در گفتگو با دکتر محمود شوری:

روابط روسیه با ایران متأثر از روابط با کشورهای عربی نیست

تاریخ انتشار : دوشنبه ۵ بهمن ۱۳۹۴ ساعت ۰۱:۲۸
Share/Save/Bookmark
 
دکتر محمود شوری: بهبود روابط روسیه با کشورهای عربی، الزاماً به معنای تخریب روابط آن با ایران نیست. روابط ایران و روسیه، دلایل و بنیان‌های خاص خود را دارد و فراز و نشیب‌های آن نیز مربوط به خودش است. برای روسیه، نه کشورهای عربی می‌توانند جایگزین ایران بشوند و نه روسیه برای کشورهای عربی آن اندازه متاع ارزشمندی است که آن‌ها در سیاست خارجی خود اینچنین تغییری را از سمت غرب به سمت روسیه ایجاد کنند.
 
ایراس: سیاست در خاورمیانه بسیار پویا است و به همان نحو، رفتار کشورها و ائتلاف‌های سیاسی نیز بسیار پیچیده است. روسیه یکی از قدرت‌هایی است که اخیرا با حضور نظامی خود در این منطقه، جایگاهی متفاوت از گذشته در تعاملات سیاسی خاورمیانه پیدا کرده و در نیز به دنبال گسترش بیش از پیش روابط خود با قدرت‌های منطقه ای، به عنوان بازیگری مؤثر در پویایی‌های سیاسی و امنیتی این منطقه، در حال ایفای نقش است. با این مقدمه و با توجه روابط تنش آمیز اخیر بین ایران و عربستان و در تلاش برای درک بنیان‌های رفتار روسیه در خاورمیانه و در قبال این تنش، به گفت و گو با دکتر محمود شوری، تحلیل‌گر ارشد مسائل روسیه پرداخته‌ایم که ماحصل آن تقدیم حضور‌ می‌شود:
 
 ایراس: در ارتباط با وضعیت اخیر روابط میان ایران و عربستان، محورهای رفتار روسیه و نحوه تعامل آن با وضعیت مذکور را چگونه می‌توان تشخیص داد و با چه گزاره‌هایی می‌توان بیان نمود؟

دکتر شوری: روسیه در منطقه خاورمیانه درحال پیگیری اهداف متعدد و متنوعی است و در این چارچوب، به نظر‌ می‌رسد که هم به دنبال برقراری و تداوم رابطه‌ای متوازن با ایران است و هم سعی‌ می‌کند با سایر قدرتهای منطقه‌ای نیز رابطه مناسبی داشته باشد. هر چند اتفاقی که در صحنه نبرد روسیه در سوریه و در پی سرنگونی جنگنده روسی به وجود آمد، عملا، مانع این رابطه، حداقل میان روسیه و ترکیه شده است. اما در کل روس‌ها سعی‌ می‌کنند که با همه قدرت‌های منطقه، رابطه خود را در سطح مطلوبی حفظ کنند. در ارتباط با عربستان، هر چند در گذشته روس‌ها با این کشور رابطه ویژه‌ای نداشتند، اما در چند سال اخیر سعی کرده‌اند با این کشور نیز رابطه خود را بهبود ببخشند. از جانب دیگر، عربستان هم مایل بوده است تا از طریق گسترش روابط با روسیه، بر رفتارهای این کشور در منطقه خاورمیانه تأثیرگذار باشد. در همین رابطه، بحث سرمایه‌گذاری‌های عربستان در روسیه نیز مطرح است. مجموعه این شرایط باعث‌ می‌شود که روسیه، حداقل در رابطه با برخی رفتارهای عربستان با دیده اغماض نگاه کند.

در ارتباط با اتفاقات اخیری هم که بین ایران و عربستان افتاد، با توجه به این که روس‌ها علاقه چندانی برای ورود به بحث‌های حقوق بشری ندارند، نسبت به رفتار عربستان واکنش چندانی نشان نداده و در مقابل، آن چه در ایران اتفاق افتاد را محکوم کردند. افکار عمومی ایران انتظار نداشت که روسیه چنین بیانیه تندی علیه ایران بدهد. روسیه به عنوان یکی از کشورهای مهم عضو سازمان ملل و نیز به عنوان یکی از اعضای ثابت شورای امنیت، ناگزیر بود تا واکنشی نسبت به این اتفاق نشان دهد، اما این که چرا این بیانیه اینقدر تند بود، موضوعی است که از سوی کارشناسان و تحلیل‌گران ایرانی چندان قابل درک نیست. به نظر‌ می‌رسد که روسیه از این مسیر به دنبال نشان دادن مسئولیت‌پذیری خود و محکم‌تر کردن رابطه با عربستان بوده است.

به نظر‌ می‌رسد که روسیه به واسطه موضوعات اخیر در منطقه سعی دارد تا به گونه‌ای رابطه خود با عربستان را حفظ کند که بتواند منافع حاصل از آن را جایگزین منافع از دست رفته درپی به هم خوردن رابطه خود با ترکیه کند. حفظ و گسترش رابطه با عربستان،‌ می‌تواند به عنوان یک جایگزین مناسب برای تخفیف مشکلات اقتصادی ناشی از تخریب روابط بین ترکیه و روسیه درنظر گرفته شده باشد. به هرحال، این شرایط‌ می‌تواند به عنوان یکی از زمینه‌های درک نحوه تعامل روسیه با وضعیت اخیر به حساب آید.
 
ایراس: در ارتباط با شدت غیرمنتظره بیانیه روسیه که محل اشاره جنابعالی نیز بود، آیا می‌توان سابقه تاریخی این اتفاق و پیشینه ذهنی روس‌ها از تعرض به سفارت خانه خود در سال 1829 را نیز مؤثر دانست؟

دکتر شوری: بله، طبیعتا این موضوع برای روس‌ها پیشینه تاریخی و شکلی نوستالژیک هم دارد. روس‌ها هنوز هم روز قتل گریبایدوف را به عنوان روز «دیپلمات»‌ می‌شناسند و سعی در یادآوری و گرامیداشت آن دارند. به هر ترتیب، این یک نکته منفی است که در متن تاریخ روابط ایران و روسیه وجود دارد و بعید هم نیست که اتخاذ موضع اخیر روس‌ها، با نگاهی به گذشته نیز بوده باشد.
 
ایراس: برخی از کارشناسان و صاحب نظران، شاکله رفتار روسیه در قبال اتفاقات اخیر خاورمیانه و تنش میان ایران و عربستان را در ارتباط با افت شدید قیمت نفت در ماه‌های اخیر و لزوم تعامل مناسب با عربستان دانسته‌اند، این اظهارنظرها را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

دکتر شوری: به هر حال، موضوع نفت نیز یکی از موضوعات مطرح در تعامل میان روسیه و عربستان است و قطعا یکی از اهداف آن‌ها مانع شدن از افت بیشتر قیمت نفت به واسطه همکاری بیشتر با عربستان است. البته این موضوع تاکنون برای روس‌ها کارایی و نتیجه نداشته و روسیه به آن چه که می‌خواسته، نرسیده است. در عین حال، تصور روس‌ها این است که تشدید اختلاف بین روسیه و عربستان، حتی‌ می‌تواند وضع را از این هم بدتر کرده و شرایط را برای روسیه دشوارتر کند. در روابط روسیه و عربستان، به نظر‌ می‌رسد که الان، عامل اقتصادی نقش پررنگی را ایفا‌ می‌کند. واضح است که روس‌ها با ایجاد و یا تشدید اختلاف بین خودشان و عربستان نمی‌خواهند که باعث مشکلات بیشتر بر ای روسیه شوند.
 
ایراس: از یک سو در ماه‌های گذشته و در ارتباط با توصیف وضعیت روابط ایران و روسیه، گمانه زنی‌ها و حتی اعلان‌هایی با محتوای راهبردی شدن و یا حرکت به سمت این سطح از روابط در میان این دوکشور شنیده می‌شد و از سوی دیگر، اخیرا شاهد تردد بی سابقه نمایندگان سیاسی کشورهای عرب خاورمیانه به روسیه هستیم و در عین حال، ترکیه نیز علی رغم تنش میان این کشور و روسیه، برای گسترش بیش از پیش روابط با کشورهای عربی و به طور ویژه عربستان در تلاش است. این وضعیت، چه نسبتی با راهبردی خواندن روابط ایران و روسیه از یک سو، و با موقعیت قدرت منطقه‌ای ایران از سوی دیگر دارد؟ آیا می‌توان این شرایط را نوعی عقب گرد برای ایران و حرکتی رو به جلو برای سیاست‌های منطقه‌ای و بین‌المللی عربستان به حساب آورد؟

دکتر شوری: همان طور که بیان کردم، روسیه کشوری است که اهداف و منافع متعدد و گوناگونی را در منطقه دنبال‌ می‌کند و برای روس‌ها، مانند سایر کشورها، ممکن است که فراز و نشیب‌ها در روابط با هر کشوری شکل بگیرد. درباره روابط ایران و روسیه‌ می‌توان این را گفت که هر چند در دوره‌های مختلف، روابط دو کشور متأثر از عامل سوم، مانند نقش آفرینی غرب در دوره‌ای و تأثیرگذاری کشورهای عربی در دوره اخیر، بوده است، اما این روابط برای دوکشور بسیار حائز اهمیت بوده است. شاید هیچ گاه سطح روابط دوجانبه ایران و روسیه به وضعیت راهبردی یا استراتژیک نرسد، اما پیامدهای همکاری ایران و روسیه هم در سطح منطقه‌ای و هم در سطح بین‌المللی به لحاظ راهبردی بسیار تعیین کننده بوده است. به عبارت دیگر، درست است که سطح روابط دوجانبه میان ایران و روسیه در آن حد گسترده نیست که بتوان از آن تحت عنوان روابط استراتژیک نام برد، ولی حتما اهمیت این روابط آنقدر زیاد است که پیامدهای استراتژیک و تعیین کننده به همراه داشته باشد. نمونه این اهمیت را‌ می‌توان در سوریه مشاهده کرد. در سوریه، شاید ایران و روسیه کاملا با هماهنگی با هم عمل نکنند و الزاماً هم‌ می‌تواند اینگونه نباشد؛ اما همکاری و نوع روابطی که این دو کشور در سوریه داشته و دارند، عملا تأثیرات استراتژیک بسیار جدی بر بحران داشته و توانسته است وضعیت موازنه قدرت را در این بحران دچار تغییر بکند.

باید توجه داشته باشیم که بهبود روابط روسیه با کشورهای عربی، الزاماً به معنای تخریب روابط آن با ایران نیست. روابط ایران و روسیه، دلایل و بنیان‌های خاص خود را دارد و فراز و نشیب‌های آن نیز مربوط به خودش است. برای روسیه، نه کشورهای عربی‌ می‌توانند جایگزین ایران بشوند و نه روسیه برای کشورهای عربی آن اندازه متاع ارزشمندی است که آن‌ها در سیاست خارجی خود اینچنین تغییری را از سمت غرب به سمت روسیه ایجاد کنند. بنابراین، من تصور نمی کنم که این تغییراتی که در روابط روسیه و کشورهای عربی رخ‌ می‌دهد، آن چنان تأثیر تعیین کننده‌ای بر روابط ایران و روسیه داشته باشد و ما نمی‌بایست آن را به منزله تأثیرات منفی روی روابط ایران و روسیه و یا به معنای بدتر شدن روابط این دو کشور تلقی کنیم.
 
ایراس: از این که درخواست ایراس را پذیرفته و زمان خود را در اختیار ما قرار دادید، و از این که با حوصله پاسخ گوی پرسش‌های ما بودید، سپاسگزاریم.


پایان گفت و گو/

 
کد مطلب: 935