لغو روادید گرجستان با اتحادیه اروپا و تاثیرات آن بر نقش منطقه ای روسیه

تاریخ انتشار : دوشنبه ۱۸ بهمن ۱۳۹۵ ساعت ۱۳:۴۳
Share/Save/Bookmark
 
حامد کاظم زاده: بر اساس تصویب پارلمان اتحادیه اروپا، شهروندان گرجستان از بهار امسال می‌توانند بدون دریافت ویزای شینگن به هر 26 کشور عضو سفر کنند و به مدت ۳ ماه در کشورهای عضو اقامت داشته باشند. اتحادیه اروپا در برنامه‌ای با عنوان همگرایی همسایگان شرقی خود با این اتحادیه، برنامه لغو روادید را برای اتباع برخ کشورهای اروپای شرقی و قفقاز در نظر گرفته است. هرچند تاپیش از تصمیم اخیر، تنها مولدوای استانداردهای مورد نظر این اتحادیه را رعایت کرده و شامل لغو روادید شینگن برای اتباع خود شده بود. حال، لغو کامل رژیم روادید میان گرجستان و اتحادیه اروپا در حال تحقق است که رویدادی مهم در منطقه قفقاز به شمار می رود. یکی از پیامدهای این رویداد، می تواند معطوف به نقش روسیه در مناقشه اوستیای جنوبی و آبخازیا باشد و حتی روند صلح در این منطقه پرآشوب را دچار تغییر کند ...
 
ایراس: لغو کامل رژیم روادید میان گرجستان و اتحادیه اروپا، رویدادی مهم در منطقه قفقاز به شمار می رود. یکی از پیامدهای این رویداد، می تواند معطوف به نقش روسیه در مناقشه اوستیای جنوبی و آبخازیا باشد و حتی روند صلح در این منطقه پرآشوب را دچار تغییر کند. اکثر ساکنین این مناطق دارای گذرنامه روسی هستند؛ در مقابل، با توجه به رویداد مذکور و افزایش اعتبار گذرنامه گرجی و رشد فزاینده صنعت توریسم، این احتمال دور از ذهن نیست که همگرایی میان ساکنان اوستیای جنوبی و آبخازیا با دولت مرکزی گرجستان افزایش یافته و در میان مدت، شاهد شکل گیری سازوکاری متفاوت در حل این مناقشه و نقش روسیه در قفقاز جنوبی باشیم. طرح لغو روادید تقریبا از سال 2013 در اتحادیه اروپا مطرح بود و یکی از اصلی ترین دلایل آن می تواند، اعطای مشوق سیاسی و اجتماعی به دولت های همکار و همراه با اروپا در مقابل روسیه باشد. باید به این نکته نیز اشاره کرد که در بحث انتقال انرژی به اروپا در سال های آینده، جایگاه ویژه ای برای گرجستان تصور شده است.
 
لغو روادید و تاثیرات آن
بر اساس تصویب پارلمان اتحادیه اروپا، شهروندان گرجستان از بهار امسال می‌توانند بدون دریافت ویزای شینگن به هر 26 کشور عضو سفر کنند و به مدت ۳ ماه در کشورهای عضو اقامت (بدون اجازه کار) داشته باشند. برگزاری نشست پارلمان اروپا در استراسبورگ برای رای گیری در خصوص این موضوع تاکنون چندین بار از سال 2013 به تعویق افتاد ولی در نهایت در روز پنجشنبه 2 فوریه این مصوبه با اکثریت آرا (553 رای مثبت) تصویب شد. همزمان با این رای گیری سباستین کورتز رئیس سازمان امنیت و همکاری اروپا در یک نشست خبری با وزیر امورخارجه گرجستان گفت که می بایست بحران اوکراین و گرجستان به بهترین شکل ممکن از شیوه های دیپلماسی حل و فصل شود و آزادی ورود اتباع این دو کشور، راهی در این مسیر است.
 
نخست وزیر گرجستان بلافاصله بعد از رای گیری در پارلمان اروپا، این روز را یک روز تاریخی مهم برای گرجستان نامید. گیورگی مارگولاشویلی رئيس جمهور به شهروندان گرجستان تبریک گفت و اذعان داشت که هموطنان آبخازی و اوستیایی ما نیز از آن بهرمند خواهند شد. وی با اشاره به دو منطقه جدایی طلب آبخازیا و اوستیای جنوبی که تحت تسلط روسیه است، گفت که مردم این دو سرزمین می توانند گذرنامه های گرجی دریافت کنند و این راهی است برای اتحاد دوباره گرجستان.
 
همچنین رئیس جمهور سابق میخائیل ساآکاشویلی در پیامی ویدیویی اظهار داشت: بسیاری در خارج و داخل مرا مسخره کردند در روزی که ما سرود اتحادیه اروپا را در مقابل پارلمان گرجستان بعد از انقلاب رز خواندیم و برای اولین بار، پرچم اتحادیه اروپا را در قفقاز به احتزاز درآوردیم. من به جد اعتقاد دارم که گرجستان به سرعت به اتحادیه اروپا خواهد پیوست.
 
با تصویب نهایی این طرح، دارندگان گذرنامه بیومتریک گرجستانی هر 180 روز به مدت 90 روز می توانند آزادانه به کشورهای عضو شینگن سفر کنند. این طرح، 9 ماه آزمایشی انجام میشود و در صورتی که شهروندان گرجی درخواست پناهندگی کرده و یا بیش از 90 روز اقامت کنند، به طوری که باعث افزایش ریسک در سیاست های عمومی و یا امنیت داخلی اتحادیه اروپا شوند، گرجستان از این طرح کنار گذاشته میشود.
 
اتحادیه اروپا در برنامه‌ای با عنوان همگرایی همسایگان شرقی خود با این اتحادیه، برنامه لغو روادید را برای اتباع بلاروس، اوکراین، جمهوری آذربایجان، ارمنستان، مولداوی و گرجستان در نظر دارد اما تاپیش از این تصمیم تنها مولدوای استانداردهای مورد نظر این اتحادیه را رعایت کرده و شامل لغو روادید شینگن برای اتباع خود شده بود. احتمالا اوکراین و گرجستان نیز امسال شامل لغو روادید با اتحادیه اروپا خوهند شد اما دولتهای بلاروس، جمهوری آذربایجان و ارمنستان این طرح را مسکوت گذاشته‌اند.
 
اهمیت ژئوپلتیک گرجستان برای غرب
گرجستان به عنوان کشوری واقع در قفقاز جنوبی به دلیل داشتن موقعیت جغرافیایی، استراتژیک و ژئوپلتیکی مناسب و همجواری با منطقه دریای سیاه میتواند شرایط فوق العاده‌ای را برای فعالیت های اتحادیه اروپا و ناتو به عنوان حلقه وصل منطقه آسیای مرکزی و قفقاز به اروپا یا کریدور شرق به غرب ایجاد کند. این کشور با دارا بودن منابع طبیعی، موقعیت جغرافیایی و قرار داشتن در حوزه دریای مازندران از پتانسیل بالایی برخوردار است تا بتواند مسیری مهم برای ترانزیت انرژی و کالا باشد. لذا برای جامعه یوروآتلانتیکی، به نوعی محل اتصال غرب با آسیای مرکزی است، و به لحاظ استراتژیکی برای اتحادیه اروپا و ناتو، به منظور گسترش به شرق خواهد بود.
گرجستان، از همان بدو استقلال در سال ۱۹۹۲ تمایل خود را برای ورود به سازمان پیمان آتلانتیک شمالی ناتو و شورای اروپا نشان داد، بطوریکه بلافاصله از سال ۱۹۹۴روابط دیپلماتیک و رسمی خود را با ناتو شروع کرد و سفیر خود را برای گسترش روابط با ناتو به این سازمان معرفی نمود و در سال ۲۰۰۱ در بندر پوتی با نیروهای نظامی ناتو رزمایش مشترکی به انجام رساند. در انتخابات ژانویه 2008 گرجستان، ساآکاشویلی پیوستن به جامعه یوروآتلانتیک و احیای تمامیت ارضی گرجستان را دو هدفی خواند که دولتش بدنبال آن است.
 
 با وجود این یکی از دلایل تاخیر در پیوستن این جمهوری به ناتو و اتحادیه اروپا، باز هم، همان موقعیت جغرافیایی و ژئوپلیتیکی گرجستان می باشد. قرار گرفتن گرجستان در همسایگی مرزهای جنوبی روسیه و داشت دو منطقه مورد مناقشه را میتوان از موانع اصلی پیوستن گرجستان به ناتو قلمداد کرد. به هر حال در صورت لغو روادید با اروپا، یکی از مشوقهایی که تاکنون جامعه یورآتلانتیکی با توجه به رفتار دولتهای گرجستان، اعطا کرده، بروز میکند و این امتیاز ویژه ای است برای حزب حاکم کنونی یعنی حزب رویای گرجستان به رهبری «بیدزینا ایوانیشویلی» و همچنین خودنمایی اروپا در مقابل روسیه ارزیابی می شود.
 
رویکرد غرب محور در گرجستان
اولویت اول تفلیس درسیاست خارجی کشورش نزدیکی به غرب و همکاری و همگرایی با جامع یوروآتلانتیکی در تعاملات و تبادلات منطقه‌ای و بین‌المللی است. پارلمان و سازمان امنیت و همکاری اروپا دو ساختار و تشکلی است که تاکنون گرجستان به عضویت آنها در آمده و تلاش می‌کند به عنوان یک عضو فعال در این دو ساختار عمل نماید.
 
البته این عضویت تنها نتیجه تلاش خود تفلیس نیست، بلکه از راهبرد‌های اصلی اروپا در توسعه و گسترش این قاره می‌باشد. تلاش گرجستان در ایجاد روابط گرم و صمیمی با آمریکا نیز در راستای سیاست تمایل به غرب قابل ارزیابی است و رهبران این کشور در تلاشند تا هم در حوزه‌های سیاسی ـ امنیتی و هم در عرصه‌های اقتصادی ـ فرهنگی روابط بسیار خوب و نزدیکی با واشنگتن داشته باشند. از دیگر عوامل گزینش رویکرد غرب محور از سوی این کشور، می‌توان به دغدغه‌های خاص جمهوری گرجستان برای تامین تمامیت ارضی و تسری حاکمیت ملی به تمام مناطق این کشور در مقابله با روسیه اشاره کرد که در تعیین جهت‌گیری سیاست خارجی گرجستان نقش بسزایی دارد. در این ارتباط حمایت‌های روسیه از جدایی‌طلبان تاثیر به‌سزایی در رویکرد غرب‌محور گرجستان ایفا کرد و این کشور را بر آن داشت تا دیدگاه‌های امنیتی خود را هر چه بیشتر بر مسئله گسترش روابط با غرب متمرکز سازد. آنچه كه در مورد غربگرایی گرجستان آشكار است اين است كه از زمان همگرايي اين كشور با جامعه یوروآتلانتیکی و تلاش برای پیوستن به ناتو و اتحادیه اروپا، عدم توجه به اصل همسايگي با روسيه باعث اختلاف و تنش داخلي در گرجستان شد و این مسئله در ثبات بلند مدت گرجستان تاثیر گذار است، با اینکه دولت نوین در صدد بوده که این اختلاف ژئوپلتیکی را حل کند.
 
نقش روابط روسیه و گرجستان در تحولات آتی
بعد از روی کار آمدن دولت انقلاب رز به مرور زمان نقش روسیه در گرجستان کم رنگ شد و تقریبا در سال 2008 هیچ نقش سیاسی در گرجستان نداشت. شاید مناقشه اوستیا و آبخازیا به روسیه کمک کرد که در مقابل دولت مردان جوان گرجستان خودی نشان دهد و قدرت تاریخی خود در منطقه را به رخ کشد. ورود روسیه به جنگ میان گرجستان و اوستیای جنوبی در واقع برنامه روسیه برای تثبیت منافع بلندمدت خود در منطقه می باشد. همزمان با کنار رفتن دولت میخائیل ساآکاشویلی رئیس جمهوری سابق گرجستان، دولت گئورگی مارگولاشویلی، موضوع عادی سازی رابطه با روسیه را یکی از اهداف سیاست خارجی خود اعلام کرده است.
 
گفتگوها میان نمایندگان ویژه گرجستان و روسیه از روز 14 ماه دسامبر سال 2012 میلادی آغاز شده است. کارشناسان می گویند، گرجستان چاره ای جز سازش در مقابل روسیه ندارد. از یکسو این کشور نیز مانند سایر جمهوری های شوروی سابق از نظر اقتصادی به شدت به روسیه وابسته است.
 
در عین حال، اتباع جمهوری های مستقل مشترک المنافع همسود بویژه گرجستان با سفر به اراضی روسیه، در این کشور درآمدهای قابل توجهی کسب کرده و نیازهای خود و خانواده شان را تامین و مازاد درآمدهای خود را به گرجستان منتقل می کرده اند. بر اساس آخرین آمارهای اعلام شده، یک و نیم میلیون نفر از اتباع گرجستان در روسیه به کار اشتغال دارند.
 
برای روسیه گرجستان دارای اهمیت دیگر نیز است که آن همانا در مسیر قرار گرفتن انتقال انرژی آسیای مرکزی و دریای مازندران به اروپا با حذف کردن روسیه و ایران. این موضوع باعث شده که روسیه ابزاری امنیتی را در گرجستان به گروگان بگیرد که هر زمانی که نقش آنها در تامین انرژی اروپا نادیده گرفته شد، بتواند با آن بازی کند.
 
اخیرا نینو بوردجانادزه در مصاحبه اختصاصی با روزنامه کامسامولسکایا پراودا روسیه اظهار داشت: من طی سال های اخیر ملاقات های بسیاری با مقامات بلندپایه روسیه داشتم و شاهد آمادگی واقعی آنها برای حل و فصل مشکلات موجود بین دو کشور بودم. در گرجستان هم ممکن است تمایل برای بهبود روابط با مسکو وجود داشته باشد، ولی شجاعت نشستن بر سر میز مذاکره با طرف روسی وجود ندارد.
 
این سیاستمدار گرجی معتقد است، مقامات دولتی در گرجستان دائماً نگران آن هستند که به آنها برچسب طرفدار روسیه بودن بزنند. برای آنها مهم است که کشورهای غربی در مورد آنها چگونه فکر می کنند و به همین دلیل است که روند بهبود روابط بسیار کند پیش می رود. البته بهبود روابط دو کشور نیازمند زمان و تلاش بسیار است.
خانم بوردجانادزه افزود: مقامات مسکو باید اطمینان داشته باشند که هیچ خطری از جانب گرجستان روسیه را تهدید نمی کند، مثلا در خصوص همکاری نزدیک گرجستان با ناتو و بالعکس مقامات تفلیس هم می خواهند تا حمایت روسیه از گرجستان را کاملا احساس کنند. در صورت ایجاد چنین اطمینان متقابلی، دیگر مشکلی برای بهبود روابط بین دو کشور وجود نخواهد داشت.
 
به هرحال به نظر می رسد که فضای سیاسی گرجستان برای بهبود روابط با روسیه آماده است. گرجی ها نیاز به امنیت دارند، این امنیت تنها در گرو غرب نیست و سیاستمدران گرجی به این نتیجه رسیده اند که توسعه اقتصادی و اجتماعی باید با ثبات امنیتی و سیاسی همراه شود که نیازمند آرامش در روابط با مسکو نیز می باشد. حال با نزدیکی بیشتر به غرب با برداشته شدن رژیم ویزا، با اعتماد به نفس بیشتری برای مذاکرات با روسیه و طرفهای درگیر در مناقشه پیش خواهند رفت و شانس موفقیتشان بیشتر خواهد شد.
 
 
نویسنده: حامد کاظم زاده - مدیر گروه مطالعات قفقاز، دانشگاه ورشو
 
 
کد مطلب: 2919