روسیه، سرزمین فرصت ها یا پرواز به سوی افراط گرایی

تاریخ انتشار : چهارشنبه ۵ مهر ۱۳۹۶ ساعت ۱۲:۰۴
Share/Save/Bookmark
 
احسان تقوایی نیا: دیدگاه روسی درباره تهدیدهای تروریسم و افراط گرایی در کشورهای آسیای مرکزی و قفقاز معتقد است که جمهوری های این منطقه پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی با مشکلات امنیتی ناشی از چالش های امنیتی پیرامون مواجه هستند که این امر خطری برای مدرنیزاسیون در این کشورها است. بر اساس این دیدگاه، آینده کشورهای آسیای مرکزی با تهدیدهای مختلفی از جمله افغانستان،داعش و چالش های داخلی مرتبط با رژم های منطقه مواجه است. بر اساس این دیدگاه یکی از سناریوهای جدی که برای آینده می توان متصور بود این احتمال است که مرکز تروریسم و گروه های تروریستی به آسیای مرکزی و مرزهای چین و روسیه تغیبر مسیر بدهد. این در شرایطی است که احتمالا نفوذ سازمان شانگهای در منطقه کاهش پیدا کرده و کشورهای آسیای مرکزی در برابر ادغام بیشتر مقاومت خواهند کرد ...
 
ایراس: مرزهای مشترک روسیه با جمهوری های آسیای مرکزی و قفقاز به دردسری بزرگ برای مسکو تبدیل شده است. جمهوری های آسیای مرکزی و قفقاز قبلا بخشی از اتحاد جماهیر شوروی بودند که تحت آن منابع هویتی مانند مذهب و ملیت سرکوب شدند و اکنون فرصتی پدید آمده است تا احتمالا ایدئولوژی های جدید آشکار شود. آسیای مرکزی منبع چند حمله به روسیه در دهه های اخیر بوده است و همین امرنیز باعث شد تا ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه در سپتامبر 2015، در سخنرانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل متحد، درباره تهدید رو به رشد تروریسم بین المللی در منطقه  ابراز نگرانی کند (1).
 
وقوع تحولات جدیدی در معادلات نظام بین المللي باعث شده تا جريانات تروريستي بسیار گسترده تر از مقاطع پیشین، در جست و جوی فضای حیاتی برای اقدامات تخريبي خود باشند. جهش تروریسم بنيادگرايانه از مدل هاي پيشين به سبك و سياق شديدا افراط گرايانه اي چون داعش در سال هاي اخیر، هراس در مناطقی که زمینه برای رشد و نمو اين اقدامات وجود دارد را افزایش داده است.
 
نسبت تروریسم و افراط گرایی در منطقه
دیدگاه رایج این است که مرتکبین تروریسم اغلب مذهبی هستند و طرفداران باورهای متضاد خود را مورد هدف قرار می دهند. در واقع، شواهدی وجود دارد که بر اساس آن بیش از نیمی از گروه های تروریستی که در سطح بین المللی کار می کنند برای اعمال نفوذ خود از دین استفاده می کنند. تروریسم ناشی از ناامیدی عمیق ناشی از محرومیت اقتصادی و اجتماعی ترکیب شده و همچنین نارضایتی از فقدان فرصت برای تغییر سیاسی نیز وجود دارد. همچنین معمولا تصور می شود که زمینه های بارور برای تفکر افراطی و اقدامات تروریستی زمانی که سیستم غیر دموکراتیک است، نیز وجود دارد.در این شرایط، تفسیرهای بنیادگرایانه دینی می تواند تعداد بیشتری از پیروان را جذب کند.
 
بسیاری از نویسندگان در آسیای مرکزی و همچنین تحلیلگران خارجی توجه خود را به تهدید رادیکالیزاسیون در کشورهای منطقه اختصاص داده اند. آنها مرتب این پرسش را مطرح می کنند که آیا رادیکالیزاسیون در جمهوری های آسیای مرکزی رشد کرده است یا نه؟سوالات دیگری نیز وجود دارد از جمله:اگر ارتباطات منطقه ای با سازمان های افراطی وجود داشته باشد، کشورهایی نظیر افغانستان و پاکستان چه نقشی در آن دارند؟آیا تمایل گسترده ای برای اسلام سازی دوباره پس از فروپاشی شوروی وجود دارد؟ (2)
 
براساس گزارش گروه بحران در ژانویه 2015، بین 2000 تا 4000 نفر از اتباع جمهوری های آسیای مرکزی به گروه دولت اسلامی عراق و شام(داعش) پیوستند. برخی از این اتباع از کارگرانی بوده اند که در روسیه کار می کرده اند و از طریق سفر به استانبول به سوریه رفته اند. مناطق و روستاهای از این کشورها که در آن برخی افراد برای عضویت در داعش به سوریه رفته اند اکنون به شدت تحت نظارت دقیق پلیس محلی است.
 
بیست و پنج سال پس از استقلال جمهوریهای شوروی سابق، برخی کشورها نظیر قرقیزستان و تاجیکستان هنوز به روسیه وابسته هستند. هر ساله هزاران مهاجر نیروی کار از آسیای مرکزی در جستجوی آینده ای بهتر به روسیه می روند. دلایل مهاجرت برای بسیاری از مهاجران صرفا اقتصادی هستند، گرچه عوامل اساسی اجتماعی و سیاسی نیز نباید دست کم گرفته شود.تاجیکستان با تنها 6 درصد زمین های زراعی و صنایع کوچک، فقیر ترین کشورهای پنج آسیای مرکزی است و به دلیل کمبود شغل به شدت وابسته به مهاجرت به روسیه است. در سال 2015، پولی که توسط کارگران مهاجر در روسیه به تاجیکستان وارد شده است معادل 28 درصد از تولید ناخالص داخلی این کشور را به خود اختصاص داده است. علاوه بر دلایل آشکار اقتصادی برای مهاجرت به روسیه، نارضایتی در مورد فساد و سرکوب سیاسی و مذهبی به عنوان عواملی مهم در جریان مهاجرت عظیم نادیده گرفته می شود. نارضایتی در مورد فساد و فقدان چشم اندازی برای جستجوی آیندهای بهتر، باعث شده است تا حتی متخصصینی مانند پزشکان، معلمان و وکلا نیز به روسیه روی بیاورند و روستاهای کشورهای منطقه فقط محل زندگی سالخوردگان باقی بماند (3).
 
روسیه: سرزمین فرصت ها؟
هرچند در ایتدا تصور می شود که به دلیل در معرض خطر قرار گرفتن آزادی مذهب و فقدان چشم انداز های روشن در کشورهای آسیای مرکزی، افراد می توانند با مهاجرت به روسیه فرصت هایی را برای خود ایجاد کنند اما پس از ورود مهاجران این موضوع اغلب به یاس و توهم تبدیل می شود.
 
مهاجرانی که نمی توانند یا نمی خواهند به کشور خود بازگردند، باید با واقعیت روسیه روبرو شوند. تعداد زیادی از مهاجران (اغلب بدون تحصیل) در حوزه های غیرقانونی زندگی می کنند، اغلب با مشاغلی با درآمد کم و شرایط سخت زندگی می کنند و به طور مرتب در معرض تبعیض و آزار و اذیت قرار می گیرند.
 
نگرش های اجتماعی و دولتی نسبت به مهاجران در روسیه از اهمیت زیادی برخوردار است. میزان سوء ظن و نژادپرستی به طور قابل توجهی نسبت به گروه های مختلف مهاجر و ملیت های مختلف متفاوت است. جنگ در چچن، تروریسم و بمب گذاری های انتحاری در مسکو، علامت های خود را در جامعه روسیه به ثبت رسانده است. مهاجران، به ویژه از جمهوریهای خودمختار قفقاز شمالی و آسیای مرکزی، به طور مرتب با تبعیض و آزار و اذیت روبرو هستند. با این مقدمه باید گفت که علاوه بر دلایل مذهبی، برای پیوستن به دولت اسلامی، مشوق های اقتصادی نیز وجود دارد.
 
مهاجران هنگامی بیشتر آسیب پذیر می شوند که  درگیر مشکلات مالی می شوند و در چنین شرایطی است که گروه های نظیر داعش با وعده زندگی بهتر و پرداخت پرداخت 500 تا 1000 دلار در روز،آنها را جذب می کنند. علاوه بر این این مهاجران برای تشکیل حکومت و خلافت اسلامی متقاعد شده اند. اغلب این فرض وجود دارد که چچنی ها نقش عمده ای در استخدام مهاجران کارگری آسیای مرکزی در روسیه ایفا می کند.
 
مهاجرانی که حقوق آنها برای ماه ها پرداخت نمی شود و در  معرض مشکلات عمیق مالی هستند.اکنون نیز با تضعیف مواضع دولت اسلامی شام و عراق جنگچویان این گروه در حال بازگشت به کشورهای آسیای مرکزی و روسیه هستند که این امر به شدت نگرانی ها در این کشورها را بالا خواهد برد. پوتین آشکارا نگرانی های خود را در مورد جنگجویان دولت اسلامی که به روسیه بازگشته اند، ابراز نمود. در گذشته نیز روسیه نیز نگران تهدید رو به رشد مبارزان از دولت اسلامی بود که ظاهرا برنامه ریزی هایی برای حمله به کشورهای آسیای مرکزی انجام داده بودند، اظهار کرده بود (4).
 
دیدگاه روسی درباره تهدیدهای تروریسم و افراط گرایی در کشورهای آسیای مرکزی و قفقاز معتقد است که جمهوری های این منطقه پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی با مشکلات امنیتی ناشی از چالش های امنیتی پیرامون مواجه هستند که این امر خطری برای مدرنیزاسیون در این کشورها است. بر اساس این دیدگاه، آینده کشورهای آسیای مرکزی با تهدیدهای مختلفی از جمله افغانستان،داعش و چالش های داخلی مرتبط با رژم های منطقه مواجه است.
 
بر اساس این دیدگاه یکی از سناریوهای جدی که برای آینده می توان متصور بود این احتمال است که مرکز تروریسم و گروه های تروریستی به آسیای مرکزی و مرزهای چین و روسیه تغیبر مسیر بدهد. این در شرایطی است که احتمالا نفوذ سازمان شانگهای در منطقه کاهش پیدا کرده و کشورهای آسیای مرکزی در برابر ادغام بیشتر مقاومت خواهند کرد.
 
در هر حال نیروهای نظامی روسیه در مرزهای تاجیکستان تلاش دارند تا در برابر جریان‌های تروریستی و به خصوص داعش، از مرزهای این کشور صیانت کنند. این سیاست روسیه در امتداد ارتباط با طالبان جهت دفع تهدید داعش،  بیانگر همان دفع کوتاه‌مدت جریان داعش از خاک کشورهای آسیای مرکزی به شمار می‌رود، که ازیک‌سو موجب تقویت طالبان می‌شود و از سوی دیگر در درازمدت نمی‌تواند منافع کشورهای منطقه را تامین نماید.
 
 
نویسنده: احسان تقوایی نیا – پژوهشگر مطالعات اوراسیا
 
 
یادداشت ها:
[1]  . Rossm,Eleanor,Why Extremist Groups Are Gaining Strength in Central Asia, newsweek, 4/12/17.
http://www.newsweek.com/where-are-central-asia-extremism-578989
[1] . A study by International Media Support (IMS),Political extremism, terrorism, and media in Central Asia, Public Association “Journalists”,pag7-10.
[1] . Ibid.P.3
[1] . Oppelaar,Iris,Central Asia and Islamic State: The Russian Connection, diplomat, March 08, 2017
http://thediplomat.com/2017/03/central-asia-and-islamic-state-the-russian-connection/
 
 

کد مطلب: 3352