نگاهی به نخستین کنفرانس امنیتی تهران

تاریخ انتشار : دوشنبه ۲۲ آذر ۱۳۹۵ ساعت ۱۵:۵۵
Share/Save/Bookmark
 
نخستین کنفرانس امنیتی تهران دیروز با موضوع «نظم امنیتی منطقه ای در غرب آسیا» با حضور «علی لاریجانی» رییس مجلس شورای اسلامی، «علی شمخانی» دبیر شورای عالی امنیت ملی در سالن اجلاس سران تهران برگزار شد.
 
ایراس: نخستین کنفرانس امنیتی تهران دیروز با موضوع «نظم امنیتی منطقه ای در غرب آسیا» با حضور «علی لاریجانی» رییس مجلس شورای اسلامی، «علی شمخانی» دبیر شورای عالی امنیت ملی و جمعی از اندیشمندان و صاحبنظران در سالن اجلاس سران تهران برگزار شد؛ کنفرانسی برای درانداختن طرحی نو در منطقه ای پر چالش.

به گزارش ایراس: ایجاد نظام امنیت جمعی، یکی از کارآمدترین و موثرترین روش ها برای ارتقای ضریب امنیت در هر منطقه ای است، نظامی مبتنی بر همکاری و مشارکت حداکثری کشورها برای مقابله با تهدیدهای مشترک و از بین بردن زمینه ها و بسترهای بی ثباتی.
با توجه به گسترش روزافزون سطح و حوزه های ناامنی در منطقه غرب آسیا که بخش زیادی از آن ناشی از دهشت افکنی گروه های افراطی و دخالت بازیگران خارجی است، ایجاد نظام امنیت جمعی ضرورتی انکارناپذیر است، نظمی که جمهوری اسلامی ایران با برگزاری کنفرانس امنیتی تهران به دنبال خلق آن است.

در خصوص مهمترین تهدیدهای امنیتی مشترک در منطقه غرب آسیا و لزوم ایجاد امنیت جمعی برای مقابله با آن چند نکته لازم به یادآوری است:

1- رشد قارچ گونه گروه های تروریستی و افزایش گستره و حوزه فعالیت های مخرب آنها، ملموس ترین و آشکارترین تهدیدی است که امنیت را در نیمه غربی آسیا به شدت به چالش کشیده است. این منطقه به عنوان خاستگاه اصلی زایش و رویش گروه های تندرویی که اغلب خود را به اسلام نسبت می دهند، از 2 سو در معرض آسیب قرار دارد؛ نخست اقدام های ناامن کننده این گروه های تکفیری و دوم هجمه کشورهای غربی به منطقه برای به اصطلاح سرکوب این گروه ها که خود به نوعی دیگر امنیت منطقه را دستخوش آسیب های جبران ناپذیر و بلند مدت می کند.

این روزها که گروه های تکفیری در برخی کشورهای غرب آسیا از افغانستان و یمن و عراق و سوریه تا لیبی و ... جولان می دهند و از هیچ جنایتی برای دستیابی به مطالبات زیاده خواهانه و افراطی خود فروگذار نمی کنند، نبود نظام امنیت جمعی در میان کشورهای منطقه، مسیر مبارزه اثربخش و کارآمد با تروریست ها را با مانع هایی جدی مواجه کرده است. فعالیت افسارگسیخته گروه های تندرو در منطقه از سویی موجودیت برخی دولت های ملی را با چالش مواجه کرده و از سویی دیگر با ایجاد صف بندی میان کشورها، امنیت و امنیت سازی را در این قسمت از کره خاکی مختل کرده است.

در این میان، برگزاری برخی گفت وگوهای بین المللی در مورد امنیت منطقه به دلیل نبود عنصر اجماع و تفاهم میان طرف های مذاکره و حضور نداشتن همه کنشگران صحنه میدانی بحران در هم اندیشی ها، نه تنها در عمل نتیجه بخش نبوده، بلکه به اختلافات دامن زده است. در چنین شرایطی ابتکار عمل جمهوری اسلامی ایران در برگزاری کنفرانسی امنیتی با حضور اندیشمندان فعال در حوزه نظم امنیتی منطقه از کشورهای مختلف، اقدامی در جهت نیل به اجماع برای ایجاد امنیت جمعی است؛ امنیتی خودساخته و درونزا که در سایه تفاهم، اعتماد و همکاری کشورهای منطقه قابل دستیابی است و بر مبنای الگوی تعاملی نظیر برجام می توان مسیر تحقق آن را هموار ساخت.

2- حضور بازیگران خارجی ( به ویژه آمریکا و انگلیس) و تلاش برای نقش آفرینی آنها در معادلات منطقه به منظور تامین منافع خود –که از نظر ماهوی با منافع بازیگران منطقه اغلب ناهمخوان است- از دیگر مسایلی است که بستر تامین امنیت در بخش باختری آسیا را به مسیری سنگلاخی بدل می کند. طلب امنیت برخی کنشگران منطقه ای از غیر و وابستگی آنان به کشورهای خارجی بیش از پیش موجبات ناامنی در بخش های غربی پهناورترین قاره زمین به ویژه خاورمیانه را فراهم کرده است. در زمانی که تغییر احتمالی رویکرد دولت آتی آمریکا، گمانه زنی ها در مورد کمرنگ شدن حضور واشنگتن در منطقه را تقویت کرده است، برخی دولت های منطقه به دنبال جایگزین کردن آمریکا با انگلیس هستند؛ بازیگری که مشتاق است جا پای سلف خود پا بگذارد.

حضور هفته گذشته «ترزا می» نخست وزیر انگلیس در نشست سران شورای همکاری خلیج فارس و سخنان او مبنی بر اینکه به دنبال شراکت راهبردی با همپیمانانمان در شورای همکاری خلیج فارس هستیم تا با تهدیدات جدی ایران در منطقه رویارویی کنیم، تلاشی است برای در دست گیری نبض امنیت سازی در منطقه که اگر آرامش و ثبات واقعی منطقه را مختل نکند به ایجاد آن کمکی نخواهد کرد؛ چنانکه سخنان تازه «بوریس جانسون» وزیر امور خارجه انگلیس در مورد جنگ نیابتی ایران و عربستان در خاورمیانه و لزوم رهبری قدرتمند برای سامان امور منطقه، نشانی جز مداخله جویی لندن را به دست نمی دهد. در این میان که برخی کشورهای منطقه ای برای ارتقای ضریب امنیت منطقه به بیراهه می روند، برگزاری کنفرانس امنیتی تهران و به دست گرفتن ابتکار عمل در امنیت سازی اقدامی بجا و به موقع است.

3- برخی دیگر از چالش های امنیتی منطقه، از مسایلی سرچشمه می گیرد که اگرچه به لحاظ ماهوی سیاسی- امنیتی نیستند اما زمانی که به عنصری رقابت برانگیز میان کشورهای منطقه تبدیل شود، ابعاد امنیتی می یابد. بحران های زیست محیطی در منطقه را می توان از این دست چالش ها دانست. به عنوان نمونه کم آبی در آینده ای نه چندان دور به یکی از مهمترین مسایل امنیتی در منطقه غرب آسیا بدل خواهد شد.

خشکسالی های پیاپی طی سال های گذشته، به کاهش بیش از پیش منابع آبی کشورهای منطقه دامن زده است. وسعت سرزمین، جمعیت زیاد، نبود زیرساخت های مناسب در مدیریت کارآمد منابع و ... مشکل کمبود آب را برای کشورهایی که در یکی از خشک ترین و گرم ترین منطقه های جهان قرار گرفته اند، به بحرانی رو به گسترش تبدیل کرده است.

محدودیت در منابع آب شیرین و حوزه های آبریز مشترک در کنار موج خشکسالی، اسباب رقابت های راهبردی میان کشورهای غرب آسیا برای در اختیار گرفتن و بهره برداری بیشتر از منابع مشترک آبی را افزایش داده است؛ روندی که تداوم آن منشاء درگیری های جدی در آینده خواهد بود و اگر از هم اکنون چاره ای جمعی برای آن اندیشیده نشود، به بحرانی ویرانگر در آینده بدل خواهد شد. بحران کم آبی و خشکسالی، پیامدهای دیگری چون بحران ریزگردها را به دنبال خواهد آورد؛ بحرانی که سال ها است زندگی عادی مردم در قسمت هایی از خاورمیانه را با دشواری هایی رو به رو کرده و مدیریت آن اقدام جمعی کشورهای منطقه را می طلبد.

کنفرانس امنیتی تهران؛ فرصتی برای تصمیم سازی در جهت نظم منطقه ای

دبیر کنفرانس امنیتی تهران آگاهی از دیدگاه های صاحبنظران منطقه ای و فرامنطقه ای درباره نظم منطقه ای را از جمله اهداف کنفرانس تهران خواند و تصریح کرد: مشارکت در تصمیم سازی و نه تصمیم گیری، از ویژگی های این کنفرانس است.

دهقانی فیروزآبادی افزود: تاکید برهمکاری و هم افزایی با مشارکت همه کشورهای منطقه همواره سیاست جمهوری اسلامی ایران در ایجاد نظم در منطقه غرب آسیا بوده است و  معتقدیم امور منطقه باید ازجانب کشورهای منطقه مدیریت شود چرا که بهترین نظام، نظام منطقه ای بومی با مشارکت همه کشورهای عضو است.
برگزاری کنفرانس تهران در جهت رایزنی و مشورت برای ایجاد ثبات و نظم منطقه ای و همچنین دستیابی به راهکاری در راستای حل مشکلات فراروی همه کشورها خواهد بود.

وی با اشاره به تحولات نظم بین المللی در سال های اخیر که باعث جا به جایی سریع قدرت در عرصه جهانی شده است، یادآور شد: واقعیت ها و پویایی های جدید در منطقه خاورمیانه به خصوص بعد از بیداری اسلامی، باعث تقویت نقش پیشران های منطقه ای شده که طبعاً کارکرد مداخله گرایانه عوامل فرامنطقه ای و در رأس آنها امریکا را تحت تأثیر قرار می دهد.
 در نتیجه امنیت و سیاست در خاورمیانه بیش از گذشته و به تبع امنیت کل جهان در حال منطقه ای شدن است لذا در کنار قدرت های جهانی ، قدرت های منطقه از قابلیت بیشتری برای شکل دهی به ترتیبات منطقه ای برخوردار شده اند.
قدرت های سیاسی اکنون در بخش های وسیعی از خاورمیانه با چالش های چندلایه درونی و بیرونی مواجهند و بعید است بتوانند از پس این چالش ها برآیند، نتیجه آنکه گروه های بیشتری حق انحصاری دولت در استفاده مشروع از زور را به چالش کشیده و قلمرو آن را محدودتر ساخته اند.
در خاورمیانه فعلی، نظم منطقه ای در حال تغییر چشمگیر است و موازنه قدرت در آن و روابطی که این موازنه را مشخص می سازند به شکل واضح مشخص نیستند لذا نظم نوینی در حال شکل گیری است که به نظر می رسد این نظم در غیاب یک اصل سازمان دهنده در حال تکامل باشد.

دهقانی فیروزآبادی گفت: تغییر ژئوپلتیک موازنه در خاورمیانه تحت تأثیر تغییرات ساختاری بزرگ تر مرتبط با جایگاه و وزن نسبی بازیگران خاص قرار گرفته است.
کاهش نفوذ نسبی ایالات متحده و اروپا در خاورمیانه و متعاقب آن افزایش نقش های بازیگران منطقه ای و نقش های منطقه ای بازسازی روسیه و چین ، بازخیزش رقابت ژئوپلتیک بین ایران و عربستان سعودی، پیدایش واحدهای نیمه مستقل و تضعیف ساختار دولت - ملت (مانند دولت اقلیم کردی) و در نهایت افزایش چشمگیر و فزاینده نقش بازیگران غیر دولتی در شکل دادن به تحولات منطقه از جمله عواملی هستند که در تغییر ژئوپلتیک موازنه قدرت در خاورمیانه تأثیری جدی داشته اند.

 ایران به عنوان یکی از مهم ترین بازیگران منطقه و تأثیر گذار بر پیدایش نظم جدید ، برای حفظ جایگاه خود و تأمین امنیت و منافعش در آینده نیازمند بینش دقیقی از این نظم و راهبرد مناسب در قبال آن است لذا امنیت ایران بستگی بسیار زیادی به کیفیت فکر نخبگان و نوظهور آن ، آینده پژوهی و گردآوری دیدگاه نخبگان در این زمینه در قالب یک همایش می تواند برطرف کننده نیاز حیاتی فوق و گامی مهم در رسیدن به سیاستی اجماعی در قبال منطقه و آینده آن باشد.

اهداف کنفرانس امنیتی تهران:
1- شناخت منطقه و ارائه تحلیل دقیق از آن: شناسایی مولفه ها، متغیرها و پویایی های جدید تأثیرگذار در نظم جدید در سطوح ملی، منطقه و جهانی، و فرا رفتن از تحلیل های سطحی موجود به یک تحلیل دقیق، علمی و آینده نگرانه از منطقه.

2- تولید و تقویت ادبیات فکر و ایده: پرداختن به مسائل و موضوعاتی که جای آنها در ادبیات بحث خالی است و تقویت ادبیات موجود در برابر مسائل و موضوعاتی که به دلیل سرعت سیر تحولات، ادبیات آنها نیازمند تقویت و بازنگری است.

3- مشارکت در تصمیم سازی: پیدا کردن تحلیل دقیق و سپس اجماعی سازی این تحلیل و فهم از منطقه.

4- موجه سازی - اجماع سازی: شکل گیری اجماع نخبگان و موجه سازی سیاست ایران برای منطقه و جهان و اقناع سازی منطقه ای و جهانی.

5- آینده پژوهی نظم امنیتی خاورمیانه: شناخت پویایی های آتی منطقه ای و طرح سناریوهای مرتبط.

محورها و موضوعات مطرح در کنفرانس:
1- مبانی نظری و مفهومی
- رویکردهای نظری به نظم و امنیت در خاورمیانه
- رویکردهای فرانظری به نظم و امنیت در خاورمیانه
- روش شناسی مطالعات امنیت و نظم در خاورمیانه
- تحول تاریخی مفهوم امنیت در خاورمیانه
- مبانی تغییر
- مبانی مفهومی و نظری غرب آسیا

2- ماهیت نظم منطقه ای نوظهور
- ویژگی ها و مختصات نظم نوظهور
- الگوهای نظم امنیتی در خاورمیانه (امنیت دسته جمعی، موازنه قدرت، کنسرت، هژمونی، همگرایی و ...)
- پیشران ها و روندهای راهبردی و نوظهور منطقه ای
- ویژگی ها و مختصات بی نظمی کنونی، مناقشات قدیمی و اتحادیه های جدید
- پسابرجام و چشم انداز منطقه ایران

3- قدرت های فرامنطقه ای و نظم منطقه ای
- امریکا و منطقه (میراث اوباما و دولت بعدی امریکا، امریکا و خلیج فارس، امریکا و داعش، چالش های و تضادهای سیاست خاورمیانه ای امریکا و ...)
- اروپا و منطقه (اتحادیه اروپا، فرانسه، بریتانیا، آلمان، اسپانیا، ایتالیا و یونان)
- روسیه و منطقه (روسیه و ترکیه و سوریه، روسیه و ایران، روسیه و شورای همکاری، روسیه و کردها و ...)
- چین و منطقه (راه ابریشم جدید، چین و ایران، چین و شورای همکاری، چین و سوریه، چین و مصر و ...)
- هند و منطقه
- الگوهای رقابت و همکاری قدرت های بزرگ در منطقه

4- قدرت های منطقه ای و نظم منطقه ای
- ترکیه و منطقه
- عربستان و منطقه (یا شورای همکاری و منطقه)
- رژیم صهیونیستی و منطقه
- مصر و منطقه
- الگوهای رقابت و همکاری قدرت های منطقه ای

5- چالش ها و فرصت های منطقه ای
- چالش های امنیتی سخت
- چالش های اجتماعی - سیاسی
- چالش دولت ملی در غرب آسیا
- چالش های ژئوپلتیکی
- چالش های زیست محیطی
- چالش های ایجاد ثبات منطقه ای
- رقابت قدرت های فرامنطقه ای و منطقه ای

6- مسائل نوظهور و نظم امنیتی خاورمیانه
- افراط گری مذهبی و تروریسم (داعش، الگوهای جدید سلفی، دایاسپورا و جنبش های جهادی، القاعده در برابر داعش و غیره)؛
- بیداری اسلامی (دستاوردها و شکست ها، نقش و مسئولیت های بازیگران منطقه ای و فرامنطقه ای، نقش و مسوولیت های بازیگران محلی)؛
- بازیگران فروملی؛
- دولت های ورشکسته (سوریه، یمن و عراق)؛
- مسئله کردی؛
- خلع سلاح هسته ای؛
- روندهای نظامی در غرب آسیا.

7- اقتصاد سیاسی بین الملل و نظم نوظهور منطقه ای
- پیامدهای اقتصادی- سیاسی منطقه ای نظم نوظهور؛
- پیامدهای اقتصادی- سیاسی فرامنطقه ای نظم نوظهور؛
- انرژی و نظم منطقه ای خاورمیانه؛
- پسابرجام و اقتصاد منطقه ای.

8- آینده نظم منطقه ای غرب آسیا
- خاورمیانه قرن 21: معماری منطقه ای در حال ظهور؛
- خاورمیانه: سناریوهای احتمالی؛
- امنیت جامع در خاورمیانه در حال ظهور؛
- زمینه های آینده همکاری (اقتصادی، زیست محیطی، فرهنگی و آموزشی)؛
- مناقشات آینده (مناقشات بر سر آب، منابع انرژی، مناقشات امروزی قومی- فرهنگی، مناقشه اسراییل را فلسطین، و مناقشات ارضی)؛
- درک های امنیتی و همکاری در خاورمیانه.

9- ایران و نظم نوظهور منطقه ای
- روابط ایران و قدرت های بزرگ و نظم منطقه ای؛
- روابط ایران و قدرت های منطقه ای و نظم منطقه ای؛
- راهبرد ایران در قبال نظم منطقه ای؛
- نظم مطلوب منطقه ای ایران؛
- ایران و کشورهای همسایه؛
- هژمونی منطقه ای ایران: چالش ها و فرصت ها.

10- معماری نظم امنیتی غرب آسیا.

شایان ذکر است نشست صبح کنفرانس امنیتی تهران با حضور علی لاریجانی رییس مجلس، حسام الدین آشنا مشاور فرهنگی رییس جمهور و علوی وزیر اطلاعات و همچنین تشکیل شش پنل در حاشیه آن برگزار شد.

در نوبت بعدظهر و مراسم اختتامیه هم محمدجوادظریف، حسین دهقان، خالد قدومی سفیر فلسطین در تهران، رحمانی فضلی وزیر کشور و علی شمخانی دبیر شورای عالی امنیت ملی به همراه جمعی دیگر از مسئولان کشورمان در این نشست حضور داشتند.















انتهای متن/

 
کد مطلب: 2498