همکاری رو به رشد ایران و روسیه؛ نشانه ای از خاورمیانه جدید

تاریخ انتشار : پنجشنبه ۱۰ فروردين ۱۳۹۶ ساعت ۰۰:۵۱
Share/Save/Bookmark
 
کلمنت ترم: حسن روحانی، رئیس جمهور ایران و همتای روسی وی برای هشتمین مرتبه در چهار سال گذشته با یکدیگر دیدار خواهند داشت. براساس گزارش روزنامه تهران تایمز، هر دو کشور در حوزه های گوناگون اقتصادی و سیاسی بیش از ده سند همکاری را آماده امضا نموده اند. دیدار مقامات ایران و روسیه در کاخ کرملین بار دیگر ماهیت اصلی روابط پساجنگ سردی میان تهران و مسکو را در کانون توجهات قرار داده است ...
 
ایراس: حسن روحانی، رئیس جمهور ایران و همتای روسی وی برای هشتمین مرتبه در چهار سال گذشته با یکدیگر دیدار خواهند داشت. براساس گزارش روزنامه تهران تایمز، هر دو کشور در حوزه های گوناگون اقتصادی و سیاسی بیش از ده سند همکاری را آماده امضا نموده اند. دیدار مقامات ایران و روسیه در کاخ کرملین بار دیگر ماهیت اصلی روابط پساجنگ سردی میان تهران و مسکو را در کانون توجهات قرار داده است.

براساس اظهارات استراتژیست های غربی عمدتا نومحافظه کار، راهی برای توقف همکاری های نظامی میان ایران و روسیه وجود دارد. این دیدگاه که انطباق زیادی با رویکرد جریان راست در اسرائیل دارد، بر این مبنا شکل گرفته که گرچه ایران و روسیه جبهه واحدی در راستای حفظ دولت بشار اسد شکل داده اند، لکن در نیل به راه حل سیاسی  برای بحران سوریه هم نظر نیستند.

گزینه مطلوب ایران، ائتلاف با حزب الله لبنان و جنگجویان شیعی پاکستانی، افغانی و عراقی است. این گروه های نظامی غیردولتی در نبرد میدانی، شهر حلب به عنوان شهر سمبل مخالفت با دولت سوریه را به تسلط خود در آوردند. بر اساس گفتگوی نگارنده با مقامات نظامی فرانسه، گروه های نظامی همپیمان با ایران و سوریه در نوامبر 2016 روزانه بین 10 تا 15 نفر تلفات داده اند. از سوی دیگر، روسیه خواهان حفظ نهادهای دولتی سوریه بوده و اصلا به دنبال حمایت از گروه های نظامی شیعی همچون حزب الله و دیگر جنگجویان شیعی نیست.

روسیه خواهان باقی ماندن به عنوان بازیگر اصلی در سوریه است
آیا تفاوت رویکردها و دیدگاه های ایران و روسیه به معنای پایانی بر روابط پساجنگ سردی میان تهران و مسکو است؟ چندین عامل پاسخ منفی به این سوال می دهند. بر اساس اظهارات کارشناسان خاورمیانه در روسیه که ماه گذشته (فوریه 2017) در مسکو با آن ها دیدار داشتم، روسیه هیچ علاقه ای برای تبدیل شدن به شریک کوچک تر آمریکا در جنگ علیه دولت اسلامی (داعش) ندارد. چه بسا، مسکو علاقه مند به حفظ سطح همکاری خود با تهران است، چرا که این همکاری حکایت از قدرت برتر روسیه در نبرد علیه تروریسم دارد. از زمان تهاجم نظامی شوروی به افغانستان در دهه 1980 میلادی، تهران و مسکو نسبت به قدرت های غربی و ارتباط احتمالی آن ها با گروه های شوروشی اسلامگرای سنی، بی اعتمادی مشترکی داشتند.

روسیه همچنین بدبین به دولت غیرقابل پیش بینی دونالد ترامپ است. لذا پیامد این سوظنمی تواند استمرار راهبرد روابط دوستانه روسیه با تمامی کشورهای منطقه از جمله ایران، اسرائیل و کشورهای نفت خیز خلیج فارس است.

روسیه تردیدی در استفاده از رابطه خود با ایران به عنوان کارتی برای معامله با واشنگتن به منظور دست یابی به مصالحه ای دوجانبه برای کاهش تحریم های اقتصادی ناشی از جدایی کریمه از خاک اوکراین ندارد. برای تحقق این هدف، روسیه ملزم به تقویت و گسترش همکاری خود با تهران در سطح منطقه (مبارزه علیه تروریسم) و حوزه های راهبردی مهم همچون فعالیت های هسته ای غیرنظامی است. در حال حاضر، روسیه در ساخت دو راکتور جدید برای نیروگاه اتمی بوشهر به ایران کمک کرده و  سامانه ضدموشکی اس300 را در اختیار ایران قرار داده است.

در مواجه با دولت ترامپ، روسیه بیشتر خواهان ایفای نقش میانجیگر همچون دوره ریاست جمهوری جورج بوش پسر در سال های 2000 تا 2008 میلادی است. در آن دوران، مسکو مخالف تهدید آمریکا مبنی بر استفاده از زور و تحریم های یکجانبه علیه ایران بابت فعالیت های هسته ای بود. آنچه پس از تصمیم روسیه مبنی بر مداخله نظامی در سوریه در سال 2015 اتفاق افتاد، تلاش دوجانبه میان مسکو و تهران برای نابودی تروریسم همچون گروه های جهادی سنی و بخصوص گروه های تکفیری (نامی که ایران به این جریان های تروریستی اطلاق می کند) است.

خاورمیانه جدید، تحت فرمان روسیه؟
فراتر از دلایل تعمیق روابط روسیه با ایران که نشئت گرفته از ظهور یک خاورمیانه جدید است، حضور نظامی مسکو در سوریه منتج به ائتلاف نظامی جدیدی علیه جهادگرایان سنی میان ایران و روسیه شده است. بااین حال، مداخله نظامی روسیه در سوریه حکایت از چالشی برای دکترین نظامی ایران در امنیت منطقه است.

از زمان پروزی انقلاب سلامی ایران که باعث شکل گیری دولتی با ماهیت دینی و اسلامیبود، تهران دائما بر طرد قدرت های فرامنطقه ای از سوی کشورهای غرب آسیا (عنوانی که ایران برای منطقه خاورمیانه استفاده می کند) تاکید داشته است. دیپلمات های ایرانی غالبا میان به اصطلاح دولت های مستقل همچون ایران، روسیه و چین از یک سو و دولت های مطیع آمریکا همچون شیخ نشین های خلیج فارس تمایز قائل می شوند. از این رو، دخالت نظامی روسیه در ایران چالشی برای ایرانی بوده که مخالف نظام بین المللِ تحت تسلط قدرت های بزرگ است.

هنگامی که روسیه آشکار ساخت که در اوت 2016 از پایگاه نظامی نوژه در شهر همدان استفاده کرده است، بحث های متعددی در جمهوری اسلامی مطرح گردید چرا که قانون اساسی ایران اجازه تاسیس پایگاه های نظامی از سوی قدرت های خارجی در خاک ایران را نداده است. در همین راستا، علی لاریجانی، رئیس پارلمان (مجلس شورای اسلامی) ایران توضیح داده بود که نیروی هوایی روسیه بصورت موقت و با هدف نابودی "تروریست ها" در سوریه در ایران حضور دارند.

علی رغم محدودیت های ذاتی در مشاکت متوازن میان یک قدرت جهانی (روسیه) و یک قدرت منطقه ای (ایران)، نخبگان سیاسی در تهران باید روسیه را نه به عنوان دشمن قدیمی، بلکه یک دوست در نظر بگیرند؛ تصمیمی که کمونیست های حزب توده در ایران در زمان پس از جنگ جهانی دوم تا خروج از صحنه سیاسی ایران در سال 1983 (1362) ناتوان از تحقق آن بودند.
 

نویسنده: کلمنت ترم - کارشناس مسائل ایران در موسسه بین المللی مطالعات راهبردی انگلستان


منبع اصلی:
 https://www.iiss.org/en/expert%20commentary/blogsections/2017-4431/march-196d/russia-and-iran-growing-cooperation-8040


 «آنچه در این متن آمده به معنی تایید محتوای تحلیل نویسنده از سوی "ايراس" نیست و تنها در راستای اطلاع رسانی و انعكاس نظرات تحليل گران غربی منتشر شده است»
 
کد مطلب: 3151