روبرت مارکاریان

سفر ظریف به ارمنستان در سایه تحولات اخیر در منطقه و توافقنامه همکاری ارمنستان و اتحادیه اروپا

یادداشت تحلیلی ایراس
تاریخ انتشار : سه شنبه ۷ آذر ۱۳۹۶ ساعت ۲۰:۳۰
Share/Save/Bookmark
 
محمد جواد ظریف وزیر امور خارجه ایران روز سه شنبه، 7 آذر 1396، برای دیدار با مقامات جمهوری ارمنستان عازم ایروان پایتخت این کشور شد. در این سفر هیاتی سیاسی و اقتصادی وزیر امور خارجه ایران را همراهی می کند. هدف از این سفر چیست و وزیر امور خارجه ایران و هیات همراه چه اهدافی را در دیدار و مذاکرات خود با مقامات ارمنی پیگیری خواهند کرد؟
 

یادداشت سردبیر: این تحلیل در صبح روز سفر محمد جواد ظریف، وزیر امورخارجه ایران، به ارمنستان (7 آذر 1396) و پیش از دیدار وی با مقامات ارشد این کشور نوشته شده است.


محمد جواد ظریف وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران صبح روز سه شنبه، 7 آذر 1396، در صدر هیاتی سیاسی و اقتصادی و به دعوت ادوارد نعلبندیان وزیر امور خارجه ارمنستان عازم ایروان شد. به گفته بهرام قاسمی سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، محمد جواد ظریف در این سفر علاوه بر همتای ارمنی خود با مقامات بلندپایه ارمنستان از جمله رئیس جمهوری و نخست وزیر این کشور دیدار و در خصوص راههای گسترش روابط دو جانبه و سایر مسائل مورد علاقه گفت وگو خواهد کرد. به گفته محمد کاظم سجادی، سفیر ایران در ارمنستان، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی
تحرکات اخیر در راستای حل مناقشه قره باغ و همچنین امضای توافقنامه همکاری جامع و فراگیر ارمنستان و اتحادیه اروپا از موضوعات مهم مورد بحث در دیدار وزیر امور خارجه ایران با مقامات بلندپایه ارمنستان خواهند بود
ایران در جریان این سفر در نشست اقتصادی که با حضور تجار، بازرگانان و فعالان اقتصادی دو کشور برگزار می شود سخنرانی خواهد کرد. در این نشست راه‌های گسترش همکاری‌های اقتصادی و تجاری دو کشور و زمینه‌ها و فرصت‌های سرمایه‌گذاری در ایران و ارمنستان مورد بحث و بررسی قرار خواهند گرفت.
 
آن گونه که از خبر منتشر شده در مورد سفر وزیر امور خارجه ایران به ارمنستان و همچنین ترکیب هیات همراه بر می آید این سفر دارای دو بعد سیاسی و اقتصادی بوده و با توجه به تحولات اخیر از اهمیت ویژه ای برخوردار است. بی تردید تحرکات اخیر در راستای حل مناقشه قره باغ و همچنین امضای توافقنامه همکاری جامع و فراگیر ارمنستان و اتحادیه اروپا از موضوعات مهم مورد بحث در دیدار وزیر امور خارجه ایران با مقامات بلندپایه ارمنستان خواهند بود.
 
بی تردید مواضع و رویکردهای متوازن جمهوری اسلامی ایران در قبال مناقشه قره باغ که همواره از سوی مقامات جمهوری اسلامی ایران و همچنین طرفین مناقشه مورد تاکید قرار گرفته اند از محورهای مهم مذاکرات وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران در ایروان خواهند بود. در شرایط کنونی و با توجه به تحرکات اخیر در راستای از سرگیری مذاکرات صلح قره باغ و همچنین ارائه طرح های مختلف برای حل این مناقشه، می توان اذعان کرد ملاحظات سیاسی و امنیتی جمهوری اسلامی ایران به عنوان تنها کشوری که با هر سه طرف درگیر در مناقشه قره باغ دارای مرز مشترک است از موارد ضروری است که می بایست در راه حل های پیشنهادی از سوی میانجیگران، در نظر گرفته شود.
 
در کنار مناقشه قره باغ، تحولات اخیر در سوریه، شکست داعش و پیروزی های پی در پی نیروهای وفادار به دولت قانونی بشار اسد و متحدان این کشور از موضوعات احتمالی مطرح در مذاکرات
حضور جامعه تاثیرگذار ارامنه در سوریه و حمایت آن ها از دولت قانونی این کشور در شش سال گذشته از مواردی است که در حال حاضر و در سایه تحولات جاری در این کشور و بویژه در آستانه برگزاری کنگره گفتگوهای ملی سوریه در سوچی روسیه می تواند موجب تقویت مواضع دولت سوریه و متحدان آن در این کنگره شود
مقامات بلندپایه ایران و ارمنستان خواهند بود. حضور جامعه تاثیرگذار ارامنه در سوریه و حمایت آن ها از دولت قانونی این کشور در شش سال گذشته از مواردی است که در حال حاضر و در سایه تحولات جاری در این کشور و بویژه در آستانه برگزاری کنگره گفتگوهای ملی سوریه در سوچی روسیه می تواند موجب تقویت مواضع دولت سوریه و متحدان آن در این کنگره شود. مبارزه با تروریسم و جریانات افراطی و همکاری مشترک در این راستا نیز همواره از موارد مطرح در کلیه دیدارها و مذاکرات میان مقامات دوکشور بوده اند.
 
اما آن چه در شرایط کنونی سفر وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران به ارمنستان را در کانون توجه کارشناسان و رسانه های دو کشور قرار داده است بعد اقتصادی این سفر است. سطح پائین مبادلات تجاری میان دو کشور همواره از موضوعاتی بوده است که نه تنها از سوی کارشناسان بلکه از جانب مقامات رسمی ایران و ارمنستان نیز مورد انتقاد قرار گرفته است.
 
با این وجود پس از به اجرا گذاشته شدن برجام از اول ژانویه سال 2016 و لغو تحریم های هسته ای علیه ایران تلاش های گسترده ای از طرف مقامات دو کشور در راستای گسترش و توسعه روابط و همکاری ها اقتصادی و تجاری میان دو کشور و منطبق نمودن آن با سطح عالی روابط سیاسی میان دو کشور انجام گرفته است. این تلاش ها پس از انتصاب کارن کاراپطیان در سمت نخست وزیر ارمنستان و آغاز بکار دولت جدید در این کشور در سپتامبر سال 2016 و سفر حسن روحانی رئیس جمهوری اسلامی ایران به ایروان در روزهای پایانی سال گذشته میلادی وارد مرحله جدید شدند. افزایش حجم مبادلات تجاری میان دوکشور به عنوان شاخصی مهم در تعیین سطح همکاری های اقتصادی و تجاری هدف عمده مقامات دو کشور در دیدارها و گفتگوهای انجام گرفته در ماه های اخیر بوده است که از نتایج آن تاکنون می توان به تسریع روند احداث خط سوم انتقال برق میان دو کشور و تلاش برای ایجاد شبکه منطقه ای انتقال برق با مشارکت ایران، ارمنستان، روسیه و گرجستان، سوآپ آزمایشی گاز ایران به گرجستان توسط ارمنستان، حمل کالا از مقصد آلمان به ایران با بهره گیری از بنادر و خط آهن گرجستان و ارمنستان و مسیر زمینی
آن چه در شرایط کنونی سفر وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران به ارمنستان را در کانون توجه کارشناسان و رسانه های دو کشور قرار داده است بعد اقتصادی این سفر است
ارمنستان به ایران و همچنین تصویب طرح احداث منطقه آزاد اقتصادی مقری ارمنستان در مجاورت مرز با ایران اشاره کرد. مجموعه این طرح ها در صورت اجرا و به نتیجه رسیدن می توانند نوید بخش آغاز فصلی جدید در روابط اقتصادی میان دو کشور و جهش قابل توجه در میزان تبادلات تجاری میان دو کشور باشند. با این وجود موانع موجود در مسیر همکاری های بانکی میان دو کشور، فساد، شفاف نبودن قوانین، عرصه محدود برای رقابت و حضور در بازار ارمنستان ارتقاء سطح همکاری های اقتصادی میان دو کشور را با مشکل مواجه ساخته اند.
 
در این راستا و همچنین با توجه به همزمان شدن سفر وزیر امور خارجه ایران به ارمنستان با امضای توافقنامه همکاری جامع و فراگیر ارمنستان و اتحادیه اروپا، به احتمال بسیار زیاد نقش این توافقنامه در گسترش همکاری های اقتصادی میان دو کشور و بهره گیری از آن در جهت برطرف نمودن موانع موجود در مسیر همکاری های دو کشور از موضوعات مورد بحث در این سفر خواهند بود.
 
توافقنامه همکاری های جامع و فراگیر ارمنستان و اتحادیه اروپا پس از فراز و نشیب های بسیار و انتظاری چهار ساله روز جمعه 24 نوامبر 2017 در حاشیه اجلاس سران برنامه همکاری های شرقی اتحادیه اروپا در بروکسل به امضای فدریکا موگرینی مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا و ادوارد نعلبندیان وزیر امور خارجه ارمنستان رسید. این توافقنامه در نگاه نخست بی ارتباط با روابط ایران و ارمنستان بنظر می رسد اما با توجه به قرار گرفتن ارمنستان در مسیر کریدور شمال-جنوب و همچنین مطرح بودن این
توافقنامه همکاری جامع و فراگیر ارمنستان و اتحادیه اروپا و بهره گیری ارمنستان از امتیازات رژیم "نظام کلی ترجیحات" و حذف تعرفه های گمرکی برای صادرات بیش از 6400 قلم کالای تولید شده در ارمنستان به کشورهای عضو اتحادیه اروپا می تواند شرایط ورود ایران به بازارهای این اتحادیه را تسهیل کرده و چشم انداز درخشانی را فراروی همکاری های اقتصادی ایران و ارمنستان بگستراند.
کشور به عنوان یکی از مسیرهای ممکن برای اتصال خلیج فارس به دریای سیاه و ورود ایران به بازار اروپا، هرگونه تحول مثبت در روابط و همکاری های اقتصادی میان ارمنستان و اتحادیه اروپا می تواند موجب افزایش سطح همکاری های اقتصادی و تجاری میان ایران و ارمنستان شود.
 
توافقنامه همکاری جامع و فراگیر ارمنستان و اتحادیه اروپا هشت سرفصل را شامل می شود که از میان آن ها تبعیت نمودن از استانداردهای اروپایی در روابط اقتصادی و تجاری دو طرف و کمک به رشد و توسعه بنگاه های اقتصادی کوچک در ارمنستان و همچنین شفاف سازی قوانین مربوط به بخش خصوصی و تضمین فضای رقابت آزاد اقتصادی می توانند در راستای بهبود روابط اقتصادی ایران و ارمنستان موثر باشند.
 
تاثیر توافقنامه همکاری جامع و فراگیر ارمنستان و اتحادیه اروپا بر روابط ارمنستان و ایران از نگاه رسانه های ارمنی نیز دور نمانده است بطوریکه پایگاه خبری-تحلیلی «1in.am» در مقاله ای ضمن اشاره به سفر وزیر امورخارجه ایران به ارمنستان و توافقنامه همکاری این کشور و اتحادیه اروپا به عنوان یکی از موضوعات مورد بحث در این سفرتاکید کرده است:" اتحادیه اروپا با امضای این توافقنامه و پس از پشت سر گذاشتن گرجستان، در عمل یک گام دیگر به ایران نزدیک تر شده است."  
 
توافقنامه همکاری جامع و فراگیر ارمنستان و اتحادیه اروپا و بهره گیری ارمنستان از امتیازات رژیم "نظام کلی ترجیحات" و حذف تعرفه های گمرکی برای صادرات بیش از 6400  قلم کالای تولید شده در ارمنستان به کشورهای عضو اتحادیه اروپا و به موازات آن احداث منطقه آزاد اقتصادی مقری در ارمنستان و امکان تاسیس شرکت های مشترک در این منطقه و صادرات تولیدات مشترک به اروپا می تواند شرایط ورود ایران به بازارهای این اتحادیه را تسهیل کرده و چشم انداز درخشانی را فراروی همکاری های اقتصادی ایران و ارمنستان بگستراند.
 
از سوی دیگر ارمنستان تنها کشور عضو اتحادیه اقتصادی اورآسیایی است که دارای مرز زمینی با ایران می باشد و با بهره گیری از مقررات حاکم در این اتحادیه می تواند شرایط سهل و آسان تری را برای حضور ایران در بازارهای کشورهای عضو این اتحادیه فراهم سازد. موضوعی که بی تردید از سوی وزیر امور خارجه ایران و هیات اقتصادی همراه در نشست های پیش رو در ارمنستان مورد تاکید قرار خواهد گرفت.
 
 
 
نویسنده: روبرت مارکاریان، تحلیلگر ارشد مسائل ارمنستان و مدیر مسئول سایت دیده‌بان ارمنستان در کالیفرنیا، ایالات متحده آمریکا
 

 
کد مطلب: 3443