نگاه تحلیل گران ارشد روس به حمله نظامی آمریکا به سوریه

آندری کارتونُف: می‌توان گفت که تقابل نظامی غیرمستقیم روسیه و امریکا آغاز شده است
تاریخ انتشار : شنبه ۱۹ فروردين ۱۳۹۶ ساعت ۱۳:۴۵
Share/Save/Bookmark
 
آندری کارتونُف: بمباران امریکا در سوریه، گویای آغاز تقابل نظامی غیرمستقیم امریکا با روسیه در سوریه است که این امر مسکو را در شرایط بسیار دشواری قرار می‌دهد ... // ولادیمیر یوسیف: هدف نهایی تجاوز آمریکا به سوریه فشار بر چین در خلال ملاقات رییس جمهور این کشور از آمریکاست ... // گفته ایوان تیموفیف: یکی از مهمترین موضوعات در مورد حمله به سوریه فقدان مدرک موثقی برای حمله شیمیایی و نادیده گرفتن کامل حقوق بین الملل است ...
 
ایراس: آندری کارتونُف (مدیر و عضو هیئت رئیسه شورای اموربین الملل روسیه): بمباران امریکا در سوریه، گویای آغاز تقابل نظامی غیرمستقیم امریکا با روسیه در سوریه است که این امر مسکو را در شرایط بسیار دشواری قرار می‌دهد، همچنین زمینه نامطلوبی را برای سفر رکس تیلرسون وزیر امورخارجه امریکا به مسکو ایجاد کرده است.
 
احتمال برخورد بین روسیه و امریکا در سوریه افزایش یافته است، به این دلیل که این دو کشور بدون هماهنگی با یکدیگر، در یک قلمرو در حال انجام عملیات نظامی هستند. می‌توان گفت که دیگر، تقابل نظامی غیرمستقیم روسیه و امریکا آغاز شده است، چراکه امریکا به متحد روسیه حمله کرده و زیرساخت‌هایی را که تحت کنترل نیروهای بشار اسد قرار دارد مورد هدف قرار داده است.
 
به نقل از منابع آگاه، در پایگاه هوایی سوریه که مورد اصابت حملات موشکی امریکا قرار گرفت هواپیماهای روسیه نیز مستقر بودند. چنین اقداماتی از سوی واشنگتن ریسک تقابل مستقیم بین نیروهای دو کشور را افزایش می‌دهد. با این حال، این موضوع که این برخورد احتمالی، تا چه حد به جنگ جهانی سوم می‌انجامد یا نه، به مسئولیت رهبران شایسته برمی‌گردد.
 
علاوه بر این، این اتفاق، زمینه نامطلوبی برای سفر رکس تیلرسون وزیر امور خارجه امریکا به مسکو  ایجاد کرده، لذا زمینه نامطلوبی برای توسعه روابط امریکا و روسیه بوجود آورده است. واضح است که موضوع اصلی این دیدار به جای بحث در مورد زمینه‌های همکاری، اوضاع جاری در سوریه و اقدامی در جهت یافتن راه حلی به منظور کاستن از سطح تنش و درگیری و ممانعت از تشدید آن خواهد بود. از دیدگاه سیاسی و دیپلماتیک، مسکو در موقعیت دشواری  قرار گرفته است که در آن پیداکردن یک واکنش ممتاز نسبت به آنچه اتفاق افتاده (حمله موشکی امریکا در سوریه) دشوار است.
 
برای واکنش نسبت به این وضعیت، دو گزینه در پیش روی روسیه قرار دارد؛ گزینه نخست، ممکن است خط سیر سنتی روسیه ادامه یابد، مبنی بر این که حمله شیمیایی هیچ ارتباطی به دمشق ندارد و این که این امر، یک اقدام تحریک‌آمیز بوده است؛ همچنین ممانعت از صدور هرگونه قطعنامه در شورای امنیت سازمان ملل متحد؛ با این حال در این صورت، این مسئله قابل انکار نیست که امریکا به اقدام نظامی خود ادامه خواهد داد و چنین چیزی تهدید برخورد مستقیم  نظامی روسیه و امریکا در سوریه را با عواقب غیرقابل پیش بینی درپی خواهد داشت. اما گزینه دوم پیش روی روسیه، اذعان به ادعای غرب،  مبنی بر این که حمله شیمیایی  توسط قوای بشار اسد صورت گرفته و رژیم باید  نسبت به این  مسئله پاسخگو باشد، است. چنین موضعی از جانب روسیه بیانگر این خواهد بود که روسیه برای تسلیم بشار اسد آماده و با تغییر رژیم وی موافق است. در این صورت این سوال مطرح می‌شود که روسیه در تمام این سال‌ها در سوریه چه کاری انجام داده و نتایج حضور نظامی روسیه در آنجا چه بوده است.
 
این شرایط مستلزم مهارت سیاسی زیاد و انعطاف‌پذیری است تا از یک سو مواضعی که تاکنون در سوریه به دست آمده از دست نرود و از سوی دیگر، از دور جدید تنش امریکا و روسیه که در صورت بروز آن، نه تنها برای منطقه، بلکه برای کل مجموعه‌ی مناسبات دو کشور عواقب نامطلوبی در پی خواهد داشت، جلوگیری شود.
 
ولادیمیر یوسیف (رئیس بخش همگرایی اوراسیا وگسترش سازمان همکاری های شانگهای در موسسه مطالعات کشورهای CIS و رئیس مرکز تحقیقات اجتماعی- سیاسی روسیه) معتقد است: هدف نهایی تجاوز آمریکا به سوریه فشار بر چین در خلال ملاقات رییس جمهور این کشور از آمریکاست. به رغم تاثیر بسیار کم این اقدام، هدف حملات به پایگاه هوایی سوریه، با هدف نمایش قدرت بود. دلیل اصلی استفاده آمریکا از زور، ملاقات آینده با رهبر چین است. به عبارت دیگر، لازم بود پیام واضحی به چین ارسال شود مبنی بر اینکه ایالات متحده آماده استفاده از زور در هر جای جهان از جمله منطقه آسیا پاسیفیک است.
 
بر اساس اظهارات وزارت دفاع روسیه ایالات متحده 59 موشک تام هاوک به سمت سوریه پرتاب کرد  که از این میان 23 موشک به هدف اصابت کرد. این حمله، به یک انبار تجهیزات، یک ساختمان آموزشی، یک کافه تریا، یک ایستگاه رادار و شش هواپیمای میگ در آشیانه تعمیر و نگهداری آسیب زد. تاثیر این حمله نسبتا پایین بود؛ اما برای نشان دادن قدرت لازم بود و این قدرت نشان داده شد.
 
همزمان نتیجه حمله به سوریه می تواند هم در منطقه و هم در جهان متعدد باشد. تحقیری که از سوی آمریکا نسبت به حقوق بین الملل اعمال شد می تواند منجر به تلاشهای گسترده برای محدود کردن ایالات متحده و همچنین بازسازی برنامه‌های اتمی کشورهای مختلف شود. نتیجه این امر تسریع تلاش برای تحول در ظرفیت موشکی و هسته ای کره شمالی خواهد بود. تعدادی از کشورها نیز در مورد توسعه سلاحهای هسته ای فکر خواهند کرد تا ایالات متحده را محدود کنند. یکی از این کشورها می تواند ایران باشد.
 
ایوان تیموفیف (مدیر برنامه باشگاه والدای و شورای امور بین الملل روسیه): یکی از مهمترین موضوعات در مورد حمله به سوریه فقدان مدرک موثقی برای حمله شیمیایی و نادیده گرفتن کامل حقوق بین الملل است. در اینجا باید یک تحقیق کامل برای یافتن عامل حملات شیمیایی صورت می گرفت. این نگران کننده است که آمریکایی ها بدون هیچ تحقیقی در چارچوب نهادهای بین المللی و بدون اینکه حتی منتظر یک قطعنامه از سوی سازمان ملل در این موضوع باشند از قبل حمله کرده اند.
 
همکار ارشد باشگاه والدای روسیه (ریچارد ویتز، مدیر مرکز تحلیل سیاسی – نظامی انستیتو هادسن): حمله آمریکا به سوریه چرخش آشکار سیاست دونالد ترامپ در مورد سوریه است. تا همین اواخر به نظر می رسید که وی آماده شده بود مشروعیت حکومت اسد را بپذیرد و با روسیه برای حذف نیروهای تروریست در سوریه همکاری کند. در عین حال بمب گذاری سنت پترزبورگ هم انگیزه دیگری را برای همکاری روسیه و آمریکا بر ضد تروریسم فراهم کرد. اطلاعاتی که در مورد حمله شیمیایی برای ترامپ فراهم شد وی را مجبور به چنین واکنش تهاجمی کرد که همکاری بیشتر در سوریه را به شکل مذاکرات قبلی غیر ممکن ساخت. فرصت ها برای همکاری آمریکا، روسیه و اسد از بین رفته است و ما باید به دنبال راه جدیدی باشیم.
 
دیمیتری سوسلُف (مدیر برنامه کلوب «والدای»): امریکا برای روسیه شریک پیچیده و بسیار خطرناکی است.

بمباران پایگاه هوایی شعیرات سوریه توسط امریکا با موشک های تام هاوک نشان دهنده رویداد برجسته ای در سیاست داخلی و خارجی دونالد ترامپ است.  

از نظر سیاست داخلی، این اقدام پیروزی نهایی نظام حکومتی امریکا بر ترامپ است. اکنون می توان ادعا کرد دولت ترامپ به یک دولت معمول جمهری خواه تبدیل شده که تصمیمات کلیدی آن، توسط مایکل پنس معاون رئیس جمهور و جیمز متیس وزیر دفاع امریکا اتخاذ می شود و افراد نزدیک به ترامپ خود را کنار می کشند.

به لحاظ سیاست خارجی حملات موشکی امریکا بیانگر این است که دولت فعلی تنها در پی اعمال سیاستی است که به نفع صاحبان قدرت جمهوری خواه امریکا  و به سبک «بوش» باشد یعنی با به حساب آوردن قدرت نظامی، با نادیده گرفتن دیدگاه و نظرات متحدان و شرکا و با بی اعتنایی به حقوق بین الملل.  دولت ترامپ با امتناع از  برخی مشاوره‌های قبلی به تنهایی درباره استفاده از قدرت نظامی تصمیم گیری خواهد کرد.  به این صورت، می‌توان بر فاکتورهایی از قبیل بدون ایدئولوژی بودن سیاست خارجی امریکا و دست برداشتن امریکا از تغییر رژیم در دیگر کشورها خط بطلان کشید.

امریکا برای روسیه به شریکی پیجیده و بسیار خطرناک تبدیل شده است. حمله به پایگاه هوایی سوریه خطر تشدید رویارویی را در پی دارد. روابط امریکا و روسیه وخیم تر می شود و هردو کشور تقریبا در استفاده از قوای نظامی علیه یکدیگر توازن برقرار خواهند کرد. ضربه عظیمی به اعتماد روسیه نسبت به امریکا وارد شده است که حتی در زمان دولت اوباما چنین حدی از بی اعتمادی اتفاق نیفتاده بود. همکاری دو کشور در  سوریه در حال حاضر منتفی شده است. در اوکراین هم همه چیز قطع خواهد شد.  

در سوریه نیروهای روسیه و سیستم های دفاع هوایی قدرتمندی حضور دارند. اگر اقدام نظامی علیه بشاراسد ادامه یابد، روسیه مجبور به اقدام متقابل خواهد شد تا از حاکمیت این کشور در برابر حملات متجاوزان دفاع نماید. می توان در انتظار شدیدترین رویارویی بین روسیه و امریکا بود که از زمان بحران کوبا در سال 1962 تا کنون بی سابقه بوده است. احتمال رویارویی نظامی مستقیم بین روسیه و امریکا که با روی کارآمدن دولت ترامپ اندک به نظر می آمد در حال حاضر بسیار قوت گرفته است.        
 
در حال حاضر منطقی ترین اقدام می توانست شروع رایزنی های فشرده روسیه و امریکا  باشد همانند آنچه در سال 2013 در رابطه با مسئله سلاح های شیمیایی سوریه انجام شده بود. با این حال دولت ترامپ بعید است  اکنون به این امر تمایل داشته باشد و تا حد زیادی به سرزنش روسیه ادامه خواهد داد. واشنگتن پای مذاکره نخواهد آمد مگر با مبادله اطلاعات جاسوسی یا خلع سلاح شیمیایی. 

برای روسیه دو راه وجود دارد یا باید تسلیم شود که قطعا با توجه به آنچه تاکنون در سوریه به دست آورده در حال حاضر غیرقابل قبول است و یا حفظ وضع موجود، یعنی دفاع از رژیم سوریه.  روسیه باید به سرعت حضور نظامی خود را در این کشور افزایش دهد و به امریکا بفهماند درصورتی که هواپیماهای امریکا در حریم هوایی سوریه ظاهرشوند، نیروی هوایی روسیه می‌تواند آنها را سرنگون نماید.    

چنین موضع قاطع و محکمی می‌تواند  حرارت دولت ترامپ را فرونشاند، اما از سوی دیگر ممکن روسیه را در آستانه جنگ با امریکا قرار دهد.  و درست همانند سال 1962در شرایط یک رویارویی بسیار خطرناک روسیه ناگزیر به یافتن راه حل معقول تری خواهد بود. با این حال، با درنظرگرفتن قابل تحریک و غیرقابل پیش بینی بودن ترامپ، ممکن در اینجا روسیه کمی شانس بیاورد. احتمالا رکس تیلرسون وزیر امور خارجه امریکا هم گزینه های حل و فصل بحران سوریه را به مسکو خواهد آورد.     
 
واسیلی کاشین (عضو ارشد مرکز مطالعات جامع اروپا و بین‌المللی  مدرسه عالی اقتصاد  و  پژوهشگر ارشد موسسه خاوردور آکامی علوم روسیه): سه هدف حمله هوایی ترامپ به سوریه

امریکا با حمله موشکی با پایگاه هوایی سوریه سه هدف سیاسی داشت: به نمایش گذاشتن برتری قدرت خود، تلاش  برای ارعاب چین و خاتمه دادن به این سوء ظن‌ها مبنی بر اینکه روسیه روی دونالد ترامپ رئیس جمهور روسیه  نفوذ دارد.
درواقع، اهمیت سیاسی این اقدام بیشتر از اهمیت  نظامی آن است. در وهله نخست به این دلیل که این  عملیات  توجهات بسیاری را به خود معطوف کرده چرا که این حمله بسیار سنگین بوده است، اما تلفات سوری ها نسبتا ناچیز بود. این امر  بیانگر این است که احتمال  وقوع چنین حمله ای از قبل پیش بینی شده است.    

با مورد توجه قراردادن رفتار وزارت امور خارجه روسیه، روشن خواهد شد که روسیه احتمال زیادی برای این  حمله نظامی متصور بوده است. همچنین می دانیم که درباره این حمله هشدار هم، داده شده است. ظاهرا این پایگاه تا حد زیادی تخلیه شده بود. 

ضمنا حتی معلوم نیست هواپیماهایی که ازبین رفته اند به لحاظ جنگی در وضعیت فعالی قرار داشتند یا خیر. باید درنظر داشت که قوای نظامی چنین کشورهایی همچون سوریه همواره تعداد قابل توجهی هواپیما در اختیار دارند که در وضعیت غیر پروازی قرار دارند، این هواپیما ها در پایگاه های هوایی مستقر هستند و به قدر امکان برای پرواز آماده می شوند و یا به عنوان ذخیره برای  تأمین قطعات یدکی هواپیماهای در حال پرواز مورد استفاده قرا می گیرند.     

فعلا  اینگونه به نظر می آید که ضربه وارده دارای اهمیت نظامی خاصی است چراکه پایگاه هوایی سوریه تخریب شده است و تا مدتی امکان استفاده نیروهای نظامی سوریه از آن وجود ندارد که این امر می تواند به سرعت از جانب روسیه و ایران جبران شود. 

اما چرا امریکاییها چنین حمله ای را صورت داده اند. در این باره باید گفت که امریکایی ها درصدد دستیابی به یک نتیجه و تأثیر سیاسی تضمیمن شده هستند. هدف می توانست مورد اصابت قرار بگیرد، حتی اگر سوری ها تلاش می کردند به سرعت این حملات را پوشش دهند.  دفع حمله این تعداد موشک به یک نقطه، بیش از حد دشوار است، بخصوص در شرایط موجود برای سوری ها عملا چنین اقدامی غیرممکن بوده است.
 
این بسیار گویاست که موشک های کروز در زمان دیدار ترامپ با شی جینگ پین رئیس جمهور چین پرتاب شده اند. از دیدگاه نظامی در صورت وقوع این اقدام چند روز بعد، پس از بازگشت شی جینگ پین به چین، چیزی نمی توانست مانع توقف سطح سروصدایی به راه افتاده شود. در واقع این اقدام امریکا در این زمان، برای رهبر چین حامل پیام هایی است.         
امریکایی ها از مواضع چین در سوریه که در اصل به مواضع روسیه بسیار نزدیک است به خوبی آگاهند. البته چینی ها مواضع خود را تا این حد مثل روسیه روشن و صریح ابراز نمی کنند. به عقیده من، این اقدام امریکا  بروز سیاست ارعاب چین است که درکل با لفاظی های قبلی ترامپ و برخی از همراهان وی توام شده است. امریکا به این طریق قدرت احتمالی واکنش امریکا را در صورت وخامت اوضاع شمال شرق و جنوب شرق آسیا به چین نشان داده است.     
 
درواقع چنین اقدامی برای ارعاب چین و تضعیف وجهه رهبر چین، بر روابط دوجانبه آنها تأثیر بسیار منفی خواهد نهاد. برای چینی ها سنت دیپلماسی، سنت انجام امور  به گونه ای است که در دیدارهای سطح بالا انجام می گیرد، لذا حداقل در ظاهر نمی بایست چنین اتفاق غیرمنتظره ای روی می داد. لازم بود که هماهنگی هایی به نمایش گذاشته شود.... توجه به این نکته که زمانی که رهبر چین به امریکا می آید و حضور وی با دستور حمله به کشور ثالث منعکس می شود- علی رغم اشراف امریکا به مواضع چین در قبال سوریه- این اقدام  برای روابط دوجانبه چین و امریبکا بسیار بد خواهد بود. در حال حاضر طرف چینی سعی خواهد کرد این اقدام را در حد یک حادثه تقلیل دهد، با این حال از این امر نتایج خاصی گرفته خواهد گرفت.    

و بالاخره انگیزه دیگری که برای حمله هوایی امریکا قابل تصور است می تواند تمایل ترامپ برای خلاصی یافتن از اتهاماتی باشد که وی را تحت نفوذ روسیه معرفی می کنند. منظور صحبت هایی از این  دست است که «ترامپ تحت نفوذ پوتین قرار دارد یا اینکه سرویس های اطلاعاتی روسیه مدارک رسواکننده ای از وی در اختیار دارند که با آن می توانند بر وی تأثیر بگذارند.» به لحاظ حقوقی این حمله نمی تواند بر بررسی روابط مبارزات انتخاباتی ترامپ با روسیه تأثیری بگذارد، اما صحت وسقم  و اقناع کنندگی نسبت این اتهامات به شخص رئیس جمهور (امریکا) تا حد زیادی کاهش می یابد.   

 
کد مطلب: 3127