گزینه های روسیه در برابر استراتژی جدید آمریکا برای افغانستان

تاریخ انتشار : چهارشنبه ۱۵ شهريور ۱۳۹۶ ساعت ۱۱:۱۷
Share/Save/Bookmark
 
عفیفه عابدی: آمریکا در حالی تصمیم به افزایش نیرو در افغانستان گرفته است که روسیه اخیرا دخالت خود در این کشور را بیشتر ساخته و بلافاصله نیز به تصمیم جدید واشنگتن درباره افغانستان پاسخ می دهد. بر این اساس پرسش های مهمی مطرح می شود از آن جمله اینکه آیا به واسطه استراتژی جدید آمریکا، امکان تشدید رقابت آمریکا و روسیه در افغانستان و به واسطه آن شکل گیری شرایط جدید ژئوپلتیکی در منطقه و تحقق آن بازی بزرگ تاریخی که همواره بیم آن می رفت، وجود دارد؟ و یا اینکه افغانستان می تواند به مجموع محورهای گفتگو در میز مذاکره آمریکا و روسیه تبدیل شود؟ در راستای پاسخ به این پرسش ها باید ضمن بررسی استراتژی جدید آمریکا در افغانستان، دلایل نگرانی و واکنش روس ها، سناریوهای احتمالی را طرح نمود ...
 
ایراس: آمریکا در حالی تصمیم به افزایش نیرو در افغانستان گرفته است که روسیه اخیرا دخالت خود در این کشور را بیشتر ساخته و بلافاصله نیز به تصمیم جدید واشنگتن درباره افغانستان پاسخ می دهد. بر این اساس پرسش های مهمی مطرح می شود از آن جمله اینکه آیا به واسطه استراتژی جدید آمریکا، امکان تشدید رقابت آمریکا و روسیه در افغانستان و به واسطه آن شکل گیری شرایط جدید ژئوپلتیکی در منطقه و تحقق آن بازی بزرگ تاریخی که همواره بیم آن می رفت، وجود دارد؟ و یا اینکه افغانستان می تواند به مجموع محورهای گفتگو در میز مذاکره آمریکا و روسیه تبدیل شود؟ در راستای پاسخ به این پرسش ها باید ضمن بررسی استراتژی جدید آمریکا در افغانستان، دلایل نگرانی و واکنش روس ها، سناریوهای احتمالی را طرح نمود.
 
استراتژی جدید آمریکا
در استراتژی جدید واشنگتن برای افغانستان با خروج نظامیان آمریکایی مخالفت شده، اما شمار نظامیان اعزامی جدید به افغانستان مشخص نیست. دونالد ترامپ که در دوره رقابت های انتخاباتی با افزایش هزینه های آمریکا در افغانستان انتقاد مخالفت می کرد و مدعی بود که باید از این هزینه ها سودی به آمریکا برسد، اکنون با طرح اتهاماتی درباره دخالت های روسیه، چین، پاکستان و ایران در افغانستان، می گوید اجازه نمی دهد دشمنان آمریکا از نقشه واشنگتن خبر داشته باشند. اما برخی منابع آگاه از توافق ترامپ برای اعزام 4000 نظامی بیشتر به افغانستان خبر می‌دهند. در حالی که برخی نیز از موافقت کاخ سفید برای تامین این نیروها به واسطه شرکت های خصوصی امنیتی می­گویند، راهکاری که ناظران از آن با عنوان خصوصی سازی جنگ یا خصوصی سازی امنیت یاد می­کنند. مجموع ارزیابی ها نیز آن است که آنچه انگیزه ترامپ برای افزایش شمار نیرو در افغانستان را تقویت کرده، نه صرفا بحث تروریسم، بلکه تلاش های دولت فعلی افغانستان و لابی آنها در کاخ سفید علیه تحرکات چین، روسیه و ایران با همکاری پاکستان در موضوع افغانستان و احتمالا جلب نظر ترامپ به برنامه های اقتصادی، سیاسی و نظامی سودمند جدید برای آمریکا در افغانستان است.
 
واکنش روسیه
وزیر امور خارجه روسیه راهبرد جدید رئیس جمهوری آمریکا در مورد افغانستان را بی نتیجه و ناامید کننده توصیف کرده و می گوید راهبرد جدید دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا در افغانستان مبتنی بر قوه قهریه است و این راهبرد راه به جایی نخواهد برد. لاوروف در پاسخ به اتهامات رکس تیلرسون، وزیر امور خارجه آمریکا مبنی بر ارسال سلاح روسی برای طالبان نیز گفته است: «این نخستین بار نیست که روسیه به حمایت و حتی ارسال سلاح برای طالبان متهم می شود. اما تاکنون هیچ مدرکی ارائه نشده است».
 
وزیر امور خارجه روسیه مدعی است این کشور تنها به منظور تامین امنیت نهادها و شهروندان روسی در افغانستان و دعوت از این گروه برای مذاکره با کابل، تماس خود با طالبان را حفظ می کند. این اظهارات لاوروف در حالی مطرح می شود که تنها اندکی قبل از اینکه استراتژی آمریکا در افغانستان اعلام شود نیز ضمیر کابلوف؛ نماینده ویژه روسیه برای افغانستان، ماموریت نظامی امریکا در افغانستان را «ناکام» خوانده و به نمایندگی از مسکو خواستار خروج نیروهای امریکایی از افغانستان شده بود. کابلوف که در گفت‌و‌گو با روزنامه روسی ایزوستیا موضع روسیه درباره تحولات افغانستان را بیان می کرد تصریح کرده بود هرچند روسیه در گذشته مشکلی با حضور نیروهای امریکا در افغانستان نداشت؛ اما با توجه به «ناکامی» ماموریت نظامی این کشور، آنها باید افغانستان را ترک کنند. او در ادامه افزوده بود هدف حضور نیروهای امریکایی در افغانستان جلوگیری از تبدیل شدن این کشور به پناهگاه امن برای تروریست‌های بین‌المللی بوده؛ اما پس از یک‌ونیم دهه حضور آنها، افغانستان به «‌ماشین جوجه‌کشی تروریست‌ها» تبدیل شده است.
 
گفتنی است از سال گذشته مسکو نشان داد از مکانيزم سه جانبه ( چين‌، روسيه و پاكستان) و مكانيزم چهارجانبه ( چين، روسيه‌، پاكستان و ايران ) منهای آمریکا استقبال می­کند. در واقع با موضع اخیر روسیه درباره استراتژی جدید آمریکا برای افغانستان نیز می­توان گفت این تلاش ها و تماس­ها با طالبان و رفت و آمد دیپلماتیک با حزب حکمتیار صرف آزمون یک دیپلماسی روسیه نبوده و در فحوای آن اهداف و انگیزه های قوی تری وجود دارد.
 
نگرانی های مسکو
مخالفت روسیه با افزایش حضور نظامی آمریکا در افغانستان در حالی است که مسکو سال ۲۰۰۱ از تهاجم ایالات متحده به افغانستان و درپی آن سرنگونی رژیم طالبان حمایت کرد و حتی در مقطعی در سال ٢٠١٤ نیز به دنبال اعلام راهبرد کاهش نیروی باراک اوباما رئیس جمهور وقت آمریکا در افغانستان، این راهبرد را نشانه بی مسوولیتی واشنگتن در قبال افغانستان دانست. در واقع تفاوت فاحش در رویکرد روسیه به حضور آمریکا در افغانستان در این دو دهه، انگیزه ها و اهداف این کشور را مورد سوال قرار می­دهد و ابهاماتی درباره سرنوشت افغانستان با شدت گرفتن احتمالی تقابل روسیه و آمریکا در این کشور ایجاد می کند. درباره نگرانی­ها، انگیزه­ها و اهداف روسیه از طرح علنی مخالفت های خود با سیاست های آمریکا در افغانستان موضوعاتی در سطوح مختلف دوجانبه، منطقه­ای و بین المللی می توان مطرح کرد.
 
ساده ترین نکاتی که درباره نگرانی­های روسیه درباره استراتژی جدید آمریکا در افغانستان به ذهن می رسد اینها هستند که حساسیت روسیه به گسترش افراط گرایی از افغانستان به آسیای مرکزی باز می گردد و از سوی دیگر به افزایش حضور نظامی آمریکا در افغانستان و آسیای مرکزی و به تبع آن افزایش حضور ناتو در منطقه به این بهانه است. اما نکته مهمتر این است که اگر چه می توان گفت رقابت روسیه و آمریکا در افغانستان اوضاع ژئوپلیتیکی منطقه را پیچیده‌تر خواهد ساخت، با این حال واقعیت دیگر این است که انفعال روسیه نیز به همین نسبت موقعیت مخاطره آمیزی برای روسیه ایجاد خواهد کرد. بر این اساس چاره ای جز حل و فصل بحران افغانستان برای روسیه وجود ندارند.
 
درباره انگیزه­ها و اهداف نیز می­توان گفت علاوه بر جبر ژئوپلتیک و اهمیت افغانستان در طرح های اقتصادی بلندپروازانه جهانی از جمله جاده ابریشم، تحریم های جدید کنگره امریکا علیه روسیه، انگیزه های مسکو را برای رقابت منطقه ای که شامل افغانستان هم می شود، بیشتر کرده است. اما مورد دیگر این است که روس­ها به واسطه رقابت با آمریکا در شرق اروپا و خاورمیانه، سیاست آمریکا در افغانستان را هم نشانه گرفته اند تا ضمن معرفی خود به عنوان بازیگر موثر بین المللی وزن خود در میز مذاکره با آمریکا را نیز افزایش دهند.
 
راهبرد احتمالی روسیه برای افغانستان
از مجموع اظهارات جدید مقامات روسیه درباره حضور آمریکا در افغانستان به نظر می‌رسد که روسیه تصمیم گرفته است در تحولات افغانستان «بی‌طرف» نماند. روسیه به دلیل مجموع موضوعاتی که با آمریکا یافته، نمی تواند نسبت به افزایش حضور نظامی آمریکا در افغانستان بی تفاوت باشد. بر این اساس حداقل برای مسکو دو راهکار با هدف مقابله با آمریکا در افغانستان وجود دارد: اول اینکه هزینه های آمریکا در افغانستان را افزایش دهد ، دوم تلاش برای رسیدن به راهکار سیاسی برای حل بحران افغانستان و در نتیجه کاهش بهانه برای حضور نظامی آمریکا در این کشور است.
 
از سویی روسیه می تواند با تامین سلاح بیشتر برای طالبان و حمایت اطلاعاتی از طریق سازمان های اطلاعات روسیه دامنه جنگ و بحران را تشدید کند و هزینه های آمریکا در افغانستان را افزایش دهد. به ویژه اینکه استراتژی جدید آمریکا در افغانستان می تواند خود به خود به تقویت طالبان در جامعه افغان کمک کند. ضمن اینکه موضعگیری آمریکا علیه پاکستان، نیز می تواند به روسیه برای یارگیری منطقه ای علیه شرایطی که آمریکا در افغانستان رقم می زند کمک کند. در حالی که چین و ایران نیز منافع خود در افغانستان را بیشتر با روسیه همراستا می بینند. در واقع شرایط محلی برای تقابل جدی روسیه با آمریکا در افغانستان و در نتیجه تحقق سناریوی بازی بزرگ در افغانستان فراهم است. اما این اقدام به صورت رسمی و غیررسمی به نفع روسیه نخواهد بود و باعث تشدید تنش ها با امریکا و افزایش فشارهای سیاسی و اقتصادی بر روسیه خواهد شد. علاوه بر این، بعید است روسیه کنونی، آماده باشد که در جبهه دیگری علاوه بر شرق اوکراین و سوریه، تحرکات نظامی داشته باشد، در حالی که وارث تجربه یک اشتباه تاریخی بزرگ در افغانستان هم است. با این حال، مسکو نمی تواند بیکار و منفعل بماند تا آمریکا امکانات خود برای تحرکات ضد روسی در منطقه را افزایش دهد.
 
راهبرد دیگر که پیشروی مسکو قرار دارد این است که روسیه تلاش کند قدرت و نفوذ خود در افغانستان را با تحکیم روابط به ویژه با گروه های غیر دولتی از جمله طالبان افزایش دهد. اما در همین حال به رایزنی با آمریکا ادامه خواهد داد، چنانچه یک منبع در وزارت خارجه روسیه به اینترفکس گفته ممکن است در ماه سپتامبر نشست‌هایی میان نمایندگان مسکو و واشنگتن درباره افغانستان برگزار شود.
 
البته در این میان به رغم اینکه روس ها تاکنون ادعاهای قابل قبولی درباره لزوم تلاش بین المللی برای حل و فصل بحران افغانستان بیان نموده اند، با یک موانعی مهم در داخل افغانستان و آمریکا مواجه هستند. روس ها اینکه می گویند طولانی شدن جنگ و ظهور داعش در افغانستان نشان داده است که بحران این کشور راه حل نظامی ندارد و دیگر اینکه آنها مدعی هستند تلاش دارند از توافق صلح میان حکومت افغانستان و گلبدین حکمت‌یار، حمایت کرده و آن را به سایر گروه های طالبان بسط دهند. اما به زعم مخالفان روسیه در آمریکا، مسکو می‌خواهد از طالبان برای افزایش فشار بر واشنگتن استفاده کند. به ویژه اینکه یکی از مهمترین شروط طالبان برای صلح، شرط خروج آمریکا از این کشور است. از سوی دیگر وابستگی زیاد افغانستان به کمک های مالی آمریکا، کابل را هم بیشتر متمایل به راهکارهای آمریکایی می کند. با این حال احتمال می رود تغییر دولت افغانستان در سال ٢٠١٨ این روند را تغییر دهد.
 
 
نویسنده: عفیفه عابدی – پژوهشگر مطالعات اوراسیا
 
 
 
کد مطلب: 3328