سیاست خارجی
سیاست های امنیتی و نظامی
جامعه و سیاست
اقتصاد و انرژی
سازمان های منطقه ای
تاریخ
فرهنگ و هنر


نسخه قابل چاپ

نسخه وب

داخلی » يادداشت » سیاست های امنیتی و نظامی

ساناز سعیدی

روسیه در آستانه تکمیل ماموریت در سوریه

یادداشت تحلیلی

۳ آبان ۱۳۹۶ ساعت ۱۵:۰۸



دور تازه مذاکرات  در آستانه و میزبانی از مینی کنفرانس اپوزیسیون سوریه در ماه آینده (نوامبر 2017) نشان می دهد که کرملین دست آزادی را در شکل دادن به تحولات آینده دارد.  به نظر می رسد که در پایان سال جاری، سوری ها از شر دولت اسلامی شام و عراق (داعش) خلاص خواهند شد و دیگر اثری از این گروه باقی نماند و با گذشت زمان ناپدید شوند. بدیهی است راهی که ولادیمیر پوتین در سپتامبر 2015 و حمله به مواضع داعش انجام داد در حال به اتمام رسیدن است، بدین معنی که روسیه نه تنها توانست گروه های مسلح جهادی را سرکوب نماید بلکه پشتیبانی تام و تمامی را نیز از یکی از دولت های متحد خود انجام داد.



تحولات میدانی سوریه هم اکنون به گونه ای است که نیروهای ائتلاف دموکراتیک سوریه (به رهبری کردها) که از پشتیبانی ایالات متحده برخوردار هستند توانسته اند با  پیشرفت های چشمگیری رقه پایتخت داعش در سوریه را از چنگ این گروه دربیاروند. نیروهای دولتی نیز در دو شهر دیگر ممتد با رودخانه فرات یعنی دیر الزور و المیادین به پیشرفت های چشمگیری دست یافته اند. در نتیجه می توان گفت که داعش در آخرین پایگاهای مستقل خود در مرز سوریه و عراق قرار دارد.



مقامات روسی طی دو سال اخیر گفته اند که تا زمانی که تروریست های وابسته به القاعده در چشم انداز سوریه مشاهده شوند نمی توان نسبت به راه حل های سیاسی حل بحران در این کشور امید بست. سرگئی شویگو، وزیر دفاع روسیه، اخیرا گفته است که با فروپاشی داعش، عملیات نظامی روسیه در سوریه نیز «به پایان رسیده»  تلقی می شود. به عبارت دیگر در این مقطع می توان شاهد ورود به روندهای سیاسی جدی برای حل و فصل منازعات در سوریه رفت.



هرچند مسکو هرگز فراتر از فرایند مذاکرات ژنو نرفته است و تاکید این کشور همان مسائلی است که دو سال پیش مورد تائید بازیگران مختلف منطقه ای و بین المللی بود اما روس ها اکنون متقاعد شده اند که دونالد ترامپ نیز نه تنها علاقه مند به حل بحران سوریه بر اساس چارچوب گفتگوهای ژنو نیست بلکه در حقیقت علاقه ای به روند سیاسی سوریه ندارد.



از دید روسها ترامپ از زمان به قدرت رسیدن در کاخ سفید بر سه هدف عمده ریشه کن کردن داعش در سوریه، توانمند کردن کردها و خارج کردن ایران از میدان سوریه را دنبال کرده است. از آنجایی که اهداف اول و دوم در حال تحقق است، در نتیجه توجه ترامپ به نبال هدف سوم و مهمتر یعنی مجبور کردن ایران برای خروج از سوریه خواهد بود. این امر به پوتین این اجازه را می دهد تا از تمام فضای مورد نیاز برای کوشیدن جهت ایجاد گفتگوهای سیاسی در سوریه استفاده کند. پوتین پیشتر تا نیمه راه آمده است، گفتگوهای آستانه در ماه مه آغاز شد،گفتگوهایی که زائیده افکار رئیس جمهوری روسیه بود.



پیشتر غربی ها تلاش داشتند تا زیر چتر سازمان ملل متحد و طی فرایندهایی سیاسی تنها چندین ذی نفع خودی یعنی کشورهای عربستان سعودی، قطر، فرانسه، انگلیس و آمریکا را در حل و فصل منازعات سوریه شریک قلمداد کنند. با این حال در تمامی ادوار مذاکرات آستانه آمریکایی ها تنها حضوری نمادین داشتند، به همین دلیل همواره تسلیم چشم انداز پوتین برای سوریه می شدند. بر اساس این توافق که با هدف دستیابی به آتش بس های محلی صورت گرفت اکنون مناطق اطراف دمشق، حمص، ادلب و جنوب سوریه به دور از درگیری هستند. در هر حال این توافقنامه شش ماه است که از سوی طرف های مخالف دولت سوریه و ضمانت های منطقه ای پشت سر آنها از جمله روسیه، ترکیه و ایران رعایت می شود.



دور بعدی مذاکرات آستانه با هدف بحث در مورد پارامترهای چهار ناحیه ناآرام سوریه طی روزهای 30 و 31 اکتبر در پایتخت قزاقستان برگزار خواهد شد. یک هفته بعد، مسکو قصد دارد یک مینی کنفرانس را در پایگاه نظامی خود در حمیمیم واقع در غرب سوریه برگزار کند و طی آن مسیری موازی با مذاکرات ژنو را ایجاد کند. روسها امیدوارند با برجسته کردن این امر با استفاده از رویدادهای رسانه ای، به سوی برگزاری یک گفتگوی ملی بزرگ بین سوری ها طی ماه ژانویه در فرودگاه بین المللی دمشق حرکت کنند. مسکو امیدوار است که بیش از هزار نماینده از مخالفین سوری را در مینی کنفرانس برنامه ریزی شده در حمیمیم  جذب کند و تضمین بدهد که آنها دستگیر نخواهند شد. طبق رویکرد روسی،همه طرفهای درگیر باید تصمیم گیری در مورد فرمول به اشتراک گذاری قدرت و ایجاد قانون اساسی جدید بر اساس یک پیش نویس که پیش از این توسط قانونگذاران روسیه ارائه شده است را بپذیرند. آنها همچنین احتمال می دهند که تاریخ انتخابات مجلس جدید را تعیین کنند و برنامه ریزی هایی را نیز برای انتخابات ریاست جمهوری در سال 2021 را در نظر بگیرند. برای این که چنین رویدادهایی رخ دهد باید مخالفان سوری مورد حمایت عربستان سعودی انتظارات خود را پایین آورند و به تقسیم قدرت تحت نظارت روسیه را به عنوان تنها راه حلی که در حال حاضر برای سوریه روی میز وجود دارد، بپذیرند.



ترکیه از مدت ها پیش برنامه های خود برای تغییر رژیم در دمشق را رها کرده است و هر چند هنوز در لفاظی ها حداقل به آن متعهد است اما نه تنها ترکیه بلکه کشورهایی نظیر فرانسه و بریتانیا نیز نمیخواهند هیچ گونه سرمایه گذاری در این زمینه انجام دهند. بی تفاوتی آمریکا باعث شده است تا اردوگاه ضد بشار اسد تنها از سوی عربستان سعودی پشتیبانی می شود، عربستانی که با سفر پادشاه این کشور به مسکو به نظر می رسد به مانند پیش سرسخت به نظر نمی رسد.



روسیه می گوید متوقف کردن خشونت و کاهش درد و رنج به همراه اقدامات بشردوستانه ضروری است تا به مردم سوریه فرصتی برای گفتگو داده شود که آنها چگونه می خواهند زندگی کنند. از نطر روس ها، تکرار اشتباهات آمریکا در عراق و لیبی می تواند تداوم مبارزه موفقیت آمیز با تروریسم را با چالش مواجه کند و منطقه را هرچه بیشتر به سمت هرج و مرج کامل ببرد. تداوم پایگاه نظامی  روسیه در طرطوس و سیطره بر دریا ایده آل روسها است،بنابراین رویکرد آنها در طول بحران سوریه به گونه ای بود که این کشور نهایت تلاش خود را برای عدم تکرار تجربه های پیشین به کار گرفت. درس گرفتن روسیه از اشتباهات گذشته باعث شد تا ابتکار عمل روسیه در موضوع سوریه با وجود فشار بیش از اندازه غرب و اتحادهای شکل گرفته غربی–عربی اجازه ندهد از دستش خارج شود.

 



نویسنده: ساناز سعیدی، پژوهشگر مسائل بین الملل