نیکنام ببری

نزدیکی عربستان به روسیه؛ تغییر موازنه قدرت در خاورمیانه؟

یادداشت تحلیلی
تاریخ انتشار : يکشنبه ۲۸ آبان ۱۳۹۶ ساعت ۲۲:۱۲
Share/Save/Bookmark
 
در ایامی که مثلث همکاری ایران، روسیه و ترکیه در حال شکل دادن به تحولات سیاسی در بحران فرسایشی سوریه هستند و با تعیین سازوکارهای دقیق همچون ایجاد مناطق چهار گانه عاری از خشونت، تمرکز بر مبارزه بر روی داعش، امیدها را برای حل نهایی بحران بالا برده اند؛ سفر چهار روزه ملک سلمان به سرزمین تزارها، پرسش های فراوانی را پیش روی ناظران منطقه ای در رابطه با اهداف پشت پرده برنامه سعودی ها از انجام این سفر قرار داده است.
 

در ایامی که مثلث همکاری ایران، روسیه و ترکیه در حال شکل دادن به تحولات سیاسی در بحران فرسایشی سوریه هستند و با تعیین سازوکارهای دقیق همچون ایجاد مناطق چهار گانه عاری از خشونت، تمرکز بر مبارزه بر روی داعش، امیدها را برای حل نهایی بحران بالا برده اند؛ سفر چهار روزه ملک سلمان به سرزمین تزارها، پرسش های فراوانی را پیش روی ناظران منطقه ای در رابطه با اهداف پشت پرده برنامه سعودی ها از انجام این سفر قرار داده است. در این بین این دیدگاه مطرح است که هیات حاکمه جدید عربستان با مشاهده نقش فعال ایران در بحران سوریه دست به تقلا برای عقب نماندن از قافله تحولات منطقه زده اند. با توجه به تمرکز دولت آمریکا بر بحران هسته ای کره شمالی و قرار گرفتن بحران های خاورمیانه در حاشیه استراتژی
سعودی ها در تلاشند با تنوع بخشیدن به سطح روابط شان با روسیه بتوانند از نفوذ و اثر گذاری این کشور در خاورمیانه در جهت منافع ملی و سیاسی شان بهره برداری نمایند
های کاخ سفید، ریاض تنها راه چاره بر وضعیت پیش آمده را نزدیکی به روسیه به عنوان تنها بازیگر قدرتمند سرنوشت ساز در سوریه دیده است. بدین رو سفر بی سابقه  ملک سلمان به مسکو نشان از به بن رسیدن رویکردهای منطقه ای عربستان دارد. قابل ذکر است که هم اکنون ریاض در باتلاق یمن گیر کرده و در سوریه نیز قافیه را به رقیب منطقه ای اش ایران باخته است. با عطف به این امر سعودی ها در تلاشند با تنوع بخشیدن به سطح روابط شان  با روسیه بتوانند از نفوذ و اثر گذاری این کشور در خاورمیانه در جهت منافع ملی و سیاسی شان بهره برداری نمایند. از این رو بی جهت نبود که بیش از صد ها تاجر و سرمایه گذار بزرگ  ملک سلمان را در  این سفر تاریخی همراه کردند.
 
همکاری نظامی میان روسیه و عربستان
امروزه بخش تسلیحات و نظامی بیشترین جذابیت را برای همکاری بین دو کشور روسیه  و عربستان دارد. سعودی ها به دنبال رهایی از وابستگی تام به شرکای غربی در زمینه نیازهای نظامی و تسلیحاتی هستند. تجربه تحولات خاورمیانه و مخصوصا سقوط حسنی مبارک این پیام را به حاکمان سعودی داد که در شرایط بحرانی امکان اتکا به واشنگتن جهت ایمن یافتن از شورشهای مردمی نیست و از سوی دیگر بسیاری از اقلام پیشرفته نظامی از سوی قدرت های غربی با توجه به مسائل حقوق بشری و دموکراسی به ریاض داده نمی شود. این امر باعث رنجیدگی خاطر هیات حاکمه عربستان شده و برای غلبه بر این وضعیت به شدت به دنبال متنوع سازی نیازهای نظامی و تسلیحاتی شان می باشند. بی گمان روسیه با توجه به
روسیه با توجه به دارا بودن تکنولوژی های پیشرفته نظامی از جذابیت خاصی برای ریاض جهت رسیدن به دورنمای سیاسی و نظامی شان برخوردار است
دارا بودن تکنولوژی های پیشرفته نظامی از  جذابیت خاصی برای ریاض جهت رسیدن به دورنمای سیاسی و نظامی شان برخوردار است.
 
طبق سند 2030 عربستان قصد دارد بیش از پنجاه درصد از واردات نظامی خود را در داخل خاک کشورش تولید کند. بنا به گزارش ها عربستان پنجمین کشور در بعد هزنیه نظامی در دنیا است. بوددجه نظامی این کشور رقمی در حدود 48.7 میلیارد دلار می باشد. اسلحه کلاشینکف، سیستم های موشکی ضد نانک و هوایی، راکت و پرتاپگرهای نارنجی از جمله مواردی است که طبق برنامه بالادستی عربستان باید در داخل خاک شان تولید شود. این تولیدات تناسب بیشتری با صنعت نظامی روسیه دارد و در این بین مسکو می تواند نقش موثری در ساخت کارخانه ها و افزارهای جنگی عربستان ایفا نماید. از همین رو در دیدار مقامات بلندپایه عربستان و روسیه حدود 15 توافق بزرگ همکاری به امضای طرفین رسید. این توافق ها طیف گسترده ای از قرار دادهای نفتی، اکتشافات فضایی و نظامی بودند و به سهم خود تعامل دو دولت عربستان و روسیه وارد فاز جدیدی می کند. در همین راستا الکساندر نواک وزیر انرژی روسیه از تمایل ریاض به سرمایه گذاری در بخش های نفت و گاز به ارزش یک میلیارد دلار خبر داد. گزارش ها همچنین از آماده شدن متن قرارداد فروش سامانه موشکی اس 400 به عربستان به ارزش 3 میلیارد دلار حکایت دارد.
 
سرگئی لاوروف وزیر خارجه روسیه در بیان ارزش این توافق ها گفت که امروز
عربستان به طور سنتی شریک آمریکا در منطقه است اما تغییرات سیاسی در منطقه و ورود نسل های جوان تر به ساختار قدرت در عربستان این دیدگاه را امروز در کاخ سعودی حاکم کرده کرده که نباید اعتماد صدرصدی به واشنگتن در تعیین مسائل منطقه ای داشت
روابط روسیه و عربستان به کیفی ترین سطح ممکن خود رسیده است. بنا به اظهارات لاوروف بخشی از این توافق ها مربوط به سرمایه گذاری شرکت های عربستانی در بخش های نفت و گاز روسیه است که طی سه سال اخیر در اثر تحریم های فزاینده بروکسل و واشنگتن به شدت آسیب دیده است. رئیس دستگاه دیپلماسی روسیه با یادآوری سابقه همکاری این دو قدرت بزرگ نفتی در ثبات بخشی به بازار نفت در ماه ژانویه نیز گفت: حصول موفقیت ریاض و مسکو در کنترل سطح تولید نفت، نشان از انگیزه طرفین به تعامل بیشتر در حوزه های انرژی است. از سوی دیگر  عادل الجبیر وزیر خارجه عربستان در اظهاراتی اعلام کرد که روابط بین مسکو و ریاض به یک لجظه تاریخی رسیده است. خالد  الفلاح وزیر نفت عربستان نیز  در اظهاراتی ضمن تمجید از توافق ماه ژانویه با روسیه در خصوص کنترل قیمت های نفت گفت: توافق با روسیه حیاتی دوباره به اوپک داد. روسیه با وجود اینکه عضو اوپک نیست اما در تلاش برای هماهنگی با اعضای مهم نفتی این سازمان برای تنظیم بازارهای نفتی است. وزیر نفت عربستان همچنین حضور سرمایه گذاران سعودی در صنعت نفت روسیه را گامی روبه جلو در روابط اقتصادی دو کشور خواند و گفت: با افزایش سطح تعاملات افق روشنی برای گسترش هماهنگی در تنظیم بازار های جهانی انرژی دیده می شود.
 
قهر از آمریکا
عربستان به طور سنتی شریک آمریکا در منطقه است اما تغییرات سیاسی در منطقه و ورود نسل های جوان تر به ساختار قدرت  در عربستان این دیدگاه را امروز در کاخ سعودی حاکم کرده کرده که نباید اعتماد صدرصدی به واشنگتن در تعیین مسائل منطقه ای داشت و از همین رو باید سطح روابط عربستان جهانی و شامل همه قدرت های بزرگ باشد. روسیه در این بین از چند جهت برای حاکمان جذابیت دارد. نخست اینکه از وزن و اعتباری بالایی در سیاست جهانی برخوردارند و از این جهت سعودهای می توانند از ظرفیت های دیپلماتیک این
جلب حمایت روسیه می تواند یاریگر ریاض برای خروج از ناکامی‌های سیاسی شود
کشور جهت هدایت برنامه های سیاسی شان استفاده نمایند. گفتنی است که در جریان بحران قطر، ریاض از عدم حمایت کافی ترامپ در تحریم ها  علیه دوحه شکوه دارد. عربستان انتظار داشت با فشار دیپلماتیک دولت آمریکا به قطر، حاکمان این کشو در برابر خواسته های عربستان سرخم بیاورند.
 
مسئله بعدی برای عربستان بحران یمن است. امروز سعودی ها بعد از پشت سر گذاردن بیش از دو سال از حمله مستقیم هوایی علیه حوثی ها، در مدیریت بحران مستاصل مانده اند. بدون شک مقاومت حوثی های شیعه مهم ترین عامل به بن رسیدن رویکرد جاه طلبانه ریاض در یمن است. با توجه به حمایت دیپلماتیک ایران از حوثی های یمن، سعودی ها در تلاشند با نزدیکی به روسیه، این کشور را به قطع حمایت سیاسی ایران از حوثی ها متقاعد نمایند.
 
بدین ترتیب هیات حاکمه عربستان با در نظر گرفتن بن بست های پیش رو در قطر، یمن و سوریه دست به قمار سیاسی بزرگ زده است. در این شرایط جلب حمایت روسیه می تواند یاریگر ریاض برای خروج از ناکامی‌های سیاسی شود.


نویسنده: نیکنام ببری، دانشجوی دکتری روابط بین‌الملل دانشگاه اصفهان و تحلیلگر مسائل اوراسیا

 
کد مطلب: 3425