تحلیل نتایج ششمین دور مذاکرات آستانه درباره سوریه

تاریخ انتشار : دوشنبه ۲۷ شهريور ۱۳۹۶ ساعت ۱۲:۲۲
Share/Save/Bookmark
 
حسن بهشتی پور: مذاکرات آستانه در قزاقستان علاوه بر آنکه زمینه بسیار مناسبی را برای برقراری صلح و امنیت در سوریه فراهم کرد، از یکسو نوید دهنده ایفاء نقش مثبت قزاقستان در مناطق بحرانی در منطقه غرب آسیا محسوب می شود و از سوی دیگر بیانگر این واقعیت است که هماهنگی بین روسیه، ایران و ترکیه نقش بازدارندگی برای گسترش نفوذ گروه های تروریستی در منطقه بویژه در سوریه داشته است. علاوه براین تجربه مثبت مذاکرات آستانه می تواند بیانگر این واقعیت باشد که کشورهای غربی نیز در صورت آنکه بصورت واقعی خواهان دستیابی به صلح و ثبات در منطقه غرب آسیا باشند، می توانند از طریق مشارکت فعال تر در مذاکرات صلح سوریه در آستانه به دستاوردهای بزرگتری دست پیدا کنند ...
 
ایراس: شهرآستانه پایتخت قزاقستان در روزهای 23 و 24 شهریور ماه برای ششمین  بار میزبان مذاکره کننده گان ایران ، روسیه و ترکیه به عنوان سه کشورضامن برقراری اتش بس در سوریه به همراه مذاکره کنندگان سوریه  اعم از مخالفان  و دولت سوریه بود.
 
در پایان این نشست دو روزه مذاکره کنندگان بر سر مناطق چهار گانه کاهش تنش و درگیری  در مناطقی از استان ادلب، بخش‌هایی از استان‌های لاذقیه، حلب و حماه،  مناطقی از درعا و قنیطره و بخش‌هایی از استان‌های حمص، دمشق و غوطه شرقی، به توافق رسیدند.
 
در نشست آستانه همچنین توافق شد اجلاس بعدی در دهه اول آبان 96 (اواخر اکتبر 2017 )  برگزار شود. آنگونه که الکساندر لاورنتیف، رئیس هیات مذاکره کننده روسیه  در پایان دور ششم مذاکرات آستانه گفت: در هفتمین کنفرانس آستانه ، میزان کارایی و اثربخشی مناطق کاهش تنش و درگیری در سوریه و اجرای برخی اصلاحات در آن ارزیابی خواهد شد.
 
به گفته این مقام روسی بر اساس توافق ایجاد شده کشورهای ایران، ترکیه و روسیه هر کدام در حدود ۵۰۰ ناظر را برای نظارت در حومه شهر ادلب سوریه مستقر می‌کنند. و احتمال دارد بر لیست ناظران اعزامی به سوریه نمایندگانی از کشورهای  چین، امارات، مصر، عراق و لبنان اضافه شود.
 
پیشینه بحث:
توافق راهبردی برای انجام مذاکرات آستانه در پاییز سال 1395 در نشست مشترک وزیران امور خارجه ایران، روسیه وترکیه درمسکو اعلام شد. این تصمیم تاریخی بین سه بازیگر اصلی در تحولات سوریه ، همگرایی قابل توجه ای را در سوریه بوجود آورد که  نقش مهمی برای کاهش دامنه درگیری ها در سوریه داشت. درنتیجه آن موفقیت بیشتری را برای مبارزه با تروریسم وهمچنین برقراری آتش بس فراگیر درسوریه از دهم دی ماه  1395 در پی داشت. این توافق جمعی تاکنون به شش دورمذاکرات فشرده در شهر آستانه از چهارم بهمن ماه 1395 تا کنون انجامیده است . مذاکرات آستانه در شش دوری که انجام شد درعمل  با همکاری نسبی سایربازیگران در سوریه نیز روبرو شده است.
 
مذاکرات آستانه در واقع راهبردی بود که در نقشه راه قطعنامه 2254 شورای امنیت سازمان ملل  ( مصوبه 28 /9/ 1394 ) دنبال  شد. این قطعنامه خود محصول مذاکرات موسوم به  وین ۱ و ۲ و قبل از آن در ژنو 1 و 2 بود.  در واقع این مذاکرات چارچوبی از تصمیمات پراکنده، پیرامون موضوعاتی متفاوت بود که به تدریج حلقه فرایند سیاسی را در مورد سوریه کامل کرد. قطعنامه 2254 برای اولین بار پیرامون فرایند سیاسی در سوریه با اجماع سایر اعضای دائم و غیردائم شورای امنیت به تصویب رسید. از آن پس مذاکرات صلح سوریه دردو مسیر جداگانه اما با هماهنگی هم بر طبق نقشه راهی که حاصل نشست های  ژنو و آستانه بود، پیش رفت.
 
ازبین پنج دورقبلی مذکرات آستانه، توافقی که درچهارمین نشست در 14 اردیبهشت ماه 1396 بدست آمد . برای برداشتن گام های بعدی زمینه ساز شد.  زیرا در آن توافق ، ایجاد مناطق امن در استان های ادلب، بخش هایی از حُمص، غوطه شرقی، درعا و قنیطره با هدف کاهش خشونت ها شکل گرفت.
 
تحلیل وضعیت میدانی سوریه
پس ازتوافق مهم چهاردهم اردیبهشت 1396درآستانه، اگرچه توقف همه اقدام های جنگی بین طرف های درگیری یعنی نیروهای دولتی و معارضانی که برقراری  آتش بس را پذیرفتند ،  بطور کامل محقق نشد. اما تسهیل دسترسی ساکنان به کمک های انسانی، بازسازی زیرساخت ها، تامین شرایط ارائه کمک های پزشکی وبازگشت آوارگان نیز که دراین تفاهم نامه مورد تاکید قرارگرفته بود، بصورت نسبی باجراء درآمد.
 
توقف نسبی درگیری های این امکان را برای ارتش سوریه فراهم کرد تا بتواند با تمرکز بیشتر بر نواحی که تروریست های داعش بر آنجا مسلط بودند ، وضعیت خود را بهبود بخشد. بر این اساس استقرار نیروهای ارتش سوریه در دیرالزور، موفقیت بزرگ دیگری بود که ارتش سوریه در روزهای اخیر بدست آورد.
 
به گزارش روزنامه الحیات هنگامی که توافق کاهش تنش در چهارم ماه مه سال 2017 (چهاردهم اردیبهشت 1396بدست امد واجرا شد. نیروهای نظامی (ارتش سوریه و متحدانش)، مساحتی حدود 36 هزارکیلومتر مربع یعنی نوزده و سه دهم درصد از خاک سوریه را تحت کنترل داشتند. درعمل سومین نیروی دارای نفوذ درسوریه به شمارمی آمدند. قبل از آنها داعش با سیطره بر بیش از 72 هزار و سیصد کیلومتر مربع، معادل 39 و یک دهم درصد از خاک سوریه و نیروهای موسوم به سوریه دمکراتیک با سیطره بر 22 و یک دهم درصد و مساحتی حدود 41 هزار کیلومتر مربع در رتبه های اول و دوم قرار داشتند.
 
اما نیروهای ارتش سوریه امروزحدود 89 هزار کیلومتر مربع یعنی 48 درصد از مساحت خاک سوریه را تحت کنترل دارند و بقیه مناطق دردست نیروهای سوریه دمکراتیک با سیطره بر 43 هزار کیلومتر مربع معادل بیست و سه و یک دهم درصد از خاک سوریه و گروه ها (ی بادیه) با شانزده و پنج دهم درصد از مساحت کل سوریه معادل سی هزار و ششصد کیلومتر مربع، قرار دارد (1).
 
این درحالی است که گروه کشورهای غربی-عربی ضدسوری به پیشگامی آمریکا از شش سال پیش با راهبرد سرنگونی حکومت سوریه سبب شدند، باهمه امکانات خود تلاش کردند دهها هزار تروریست افراطی ازکشورهای مختلف جهان به سوریه گسیل کنند و با کمک  جنگ افزارهای پیشرفته، پول و حمایتهای اطلاعاتی دولت بشاراسد راسرنگون سازند. اما این اقدام های ضد سوری سبب تشکیل دهها گروه تروریستی شد که افزون بر قتل عام و کشتار صدها هزار نفر در سوریه و عراق و همچنین ویرانی دو کشور، آوارگی میلیون ها عراقی و سوری ، گسترش عملیات تروریستی در اروپا و آمریکا و شرق آسیا را بدنبال داشت.  به همین دلیل کم کم کشورهای اروپایی و آمریکایی در باره سرنگونگی دولت اسد تجدید نظر کردند و امروز پذیرفتند می توانند در یک دولت انتقالی شرایط تقسیم قدرت در سوریه را بعد از استقرار ثبات و امنیت در دستور کار قرار دهند. همین تغییر موضع شرایطی را فراهم کرد تا مذاکرات آستانه شانس موفقیت بیشتری پیدا کند. بطوریکه پس ازآنکه سه منطقه امن دیگردرجریان پنجمین دور مذاکرات در تیرماه 1396 ( جولای  2017 ) در نشست آستانه ، مشخص شد. برای جلوگیری ازایجاد درگیری درمناطق امن اعلام شده  دراجلاس روز جمعه در قزاقستان، تصمیم گرفتند یک "مرکز هماهنگی" میان نیروهای ترکیه ،روسیه  و ایران تشکیل شود. همچنین پس از مدت ها مذاکرات میان طرف‌های مختلف، مرزهای مناطق کاهش تنش به طور واضح مشخص گردید.
 
همچنین یحیی العریضی، یکی از سخنگوهای هیات مخالفان نظامی سوری گفت: در این نشست، علاوه بر موضوع ادلب، وضعیت ده‌ها هزار زندانی در زندان‌های حکومت سوریه مورد بحث قرار گرفت. بر اساس آنچه ازمذاکرات آستانه 6 به صورت رسمی در یک بیانیه چهارده ماده ای منتشر شد، طرفین بر تداوم آتش‌بس در ادلب تاکید کردند وبه گفته مذاکره کننده گان قرار است در مجموع 1500 نیروی ناظر صلح بر اجرای آتش بس نظارت داشته باشند. هر چند به طور رسمی درباره این دو موضوع سخنی گفته نشده و وزیر خارجه قزاقستان در نشست خبری خود عنوان کرد که درباره تعداد نیروهای مستقر و کشورهای  مربوط به آنها در آینده تصمیم گیری خواهد شد.
 
دربیانیه پایانی ششمین دورنشست آستانه که به بحث وبررسی مناطق کاهش تنش اختصاص داشت ، جمهوری اسلامی ایران، روسیه و ترکیه به عنوان ضامنان اجرای رژیم آتش‌بس در سوریه  با تاکید مجدد بر تعهد راسخ خود نسبت به حاکمیت، استقلال، وحدت و تمامیت ارضی سوریه؛ نشان دادند که هدف آنها مداخله در امور داخلی سوریه و یا ماندن در سوریه نیست .بلکه هدف اصلی آنها مقابله با تروریست هایی است که امنیت کل منطقه با تهدید روبرو ساخته اند.
 
نتیجه گیری:
مذاکرات آستانه در قزاقستان علاوه بر آنکه زمینه بسیار مناسبی را برای برقراری صلح و امنیت در سوریه فراهم کرد، از یکسو نوید دهنده ایفاء نقش مثبت قزاقستان در مناطق بحرانی در منطقه غرب آسیا محسوب می شود . از سوی دیگر بیانگر این واقعیت است که هماهنگی بین روسیه ، ایران و ترکیه نقش بازدارندگی برای گسترش نفوذ گروه های تروریستی در منطقه بویژه در سوریه داشته است.
 
علاوه براین تجربه مثبت مذاکرات آستانه می تواند بیانگر این واقعیت باشد که کشورهای غربی نیز در صورت آنکه بصورت واقعی خواهان دستیابی به صلح و ثبات در منطقه غرب آسیا باشند ، می توانند از طریق مشارکت فعال تر در مذاکرات صلح سوریه در آستانه به دستاوردهای بزرگتری دست پیدا کنند.
 
به نظرمی رسد اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک، فرصت مغتنمی برای برگزاری رایزنی سیاسی درعالی ترین سطح درجهت اجرای هرچه بیشتر و دقیق تر تصمیم گیری ها در اجلاس آستانه ششم و کمک به ایجاد تفاهم بیشتر در باره آینده سوریه باشد.
 

 نویسنده: حسن بهشتی پور - تحلیل گر ارشد مسائل اوراسیا


یادداشت ها:
1- خبرگزاری صدا و سیما به نقل از سایت روزنامه سعودی الحیات چاپ لندن شانزدهم سپتامبر 2017


 
کد مطلب: 3342