. از همین رو اکثر گروههای مخالف سوری نشست سوچی را بایکوت و از حضور در آن اجتناب ورزیدند. منذر خاموس سخنگوی هیئت عالی مخالفان سوریه ضمن اعلام بی فایده بودن مذاکرات سوچی، میانجیگری روسیه در حل بحران سوریه را زیر سوال برد و رهبران این کشور را به فقدان صداقت و عدالت در منازعه سوریه متهم کرد. از دید این جریان ها دولت روسیه با جانبداری نظامی از اسد، اعتبار و جایگاه سیاسی اش را بعنوان میانجیگر صادق از دست داده است.

 

تقابل نظامی قدرت های خارجی در سوریه

همسو با به بن بست رسیدن تلاشهای دیپلماتیک در حل بحران سوریه، درگیریها و خشونت های نظامی در سوریه نیز میان قدرت های خارجی درگیر در بحران تشدید شده است. باید گفت که نزدیکی عملیات نیروهای خارجی در سوریه احتمال درگیری ها را افزایش داده است از جمله این امر سقوط یک جنگنده سوخوی 24 روسیه  در منطقه سراقب در استان ادلب توسط گروه مخالفان است. گروه هیئت تحریرالشام با اعلام اینکه این جنگنده را با اتش موشک ضد هوایی سرنگون کرده نسبت به تداوم این دست از عملیات ها علیه روسیه هشدار داد. هم زمان با این اقدام، ارتش ترکیه اعلام کرده که حدود هفت تن از نیروهایش در حین انجام عملیات در شهر عفرین از سوی نیروهای کرد هدف قرار گرفته اند. در مهم ترین این تحولات؛ بعد از گذشت قریب به یک دهه هواپیمای نظامی رژیم صهیونیستی(اف 16) هدف حملات هوایی سامانه موشکی سوریه قرار گرفت و در نزدیکی منطقه جلیله فلسطین سقوط کرد. سقوط هواپیمای نظامی تل اویو، این پیام را به سران اسرائیل داد که دولت سوریه کماکان از قدرت دفاعی قابل ملاحظه در حراست از جعرافیای سوریه دارد  و تصور اینکه اشوب های خیابانی امکان تصرفات و مداخلات بیشتر را فراهم کرده، سرابی بیش نیست. همزمان با این اتفاقات، نظاره گر بروز درگیریها میان دو قدرت صاحب نفوذ آمریکا و روسیه نیز بودیم.

 

بنا به گزارش ها در اثر حملات هوایی ائتلاف به رهبری آمریکا به مواضع جنگ جویان حامی دولت بشار اسد در استان دیرالزور حدود پنج شهروند روسی کشته شده اند. در پی این حملات مقامات بلندپایه امریکامدعی شدند که اشتباها به جای تکفیریهای داعش، مقر ارتش سوریه را هدف حملات خود قرار دادند. این حملات گرچه با بهانه های مختلف سرپوش گذاشته است اما بی تردید در صورت تداوم می تواند زمینه ساز بحران های بزرگتر فراسوی جعرافیای سوریه باشد. نگرانی ها زمانی اوج می گیرد که هر دو قدرت بزرگ بین المللی از تداوم حضورشان در سوریه سخن می گویند.رکس تیلرسون وزیر خارجه آمریکا در اظهاراتی با اعلام اینکه حدود 98 درصد خاک سوریه از حضور جریان های تروریستی همچون داعش و النصره پاکسازی شده است؛ به تداوم نیروهای آمریکایی تا حصول امنیت کامل در سوریه خبر داد. از سوی دیگر گزارشها حاکی از اعزام نیروهای نظامی از سوی شرکت های خصوصی روسیه حکایت دارد.  در حال حاضر شرکت خصوصی واگنر با حمایت مستقیم و غیر مستقیم شخص پوتین عهده دار تربیت و آموزش نیروی انسانی رزم دیده در نبرد های فرامرزی است.

 

بنا به گزارش ها این شرکت ها برای نیروهای خود 200 هزار روبل حقوق می دهند که هفت برابر حقوق رسمی ارتش روسیه است. جالب اینجاست که کشته شدگان اخیر روسیه در حملات هوایی آمریکا از این دست نیروها بودند.  در همین راستا جیمز ماتیس وزیر دفاع آمریکا در طی اظهاراتی ضمن تایید خبر کشته شدن نیروی روسی حاضر در منطقه اعلام کرد که این افراد جزء نیروی ارتش روسیه نبوده است. اشاره متیس به همان نیروها خصوصی روسیه در سوریه است. وزیر دفاع آمریکا در ادامه اظهاراتش با اعلام نگرانی از افزایش این طیف از نیروها در سوریه نسبت به تهدیدات و خطرات آنها در روند مبارزه با تهدید تکفیریسم هشدار داد. با عطف به حضور بالای این نیروها در مناطق جنگی سوریه پیش بینی می شود که در طی روزها و ماههای آتی درگیری های مستقیم نظامی میان طرفین حاضر آمریکا و روسیه در نوار شمال غربی سوریه افزایش یابد. مطابق آخرین گزارشها حدود دو الی سه هزار نیروی غیر رسمی روسیه در کنار ارتش سوریه مشغول انجام عملیات هستند. این نیروها با توجه به سابقه حضور در شرق اکراین و همچنین برخورداری از آموزش و فنون جنگی کافی، از توانایی قابل ملاحظه ای در جنگ های چریکی و تن به تن دارند. بدین رو هم اکنون منازعه در سوریه شکل واقعی جنگ نیابتی میان قدرت های عمده منطقه ای و فرامنطقه ای را به خود گرفته است و این امر می تواند تبعات و آسیب های به مراتب بیشتری را به جامعه بحران زده سوریه وارد سازد.

 

 

نویسنده: نیکنام ببری، دانشجوی دکترای روابط بین الملل دانشگاه اصفهان و تحلیلگر مسائل بین الملل