ایران و روسیه؛ روابطی که روز به روز مهمتر می‌شود

تاریخ انتشار : چهارشنبه ۹ فروردين ۱۳۹۶ ساعت ۱۹:۳۶
Share/Save/Bookmark
 
دکتر محمود شوری: بدون تردید سفر آقای روحانی می‌تواند در تسریع همکاری‌های اقتصادی دو کشور -که به نوبه خود بسیار حائز اهمیت هستند- نقش مؤثری داشته باشد، اما بیش از آن، این سفر محصول اوج‌گیری نیازهای دو کشور به افزایش رایزنی‌های سیاسی است. ایران و روسیه در سال‌های اخیر، خواسته یا ناخواسته و حتی به رغم میل باطنی، اهمیت بیشتری برای یکدیگر پیدا کرده‌اند و در مواقعی نوع بازی دو کشور در سطح بین‌المللی و یا در سطح منطقه‌ای تأثیرات قابل توجهی برای کشور دیگر به همراه داشته است. مسأله سوریه احتمالاً مهمترین نماد این وضعیت است، اما علاوه بر مسأله سوریه موضوعات متعدد دیگری هم وجود دارد که ایران و روسیه نیازمند بازی متقابل یکدیگر هستند ...
 
ایراس: سفر آقای روحانی رئیس جمهور ایران به مسکو در آغاز سال جدید را می‌توان برایند گسترش همکاری‌های دو کشور در سه سال اخیر دانست. طی سه سال گذشته روند همکاری‌های دو کشور در حوزه‌های مختلف اقتصادی و سیاسی سیر صعودی قابل توجهی را طی کرده و عملاً دو کشور را به شرکای غیر قابل اجتناب یکدیگر تبدیل کرده است. علاوه بر موضوع سوریه که همکاری‌های استراتژیک دو کشور در سطح منطقه‌ای را به یکی از محورهای تعیین کننده موازنه قدت منطقه‌ای تبدیل کرد، گسترش سطح همکاری‌های اقتصادی دو کشور در دوره پساتحریم نیز بسیار چشمگیر بوده است. حجم روابط اقتصادی ایران و روسیه در سال 2016 در حالی به بیش از دو میلیارد دلار رسید که در سال 2013 به کمتر از یک میلیارد و 600 میلیون دلار رسیده بود.
 
بدون تردید سفر آقای روحانی می‌تواند در تسریع همکاری‌های اقتصادی دو کشور -که به نوبه خود بسیار حائز اهمیت هستند- نقش مؤثری داشته باشد، اما بیش از آن، این سفر محصول اوج‌گیری نیازهای دو کشور به افزایش رایزنی‌های سیاسی است. ایران و روسیه در سال‌های اخیر، خواسته یا ناخواسته و حتی به رغم میل باطنی، اهمیت بیشتری برای یکدیگر پیدا کرده‌اند و در مواقعی نوع بازی دو کشور در سطح بین‌المللی و یا در سطح منطقه‌ای تأثیرات قابل توجهی برای کشور دیگر به همراه داشته است. مسأله سوریه احتمالاً مهمترین نماد این وضعیت است، اما علاوه بر مسأله سوریه موضوعات متعدد دیگری هم وجود دارد که ایران و روسیه نیازمند بازی متقابل یکدیگر هستند. در وضعیت حقوقی دریای خزر، بازار انرژی، مسأله افغانستان و حتی موضوع تحولات در آسیای مرکزی و قفقاز، هرگونه بازی ناهماهنگ و یا ناسازگار از سوی ایران و یا روسیه می‌تواند شرایط را برای طرف مقابل دشوارتر نماید.
 
پیش از این، در موضوع برنامه هسته‌ای ایران نیز وجود یک روسیه ناهماهنگ با غرب – و نه الزاماً متضاد با غرب- قدرت مانور ایران را در مذاکرات سخت و پیچیده هسته‌ای به میزان قابل توجهی افزایش داده بود. در دوران پسابرجام نیز حتماً مواضع روسیه در مورد ادعاهایی که گاه و بی‌گاه از سوی کشورهای غربی در مورد نقض برجام توسط ایران مطرح می‌شود، بسیار حائز اهمیت است. روسیه نه تنها می‌تواند به عنوان یک مانع مهم در برابر زیاده‌خواهی‌های غرب علیه جمهوری اسلامی ایران عمل کند، بلکه در سطح منطقه‌ای نیز حفظ یک رابطه دوستانه با روسیه زمینه را برای پیشبرد سیاست‌های منطقه‌ای جمهوری اسلامی ایران فراهم می‌سازد. تمامی این موارد ضرورت یک رایزنی مداوم و سطح بالا با روسیه را به نمایش می‌گذارد. سفر رئیس جمهور ایران به روسیه اگر هیچ نتیجه ملموس دیگری در بر نداشته باشد، حداقل می‌تواند مجدداً یادآور اهمیت روزافزون دو کشور در سیاست خارجی یکدیگر باشد.
 
در شرایط کنونی جهانی گسترش روابط اقتصادی یکی از بهترین و پایدارترین روش‌ها برای تضمین روابط دوستانه است. اگرچه سطح همکاری‌های اقتصادی ایران و روسیه در مقایسه با سایر شرکای اقتصادی دو کشور چندان چشمگیر نیست، اما ظرفیت‌های دست نخورده قابل توجهی در هر دو کشور برای همکاری وجود دارد. روسیه کشوری است که به لحاظ منابع معدنی و ظرفیت‌های صنعتی به ویژه در حوزه صنایع سنگین، صنایع هوافضا، بیوتکنولوژی و برخی حوزه‌های دیگر از توانمندی‌های منحصر به فردی برخوردار است. این ظرفیت‌ها چنانچه به خوبی مورد شناسایی قرار گرفته و تعاملات لازم صورت پذیرد، می‌تواند در ارتقای توانمندی‌های ایران نقش قابل توجهی ایفا کند.
 
در حوزه انرژی نیز پس از امضای توافقنامه برجام و برداشته شدن تحریم‌های ایران، این احتمال مطرح گردید که ایران و روسیه ممکن است به رقبای یکدیگر در بازار جهانی انرژی تبدیل شوند، اما تلاش دو کشور در یک سال اخیر بر گسترش همکاری‌ها در این زمینه بوده است. شرکت‌های بزرگ روسیه در حوزه انرژی هم اکنون در پروژه‌های متعددی در ایران مشارکت دارند و انتظار می‌رود که این همکاری‌ به حوزه‌های مختلفی از جمله همکاری در زمینه تعیین قیمت نفت گسترش پیدا کند. روسیه از ظرفیت‌ها و توانمندی‌های قابل توجهی در فرایند اکتشاف و استخراج برخوردار است و هم زمینه‌هایی برای ترانزیت انرژی نیز میان دو کشور وجود دارد.
 
همانگونه که از متن مذاکرات و توافقات رؤسای جمهور دو کشور در دیدار اخیر بر می‌آید، دو کشور تلاش می‌کنند تا پیوند‌های سیاسی را با پیوندهای اقتصادی مستحکم‌تر نمایند. پروژه‌های بزرگی همچون همکاری در زمینه تأسیس نیروگاه‌های جدید حرارتی و هسته‌ای، خرید و ساخت واگن‌های باری، خرید هواپیما و بالگرد و مهمتر از همه تلاش برای گسترش همکاری‌های ترانزیتی میان ایران و روسیه با مشارکت کشورهایی مانند آذربایجان و همچنین رسیدن به توافق در زمینه تجارت ترجیحی با اتحادیه اوراسیا می‌توانند روابط ایران و روسیه را به سطح قابل اتکایی برسانند.
 
 
نویسنده: دکتر محمود شوری
 
 
کد مطلب: 3115
مولف : دکتر محمود شوری