جنگ تحریم: چه کسی تاوان بلندپروازی های امریکا را خواهد داد؟

تاریخ انتشار : يکشنبه ۳ مرداد ۱۳۹۵ ساعت ۱۶:۰۸
Share/Save/Bookmark
 
آنا واِلریونا ریژُوا: اکنون 2 سال است که رویارویی اقتصادی میان اروپا و روسیه به طول انجامیده است. تصور نمی شود که این نبرد هیچ غالب و هیچ مغلوبی داشته باشد. روسیه متحمل مشکلات اقتصادی شده است و اروپا غرق در رکود و کسادی شده است. ایالات متحده امریکا تنها کشوری است که از رویارویی بیشتر اروپا و روسیه سود می‌برد. امریکا پس از برهم‌زدن میانه روسیه و اروپا و درگیرکردن آنها به جنگ اقتصادی زیانبار برای همه طرف‌ها، همزمان هر دو را ازبین می برد و درعمل (خود به عنوان) تنها صاحب و فرمانروای تمام فضای ژئوپولتیک اوراسیا باقی می‌ماند ...
 
ایراس: پس از شروع بحران اوکراین در فوریه 2014 و درنهایت الحاق کریمه به روسیه، مناقشات غرب و روسیه آغاز  و تحریم‌های فزاینده‌ای از جانب اتحادیه اروپا و ایالات متحده امریکا علیه روسیه اعمال گردید. در واکنش به تحریم‌های اتحادیه اروپا و ایالات متحده، روسیه نیز اقدام‌های تلافی‌جویانه‌ای را اعمال کرده است. اکنون بیش از 2سال است که از آغاز این جنگ اقتصادی می گذرد و تاکنون پیامدهای اقتصادی منفی قابل ملاحظه ای را بر اقتصاد طرف های درگیر تحمیل کرده است. آنا والِریِونا ریژُوا، که از کارشناسان و تحلیلگران مرکز تحلیلی- خبری منطقه ای سنت پیتربورگ وابسته به مرکز تحقیقات استراتژیک روسیه است، در مقاله‌ای تحت عنوان «جنگ تحریم: چه کسی تاوان بلندپروازی های امریکا را خواهد داد یا چگونه فنلاند به خاطر تمام اروپا آسیب دیده است» با تکیه بر داده های آماری مراکز تحلیلی معتبر جهان به تشریح ابعاد اقتصادی تحریم های ضدروسی پرداخته است. وی از ایالات متحده امریکا به عنوان عامل اصلی بروز این نبرد زیانبار یاد می کند و بر این باور است که اتحادیه اروپاست که تاوان این نبرد را پس خواهد داد، چراکه برخلاف امریکا که مناسبات اقتصادی چندانی با روسیه ندارد، کشورهای اتحادیه اروپا پیوند اقتصادی قابل ملاحظه ی دیرینه ای با روسیه داشته اند. گفتنی است نویسنده برای تشریح و تبیین پیامدهای اقتصادی تحریم‌ها بر اقتصاد فنلاند متمرکز شده و در این رابطه، این کشور را به عنوان بیمار اروپا خطاب کرده است. از نظر ریژُوا فنلاند بدلیل همجواری تعاملات اقتصادی زیادی با روسیه داشته است، لذا خسارات وارده بر اقتصاد این کشور نیز قابل ملاحظه می‌باشد. بااین حال، وی با ذکر سخنی از وزیر دارایی فنلاند، بر ناگزیربودن توافق سران این کشور از پذیرش بحران اقتصادی فعلی فقط به دلیل خوش خدمتی برای امریکا خاطرنشان می کند.
 
اکنون 2 سال است که رویارویی اقتصادی میان اروپا و روسیه به طول انجامیده است. تصور نمی شود که این نبرد هیچ غالب و هیچ مغلوبی داشته باشد. روسیه متحمل مشکلات اقتصادی شده است و اروپا غرق در رکود و کسادی شده است. ایالات متحده امریکا تنها کشوری است که از رویارویی بیشتر اروپا و روسیه سود می‌برد. امریکا پس از برهم‌زدن میانه روسیه و اروپا و درگیرکردن آنها به جنگ اقتصادی زیانبار برای همه طرف‌ها، همزمان هر دو را ازبین می برد و درعمل (خود به عنوان) تنها صاحب و فرمانروای تمام فضای ژئوپولتیک اوراسیا باقی می‌ماند.  
 
درنهایت چه کسی تاوان به راه انداختن این جنگ اقتصادی را خواهد داد؟
ایالات متحده امریکا به تنهایی قادر نیست علیه روسیه جنگ اقتصادی-تجاری به راه‌اندازد. در سال 2014 سهم ایالات متحده در صادرات روسیه 2.1 درصد، در واردات 6.5 درصد و در گردش کالا 3.7 درصد بوده است. در همان دوران در سال 2013 سهم کشورهای اتحادیه اروپا به 49.6 درصد از گردش تجارت خارجی روسیه رسیده بود. به همان نسبت سنگینی و فشار عمده جنگ مثل همیشه بر دوش شریک دیرینه (اروپا) است نه شریک جدید.
 
طبق ارزیابی های موسسه تحقیقات اقتصادی استرالیا، اتحادیه اروپا از اعمال تحریم های ضدروسی و تدابیر ضدتحریمی متقابل روسیه، بیش از100 میلیارد یورو ضرر کرده و 2 میلیون فرصت شغلی را ازدست داده است. برخلاف اروپا، زیان‌های امریکا از تحریم‌های ضدروسی چندان بزرگ نیست و درکل می‌تواند از محل دیگر شرکای تجاری جبران شود.   
 
گردش مالی روسیه با اتحادیه اروپا پس از اعمال تحریم ها درحد 1.8 برابر کاهش یافت. سهم کشورهای اتحادیه اروپا در سال 2015  از 49.6 درصد گردش کالای خارجی روسیه در سال 2013 به 44.8 درصد تنزل یافت. واردات روسیه از اتحادیه اروپا به شدت کاسته شد و از 134 میلیارد دلار در سال 2013 به 70 میلیارد دلار در سال 2015 سقوط کرد. صادرات روسیه به اتحادیه اروپا دچار ریزش شد: از 283 میلیارد دلار در سال 2013 به 166 میلیارد دلار ر سال 2015 رسید. 
 
در این میان سهم امریکا در گردش کالای (معاملات) خارجی با روسیه ناچیز است، با این حال این شاخص از  3.3 درصد در سال 2013 تا 4 درصد در سال 2015 افزایش یافت.
 
با درنظرگرفتن این اعداد و ارقام معلوم می شود، به راه انداختن نبرد اقتصادی درعمل به سود چه کسی است.
 
اروپا روسیه را به عنوان شریک تجاری و بازار فروش بزرگ محصولات کشاورزی خود ازدست داده است. در عین حال، امریکا که محرک اصلی این نبرد اقتصادی است، اوضاع و شرایط بهتری را برای خود متصور است، چراکه مناسبات تجاری این کشور با روسیه در بهترین حالت ناچیز بوده است.
 
مناسبات مالی و تجاری روسیه و امریکا چندان زیاد نیست. از این‌رو ریسک‌های این جنگ اقتصادی هم برای امریکا و بانک‌های این کشور در روسیه پایین است، مقوله‌ای که جانت یلن، رئیس سرویس فدرال رزرو ایالات متحده امریکا از این بابت ابراز خرسندی کرده است. وی گفته است: «روسیه به شدت از کاهش قیمت نفت آسیب دیده است، ارزش روبل به طور قابل ملاحظه‌ای کاهش یافته است و این شرایط دشواری را برای اقتصاد روسیه ایجاد می‌کند.» با این حال، طبق ارزیابی وی، روسیه کمتر از 1 درصد از حجم تجارت خارجی امریکا را تشکیل می‌دهد. وی همچنین افزوده است: «در کیف نمایندگان سیاسی امریکا اوراق بهادار روسیه وجود دارد، اما میزان آن بسیار اندک است». برای همین جانت یلن در انتظار پیامدهای منفی چندانی برای امریکا در رابطه با کانال های تجاری و اقتصادی نیست.  
 
رئیس سرویس فدرال رزرو امریکا به این نکته هم اذعان نموده است که برخلاف آمریکا، اروپا در معرض خطراتی قرار دارد که با روسیه درارتباط است، ازجمله به دلیل نقش روسیه به عنوان تأمین‌کننده اصلی نفت و گاز بازارهای اروپا و مناسبات مالی بسیار تنگاتنگ. از این‌رو مثل سابق، چوب تحریم روسیه را اروپا می خورد.
 
اتحادیه اروپا دنباله رو امریکاست؟
از اقدامات سیاستمداران اروپا چنین برمی آید که اتحادیه اروپا به عنوان یکی از مراکز ثقل قدرت نظام بین الملل،  از اقدام مستقل دست کشیده و دنباله رو امریکا است.
 
سیاستمداران طرفدار امریکا در کشورهای اروپایی حاضرند آسیب به اقتصاد ملی خود را بپذیرند تنها برای اینکه به برادر بزرگتر خود امریکا خوش‌خدمتی کرده باشند. به ویژه، الکساندر ستوب نخست وزیر فنلاند در سال های 2014-2015 و  وزیر دارایی فعلی که خواستار امتناع فنلاند از موضع بی طرفانه و همچنین ورود این کشور به ناتو است، به طور کامل از تشدید تحریم‌های ضد روسی حمایت کرد و در این باره هم متذکر شد که پیامدهای اقتصادی این امر برای فنلاند ممکن است منفی باشد، با این حال این کشور ناگزیر با آن موافق است.  
 
وابستگی متقابل اقتصاد روسیه و کشورهای اتحادیه اروپا
در سال 2015 متوسط رشد تولید ناخالص داخلی در کشورهای اتحادیه اروپا 1.6 درصد اعلام شد. در سال 2016 کمیسیون اروپا درانتظار رشد اقتصادی 1.7 درصدی در منطقه است. پیش‌تر این افزایش به میزان 1.8 درصد پیش بینی شده بود. تجدیدنظر در مورد آن در وهله نخست مربوط به رکود اقتصادی چین و روسیه و اقتصاد کشورهای توسعه یافته است که به نوبه خود تأثیر منفی بر تجارت جهانی می گذارد؛ در سال 2015 تجارت جهانی نازل‌ترین آهنگ رشد از سال 2009 را تجربه کرده است. علاوه بر این، کارشناسان هنوز از یک «باد مخالف» دیگری هم برای اقتصاد اتحادیه اروپا نام می برند که همانا گسترش رویارویی و تقابل ژئوپولتیکی در مرزهای اروپاست.
 
افزایش رشد اقتصادی منطقه اروپا مستلزم احیاء و ازسرگیری پویایی اقتصادی بین المللی است. بحران در روسیه ای که اقتصاد آن ارتباط بسیار تنگاتنگی با اقتصاد اروپا دارد، صرفاً ممکن است مشکلات موجود در منطقه اروپا را وخیم تر کند. هم اروپا و هم روسیه علاقمند به ازسرگیری و گسترش همکاری تجاری اقتصادی برای فائق آمدن بر پدیده ها و حالات بحرانی پیش آمده در اقتصاد هستند. 
 
بزرگترین خبرگزاری‌های تحلیلی همچون «استراتفور»، «کاپیتال اکونومیست» و کمپانی «گیوکال دراکونومیکس» (GaveKal Dragonomics)، که ارائه دهنده خدمات مشاوره‌ای به بزرگترین سرمایه‌گذاران بین‌المللی هستند در کارهای تحلیلی خود به نتایج مشابهی دست یافته اند. اقتصاددانان به ما یادآوری می‌کنند ‌(متذکر شده‌اند) که اقتصاد منطقه اروپا درحال حاضر پس از تداوم درازمدت بحران اقتصادی هنوز بسیار ضعیف است. در درجه اول، اقتصاد شرکای تجاری بزرگ روسیه دچار آسیب می‌شود و سپس این امر به کاهش مناسبات تجاری طیف گسترده‌ای از کشورهای اروپایی می انجامد. به‌عقیده تحلیلگران «کاپیتال اکونومیست» فنلاند از تحریم‌های مقابله‌ای روسیه بیشتر از همه کشورهای اروپای غربی متضرر شده است.
 
کاهش یک چهارمی صادرات به روسیه، رشد اقتصادی فنلاند را تقریباً یک‌درصد در سال تنزل بخشیده است.
فنلاند در شمار کشورهایی قرار دارد که بیش از همه درپی نتایج مستقیم و غیرمستقیم تأثیر اقدام مقابله ای روسیه متضرر شده است، که این امر صرفاً به وخامت اوضاع اقتصادی فنلاند انجامید که حتی بدون چنین موقعیت اقتصادی دشواری، این کشور چند سالی با آن دست به گریبان است.
 
علت این مسئله ساده است؛ روسیه پس از آلمان و سوئد بزرگترین شریک تجاری فنلاند است. 7.7 درصد از گردش تجارت خارجی فنلاند به روسیه اختصاص دارد؛ تا قبل از سال 2014 روسیه بزرگترین شریک تجاری این کشور بوده است.
 
طبق نتایج سال 2014، حجم کلی صادرات کالاهای فنلاندی به روسیه تا 5.1 درصد کاهش یافته است ‌(برخلاف میزان 6.8 درصدی سال پیش ازآن). این امر برای اقتصاد فنلاند به معنای بروز مشکلات جدی در تعدادی از بخش‌ها و قبل از همه در حوزه صنایع سبک می‌باشد، ضمن آنکه شرکت های فنلاندی بخش روبه رشد بازار را از دست می دهند. طبق نتایج ماه‌های ژانویه تا جولای سال 2014 میزان آن در مقایسه با زمان مشابه سال پیش از آن، 11 درصد شده است.
 
طبق ارزیابی اخیر بانک فنلاند، کاهش صادرات به روسیه در سه ماهه اول و همزمان با تنزل نرخ روبل رشد اقتصادی فنلاند را تقریباً به میزان یک درصد در سال تضعیف کرده و منجر به ازدست دادن حدود پنجاه هزار فرصت کاری طی دو سال شده است.
 
درحال حاضر اقتصاد فنلاند متحمل مشکلات دشوار و پیچیده ای است. طبق اخبار و اطلاعات وزارت دارایی فنلاند، بودجه دولتی این کشور تا پایان دوره دهساله دچار کسری خواهد شد، حتی اگر دولت درعمل پیشنهاد کاهش هزینه ها را محقق سازد.
 
در مارس 2015 کسری بودجه فنلاند برای اولین باراز سال 1996 به 3.4 درصد تولید ناخالص داخلی رسید، و برطبق پاکت یا معاهده ثبات و رشد اتحادیه اروپا، این میزان نباید از 3 درصد تجاوز کرده باشد. در سال 2015 بدهی خارجی سواُمی به 6 درصد بود. در شرایط امروز این بدهی 101.5 میلیارد یورو می باشد.
 
در سال 2015 تولید ناخالص داخلی فنلاند با آهنگ ناچیز 0.5 درصدی افزایش یافت. در طول سه سال گذشته اقتصاد فنلاند در وضعیت رکود قرار داشت. در سال 2012 افت تولید ناخالص داخلی 1.4 درصد، در سال 2013 -0.8 درصد و در سال 2014- 0.7 درصد ضد. حجم تولید صنعتی در سال گذشته به میزان 0.6 درصد کاهش یافت.
 
رشد ناچیز اقتصاد فنلاند در این سال منحصراً با انتظار تجارت در بازار داخلی در ارتباط است. چشم‌انداز توسعه صادرات ضعیف مانده است. ریسک «سناریوی ژاپن» در فنلاند ممکن است تبدیل به حقیقت شود، چراکه بدهی دولتی افزایش یافته، مبارزه با افت قیمت غیراساسی و سطح بیکاری بالاست.
 
طبق پیش بینی ها بانک مرکزی فنلاند، رشد اقتصاد این کشور در سال2016، 0.7 درصد می شود. برای سال 2017 فنلاند، طبق محاسبات اقتصاددانان کمیسیون اروپا، می تواند تبدیل به ضعیف ترین اقتصاد شود.
 
طبق اخبار وزارت توسعه اقتصادی فدراسیون روسیه، گردش تجاری روسیه و فنلاند طبق نتایج سال 2015 از 15.9 میلیارد دلار در سال 2014 به 9.7 میلیارد دلار کاهش یافته است.  صادرات روسیه تقریباً بالغ بر 7.1 میلیارد دلار بوده است که درمقایسه با سال 2014 به میزان 37.7 درصد افت داشته است و میزان واردات بالغ بر 2.6 میلیارد دلار شده است که با کاهش 41.7 درصدی مواجه شده است. 
 
تداوم بیشتر رویارویی و تقابل تحریمی روسیه و اتحادیه اروپا اثر منفی و ناخوشایندی بر اجرای پروژه های مشترک روسیه و فنلاند و تجارت کالا و خدمات می گذارد، که هم طرف روسی و هم فنلادی بازخوردهای منفی آن را احساس و دریافت خواهند کرد. خطر عمده تحریم و اقدام ضدتحریمی روسیه پیامدهای غیرمستقیمی به همراه داشته اند، اما اثر متأخر آنها نیز بسیار قابل توجه  و اساسی تر خواهد بود. بزرگترین تهدید، اشکالات و تنگناهای احتمالی در دسترسی به منابع سرمایه‌ای و اعتبارات برای اجرای پروژه های مشترک درپی محدودیت های مالی برای یکسری از شرکت های روسیه است.
 
سیاستمداران اروپایی باید به خود بیایند و جنگ اقتصادی انتحاری با روسیه را پایان دهند. ایالات متحده امریکا تنها کشوری است که در این لحظه علاقمند به دامن زدن اختلاف مابین اتحادیه اروپا و روسیه است. انگیزه اصلی امریکا جلوگیری از تشکیل اتحادیه قاره ای بین روسیه و اتحادیه اروپاست که در چنین صورتی، این امر عامل ثبات بخشی در فضای بین المللی بوده و نوعی مدل سه قطبی پایدار را جایگزین مدل تک قطبی به رهبری ایالات متحده امریکا خواهد نمود. 
 
متأسفانه، پایان جنگ سرد به برقراری نظم جهانی براساس اذعان و احترام متقابل نینجامید. یک طرف تلاش دارد مواضع خود را با هزینه‌تراشی برای طرف دیگر، یعنی روسیه تقویت نماید. موج جدید گسترش ناتو و نزدیکی ساختارهای اتحادیه آتلانتیک شمالی به مرزهای روسیه در جریان است. درمجموع بحرانی فرارسیده است که باید بر آن فائق آمد.
 
روسیه و اتحادیه اروپا دارای مسائل مشترکی هستند که با تأکید بر وابستگی متقابل شان باید از سد این مسائل عبور کنند. اینکه آینده روشن باشد یا تاریک، تماماً به کنش ما بستگی دارد.
 
 
----------
نویسنده: آنا واِلریونا ریژُوا - پژوهشگر مرکز تحلیلی- خبری منطقه‌ای سنت پیتربورگ وابسته به مرکز تحقیقات استراتژیک روسیه.

مترجم: رقیه کرامتی نیا - کارشناس ارشد مطالعات روسیه، از دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران.
 

----------
منبع: http://spb.riss.ru/analytics/4485
 
کد مطلب: 1645