سیاست خارجی
سیاست های امنیتی و نظامی
جامعه و سیاست
اقتصاد و انرژی
سازمان های منطقه ای
تاریخ
فرهنگ و هنر


نسخه قابل چاپ

نسخه وب

داخلی » يادداشت » سیاست های امنیتی و نظامی

روسلان پوخُف

پیروزی نظامی غیرمنتظره روسیه در سوریه

یادداشت تحلیلی ایراس

۲ دی ۱۳۹۶ ساعت ۲۱:۲۶

یکی از رویدادهای مهم سال 2017 پیروزی نیروهای مسلح روسیه و دولت رژیم بشار اسد در سوریه بود. زمانی که در سپتامبر سال 2015، ولادیمیر پوتین به طور غیرمنتظره و قاطعانه در جنگ خونین داخلی سوریه مداخله کرد، بسیاری در غرب، از جمله باراک اوباما، رئیس جمهور آمریکا به گونه ای کاملا دوستانه پیش بینی کردند که مسکو در این مناقشه «گرفتار» می شود.



یکی از رویدادهای مهم سال 2017 پیروزی نیروهای مسلح روسیه و دولت رژیم بشار اسد در سوریه بود. زمانی که در سپتامبر سال 2015، ولادیمیر پوتین به طور غیرمنتظره و قاطعانه در جنگ خونین داخلی سوریه مداخله کرد، بسیاری در غرب، از جمله باراک اوباما، رئیس جمهور آمریکا به گونه ای کاملا دوستانه پیش بینی کردند که مسکو در این مناقشه «گرفتار» می شود.

 

دو سال و اندی بعد، بر همگان روشن شد که در سوریه «افغانستان جدیدی» برای پوتین به وقوع نپیوست. روسیه در جریان این مداخله نظامی، عملا وظایف اصلی خود را به طور کامل در سوریه انجام داد. وضعیت نظامی و سیاسی رژیم بشار اسد که در تابستان 2015 تقریبا ناامیدکننده به نظر می رسید، به طور اساسی بهبود یافت و در حال حاضر بیش از 90 درصد قلمرو سوریه تحت کنترل دولت قرار دارد.

 

گروهک افراطی خودخوانده «دولت اسلامی» (داعش) در آستانه انقراض کامل قرار گرفته است. دیگر گروه‌های اسلامگرای افراطی هم تضعیف شده‌اند. مخالفان میانه‌روتر اسد هم باوجود کمک‌های ارتش ایالات متحده و دولت‌های محافظه‌کار پادشاهی‌های عرب، بیش از حد ضعیف و از نظر نظامی منزوی شدند و دورنمای پیروزی را از دست دادند. موضوع آینده رئیس جمهور بشار اسد نیز عملا از دستور کار سیاسی سوریه حذف شده است.

 

شگفت آور است که روسیه با  مداخله خود به تحولی در جنگ داخلی سوریه نائل شد، و این در حالی است که  این امر با وجود نیروهای محدود روسیه به دست آمد. در حقیقت، روسیه موفق شد تا حد قابل توجهی بکارگیری ابزار و قوای زمینی خود را از دستور کار خارج کرده و به این طریق تلفات خود را به حداقل برساند. یگان‌های زمینی روسیه طی این دو سال، کم شمار باقی ماند و در مجموع از چندهزار نفر تجاوز نکرد که این نیروها،  شامل نیروهای مسلح خصوصی و پلیس نظامی بودند و ظاهرا، از آنها، هم زمان حداکثر چندصد نفر، به کار گرفته شده بودند آن هم با تجهیزات نظامی بسیار محدود. این جنگ برای روسیه واقعا به «جنگی ارزان» تبدیل شد، از جمله میزان تلفات روسیه در این جنگ کمتر از 100 نفر تخمین زده شده است.

 

یگانی از نیروی هوایی روسیه که در سوریه مستقر هست نیز گروه بزرگی نیست و در دوره های مختلف تنها شامل30 تا 50 هواپیمای جنگی و 16 تا 40 هلیکوپتر بود، با این حال از نهایت ظرفیت همین تعداد تجهیزات استفاده شد. تا پایان آگوست سال 2017، نیروی هوایی روسیه در سوریه بیش از 28 هزار پرواز انجام و  نزدیک به 90 هزار هدف را مورد اصابت قرار داد. در عین حال، در این مدت، تنها یک فروند هواپیمای Su-24M  روسیه از بین رفت. لازم به یادآوری است که در مقایسه با جنگ سوریه، در جنگ افغانستان هر هواپیمای شوروی به طور متوسط ​​حدود 750 پرواز جنگی  انجام داده بود. علاوه براین، هواپیماهای بدون سرنشین روسی هم در سوریه بیش از 14 هزار پرواز انجام دادند.

 

می توان به ویژگی های متعددی از موفقیت‌های عملیات نظامی روسیه در سوریه پرداخت که این عملیات نسبتا «ارزان» را با رویکرد نه چندان موفق آمریکایی‌ها در دیگر مناطق جهان متضاد می‌کند.

 

نخست اینکه، روسیه موفق شد در سوریه همزیستی بسیار موثری بین ارتش سوریه و نیروهای خود ایجاد کند. روس ها اقدامات فعالانه‌ای برای احیای قابلیت‌های جنگی ارتش سوریه انجام دادند، ضمنا بازسازی ارتش سوریه  و احیای سازماندهی آن اغلب توسط واحدهای کوچک پشتیبانی و تخصصی روسیه صورت گرفت. مهمتر از همه اینکه، نقش افسران ارشد روسیه در حد مشاوران نظامی محدود نبود، بلکه در بسیاری از بخش های اصلی، این افسران به رهبری نیروهای نظامی سوریه می‌پرداختند که همین امر تا حد زیادی موجب افزایش سطح فرماندهی و تخصص نظامی شد.

 

بسیاری از گروه‌های اصلی نیروهای نظامی سوری تحت فرماندهی ژنرال‌های روسی قرار داشتند، و به عنوان نیروی ضربتی (پیشگام) ارتش سوریه در سال گذشته 5 سپاه داوطلب به طور کامل تشکیل و توسط روس‌ها مجهز شد و تحت نظر فرماندهان روسی قرار گرفت. شاید این امر از نظر سیاسی کاملا صحیح نباشد اما معلوم شد که راهکار کاملا موثری است.

 

دوم اینکه، روسیه توانست از طریق جایگزینی آنها با نیروهای شرکت های نظامی خصوصی که عمدتا نیروهای نظامی حرفه‌ای بازنشسته روسیه را به استخدام  درآورده بودند، از بکارگیری تعداد قابل ملاحظه ای از یگان‌های زمینی خود جلوگیری کند. با این حال، بر خلاف اقدام ایالات متحده، دسته هایی از این شرکت ها نه برای مقاصد کمکی و حفاظتی، بلکه مستقیما به عنوان واحدهای زمینی ضربتی، از جمله برای سازماندهی نیروهای مذکور سوری استفاده شد.

 

این امر بیانگر این بود که اقدامات روسیه هم از نظر نظامی و از هم نظر سیاسی بسیار موفق بود و علاوه بر آن امکان به حداقل رساندن هر نوع هزینه سیاسی مداخله مستقیم را فراهم آورد. در عین حال، جامعه روسیه، نسبت به آمار تلفات این شرکت‌های خصوصی بی‌تفاوتی کاملی نشان داد، با این باور که «این افراد می‌دانستند برای چه و به خاطر چه پولی روانه می‌شوند». بنابراین، بر خلاف انتظار غرب، تلفات روسیه در سوریه هیچگونه تأثیر منفی سیاسی داخلی برای دولت پوتین در پی نداشت.

 

شگفت آور است که تاکنون در غرب، نسبت به موفقیت‌های مداخله نظامی روسیه در سوریه و ابعاد به نمایش درآمده اقدامات نظامی روسیه در این کشور، توجه کمی صورت گرفته است. واضح است که این موضوع برای بسیاری از ناظران سیاسی و نظامی غرب که از پیش‌بینی‌های نامناسب در مورد «گرفتارشدن» پوتین در سوریه دستپاچه و سراسیمه هستند، اصلا موضوع جذابی نیست. در عین حال، عملیات نظامی در سوریه و پیروزی در آن پیامدهای بزرگی برای توسعه سیستم نظامی روسیه در بر دارد.

 

در اقدام نظامی نسبتا کوتاه دو سال اخیر روسیه در سوریه، تقریبا تمام فرماندهان ارشد روسیه به نوبت در آن حضور یافتند. طبق اظهارات والری گراسیمف، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح روسیه در نوامبر سال 2017، از طریق گروه بندی قوای ارتش در سوریه با کادرهای روسی «تمام مناطق تحت فرماندهی قوای نظامی، ارتش ترکیبی نیروهای هوایی و دفاع ضدهوایی، تقریبا همه فرماندهان واحدها و بیش از نیمی از فرماندهان اکیپ ها و هنگ های نیروهای مسلح روسیه» در این جنگ دوره دیدند. همه این فرماندهان به این طریق تجربه واقعی جنگ های پیچیده مدرن را در اراضی دور از روسیه، از راه دور و بیشتر از طریق نقش آفرینی زیاد قدرت موثر هوایی و تسلیحات دقیق، در کنار اهداف گسترده تدارکاتی و امنیتی کسب کردند.

 

پدیده چنین فرماندهانی با تجربه مبارزۀ نظامی موفقیت‌آمیز و پیروزمندانه برای روسیه در سوریه، در کنار نقش بزرگ و تعیین‌کننده نیروی هوایی و استفاده گسترده از نیروهای عملیات ویژه و سلاح‌های مدرن می‌تواند تا مدت ها تاثیر قابل ملاحظه‌ای در ساختار نظامی روسیه بگذارد. همزمان، اعتماد به نفسی که ارتش روسیه در سوریه به دست آورده، می‌تواند زمینه دوره‌ای قاطع‌تر و مداخله‌گرایانه‌تر را در سیاست خارجی و نظامی روسیه در آینده فراهم کند.





 

نویسنده: روسلان پوخُف، مدیر مرکز تحلیل استراتژی ها و فناوری ها، عضو شورای روسیه در امور بین الملل

 

منبع: شورای امور بین الملل روسیه (ریاک)

 

مترجم: رقیه کرامتی نیا، دانش آموخته مطالعات روسیه، دانشکده مطالعات جهان، دانشگاه تهران





 

 «آنچه در این متن آمده به معنی تأیید محتوای تحلیل نویسنده از سوی ایراس نیست»