۱
 
محسن پاک آیین، سفیر سابق ایران در جمهوری آذربایجان در گفتگو با ایراس:

عامل نزدیکی جمهوری آذربایجان به ایران و روسیه، تکفیری ها بودند

تاریخ انتشار : سه شنبه ۱۲ بهمن ۱۳۹۵ ساعت ۱۵:۰۲
Share/Save/Bookmark
 
محسن پاک آیین: جمهوری اسلامی ایران و جمهوری آذربایجان با توجه به اشتراکات فرهنگی و تاریخی باید رابطه بهتری با یکدیگر داشته باشند. متاسفانه در اوایل استقلال جمهوری آذربایجان نگاه تهدید آمیز در روابط ایران و این کشور دیده می شود. پس از فروپاشی شوروی و استقلال جمهوری آذربایجان، نگاه ایلچی بیگ رهبر حزب جبهه خلق آذربایجان به مسائل مختلف داخلی و خارجی بسیار غیر واقع بینانه بود. از سال 1993 آقای حیدر علی اف روی کار آمد و نگاه واقع بینانه ای در جمهوری آذربایجان حاکم شد و آن نگرش افراطی در مواضع رسمی دولت آذربایجان پیگیری نشد. اگر چه گروه های قوم گرا در آن کشور که از غربی ها، اسرائیل و کنگره آمریکا حمایت می شدند، کماکان به این مسائل دامن می زدند. البته روز به روز از نفوذ این گروه ها در آذربایجان کم شده است، اما با توجه به اینکه رسانه هایی را در اختیار دارند، بعضا از فرصت های پیش آمده برای تاثیرگذاری در روابط دو کشور استفاده می کنند ...
 
ایراس: هرچند از عمر حیات سیاسی مستقل کشوری به نام جمهوری آذربایجان در همسایگی ایران کمتر از سی سال می گذرد، اما در طول این سال ها روابط میان تهران و باکو با فرازو نشیب های فراوانی همراه بوده است. جمهوری آذربایجان به واسطه مجاورت زمینی با چهار استان ایران و همچنین ظرفیت تعامل دریایی مستقیم با استان های گیلان و مازندران، به عنوان یکی از همسایگان مهم و استراتژیک ایران محسوب می شود. از جانب دیگر و  به رغم ماهیت سکولار حکومت این کشور، قرابت فرهنگی و دینی ایران با ساکنان این همسایه شمالی که به واسطه اکثریت جمعیت مسلمان و شیعه آن میسر شده است، قابل اغماض نیست. علاوه بر این و با توجه به سایر مشابهت هایی که وجود دارد، پویایی مرزهای ایران و جمهوری آذربایجان موجب شده است تا این مرز با کمترین مشکلات امنیتی همراه باشد. با این مقدمه، موسسه ایراس، گفت و گویی با محسن پاک آیین، سفیر سابق ایران در جمهوری آذربایجان ترتیب داده است تا اهمیت و نزدیکی روابط میان باکو-تهران را مورد بررسی قرار دهد.
 
ایراس: روابط جمهوری اسلامی ایران و جمهوری آذربایجان در 25سال گذشته، شرایط پر فرازو نشیبی را از سر گذرانده است. اما آنچه که مشخص است طی سه سال و نیم گذشته، روابط دو کشور شرایط متفاوت و رو به پیشرفتی را نیز تجربه کرده است. با توجه به اینکه جنابعالی در بخش اعظم این دوره سه ساله، مسئولیت سفارت ایران در باکو را برعهده داشتید، چه عوامل مشخص و تعیین کننده را برای شکل گیری این شرایط جدید دخیل و موثر می دانید؟ قبل از حضور شما در باکو، اصلی ترین مانع نزدیکی روابط میان ایران و آذربایجان چه بود؟
 
پاک آیین: جمهوری اسلامی ایران و جمهوری آذربایجان با توجه به اشتراکات فرهنگی و تاریخی باید رابطه بهتری با یکدیگر داشته باشند. متاسفانه در اوایل استقلال جمهوری آذربایجان نگاه تهدید آمیز در روابط ایران و  این کشور دیده می شود. پس از فروپاشی شوروی و  استقلال جمهوری آذربایجان، ایلچی بیگ رهبر حزب جبهه خلق آذربایجان  نخستین رئیس جمهور این کشور شد. نگاه او به مسائل مختلف داخلی و خارجی بسیار غیر واقع بینانه بود. از سال 1993 آقای حیدر علی اف روی کار آمد و نگاه واقع بینانه ای در جمهوری آذربایجان حاکم شد و آن نگرش افراطی در مواضع رسمی دولت آذربایجان  پیگیری  نشد. اگر چه گروه های قوم گرا در آن کشور که از غربی ها، اسرائیل  و کنگره آمریکا حمایت  می شدند کماکان به این مسائل دامن می زدند. البته روز به روز از نفوذ این گروه ها  در آذربایجان کم شده  اما با توجه به اینکه چند رسانه در اختیار دارند  بعضا از فرصت های پیش آمده برای  تاثیرگذاری در  روابط  دو کشور استفاده می کنند. تفاوت نگاه دو کشور به مذهب و نوع سیستم حکومتی از  دیگر عوامل بروز  رویکر منفی  در روابط بود. ایران یک کشور انقلابی و اسلامی است در حالیکه جمهوری آذربایجان یک کشور تازه استقلال یافته از حکومت کمونیستی شوروی است .شوروی مذهب را افیون جامعه می دانست و با همه مظاهر مذهبی مبارزه می کرد. با توجه به شرایط سختگیرانه دوران تزار و حاکمیت استالین و لنین، مردم آذربایجان از هرگونه بروز و ظهور مذهبی محروم بودند. درست است که بیشتر جمعیت جمهوری آذربایجان  شیعه هستند، لیکن بر اساس بررسی های انجام شده تقریبا 10 الی 15 درصد شیعیان عامل به فرائض دینی می باشند  و نباید از این جامعه انتظار داشته باشیم که مثل ما فکر وعمل کنند. در دوره حاکمیت کمونیسم،آقای حیدر علی اف یکی از اعضای حزب حاکم، به دلیل اینکه مسلمان بود با وجود دارا بودن ظرفیت های بالا،چندان پیشرفتی در رده های حکومتی  نکرد. جامعه دینی آذربایجان از آن زمان تاکنون تغییر چندانی نکرده و نمی توان از این جامعه همان انتظاری را داشت که از جامعه اسلامی و انقلابی ایران داریم.
 
البته باید تاکید کنم رشد شیعه در آذربایجان در طول سال های پس از استقلال با سرعت همراه بوده و بخصوص جوانان آذری تمایل زیادی به  شیعه نشان می دهند. مشکل بعدی، اختلاف نظر در مورد مواریث فرهنگی مشترک بود. ما مشترکات  فرهنگی وتاریخی زیادی با کشورهای آسیای مرکزی و قفقاز داریم. مثلا ابوعلی سینا که در بخارا به دنیا آمده  یا نظامی گنجوی که در آذربایجان مدفون است و مواردی از  این دست که بعضا دامن زدن به این مسایل از سوی گروه هایی از هر دو کشور مشکلاتی را پدید می آورد. ما در مواجهه با این موضوع دوکار می توانیم انجام دهیم یا وارد منازعه فرهنگی شویم یا اینکه برای تکریم این مواریث با یکدیگر همکاری کنیم. یعنی دو یا چند کشوری که در این زمینه حرف هایی برای گفتن دارند با یکدیگر تشریک مساعی کنند تا میراث فرهنگی مورد نظر هر چه بهتر و بیشتر  به دنیا معرفی شود. ما اگر بخواهیم اشعار پارسی نظامی گنجوی را به دنیا معرفی کنیم از راه ستیزه  جویی با آذربایجان موفق به این کار نمی شویم،  بلکه راه آن همکاری مشترک است. مثل کاری که در زمینه نوروز انجام شد و ده کشور بصورت مشترک نوروز را در سازمان ملل به  ثبت رساندند. اساسا در مورد ثبت آثار ملموس و ناملموس فرهنگی و تاریخی ، سازمان یونسکو  مخالف  انحصاری شدن مواریث فرهنگی است.
 
یکی دیگر  از عواملی که باعث ایجاد اختلاف در روابط ایران با همسایه شمالی خود شد،  نقش آفرینی رسانه های صهیونیستی بود. این رسانه ها با شناختی که از حساسیت منطقه دارند  اخباری را منتشر می کنند که بعضا در رسانه های دو کشور منعکس و گاهی بزرگنمایی شده  و  این موضوعی است که باید در اینگونه موارد مراقبت کنیم و بدانیم منبع خبر کیست و از کجا ست. من در هنگام مسئولیت در سفارتخانه تلاش  کردم  رسانه های دو کشور را به یکدیگر نزدیک کنم . لذا تا حدودی  اعتمادسازی ایجاد شد و این به رشد و توسعه روابط بسیار کمک کرد.  درب سفارت بر روی همه  رسانه ها باز بود  و جلسات زیادی با  آنها می گذاشتیم . اما در خصوص شرایط فعلی ، چند عامل باعث نزدیکی ایران وآذربایجان شده است . اولین عامل اشتباهات آمریکا در جریان آخرین انتخابات ریاست جمهوری اذربایجان و موضع گیری های بعدی آنها در خصوص طرح مسائل حقوق  بشر در آذربایجان بود که آذری ها از این مساله بشدت برآشفته شدند و آنرا دخالت در امور داخلی عنوان کردند. این باعث شد جمهوری آذربایجان و مردم این کشور که حس ناسیونالیستی بالائی دارند  مقابل آمریکا بایستند و طبعا روابط سرد شد تا جائی که سفیر آمریکا را محترمانه از آذربایجان بیرون کردند. به همان میزان که اشتباهات آمریکا زیاد شد ایران و روسیه به آذربایجان نزدیک شدند. آذربایجان یک کشور منطقه گریز بود. این اشتباه آمریکا باعث شد آذربایجان به منطقه برگردد. پوتین پس از برگزیده شدن مجدد به ریاست جمهوری، سریعا به جمهوری آذربایجان سفر کرد و این باعث شد جمهوری آذربایجان با منطقه بیشتر کار کند. نکته بعدی بحران اوکراین بود که ناتوانی آمریکا در حمایت از متحد خود و اشغال کریمه توسط روسیه باعث شد،کشورهای منطقه و جمهوری آذربایجان نسبت به آمریکا بی اعتماد شوند.
 
از طرف دیگر مسابقات اروپایی سال 2015 که با حمایت اروپائیان (بدلیل مشکلات اقتصادی اروپا) درجمهوری آذربایجان برگزار شد،  علیرغم صرف هزینه زیاد توسط جمهوری آذربایجان ،کشورهای اروپایی به علت مسائل حقوق بشری این کشور تیم های اول خود را به باکو  نفرستادند و این موجب خشم آذری ها شد و  رابطه آذربایجان با  اروپا را  سرد کرد. بحث دیگری که باعث شد جمهوری آذربایجان به منطقه متمایل شود،  بحث افراطی گری و حضور تکفیری ها در منطقه خاورمیانه بود. از آنجائیکه جمهوری آذربایجان کشور شیعه نشین است و هدف تکفیریها هستند لذا یکی از دلایل نزدیکی جمهوری آذربایجان به  ایران و روسیه نیز جلوگیری از نفوذ تکفیری ها بود.  عامل مهم  دیگر در نزدیکی دو کشور دیپلماسی برد- برد  دولت یازدهم بود.آقای روحانی با آشنایی که از جمهوری آذربایجان داشت از این شعار کاملاً استفاده کرد. در طول سه ساله گذشته  پس از  اولین ملاقاتی که در داووس سویس دو رئیس جمهور داشتند  تاکنون 7 بار دو رئیس جمهور با یکدیگر ملاقات کرده اند و یخ روابط آب شده است. این عوامل باعث شد اکنون جمهوری آذربایجان و ایران روابط دوستانه ای داشته باشند.
 
ایراس: ارایه آمار دقیق و جامع از حجم مبادلات اقتصادی و تجاری ایران و آذربایجان از جمله موضوعات مورد علاقه مخاطبین این حوزه است، حجم کلی مناسبات اقتصادی و تجاری دو کشور به تفکیک کالا و خدمات و موازنه تجاری دو کشور را چگونه می بینید و ضعف و قوت مناسبات اقتصادی و ایران و آذربایجان چیست؟
 
پاک آیین: در رابطه با  توازن تجاری دو کشور ، در زمان اعزام من به باکو، 300 میلیون دلار روابط تجاری در بخش غیرنفتی داشتیم .  اکنون این رقم در آمار رسمی گمرک به  600 میلیون دلار رسیده  است که البته بیش از این نیز می تواند باشد و بیشتر آن نیز صادارات  غیر نفتی است. اگر تسهیلات گمرکی و تسهیلات راه آهن داشته باشیم می تواند بیشتر هم شود.اگر همکاری های نفتی مثل سواپ گاز یا سرمایه گذاری در دریای خزر را هم اضافه کنیم، این عدد بالغ بر یک میلیارد دلار است .آذربایجان هم برای ما پل ارتباطی خوبی است که  می تواند محصولات ما را به روسیه برساند. از نگاه ترانزیتی نیز پیشرفت قابل ملاحظه ای در ایجاد کریدور  شمال وجنوب صورت گرفته و جمهوری اذربایجان که قبلا حتی حاضر نبود 7 کیلومتر خط اهن طرف خود تا مرز آستارا را ایجاد کند، اکنون آمده و با سرمایه گذاری مشترک برای کل مسیر همراهی می کند. کریدور شمال و جنوب برای دو کشور از اهمیت بالائی برخوردار است چرا که جمهوری آذربایجان و کشورهای اطراف را به آب های گرم خلیج فارس وعمان پیوند می ده و از این طرف ارتباط ما را با کشورهای اسیای میانه برقرار می کند. بحث  دریای خزر نیز در روابط راهبردی دو کشور بسیار مهم است اگر بتوانیم در منطقه خزر سرمایه گذاری مشترک داشته باشیم هر دوکشور بهره مند می شوند.  امروزه ارتباطات وصنعت گردشگری بین دو کشور  رونق پیدا کرده است و این می تواند کمک کند که شرکای راهبردی باشیم.
 
ایراس: در حال حاضر مراحل ساخت و بهره برداری کامل راه آهن قزوین، رشت، آستارا و اتصال آن به خط راه آهن جمهوری آذربایجان را تشریح می کنید؟
 
پاک آیین: مرحله آستارا –آستارا تمام شده و دو طرف برای تکمیل مرحله ساخت خط آهن رشت –آستارا مصمم هستند و کار سرعت خوبی دارد.
 
ایراس: طی سه سال گذشته، نشست های متعددی میان سفرای ایران در کشورهای همسایه از جمله جمهوری آذربایجان با استان های مرزی با هدف هماهنگی سیاست ها و استفاده حداکثری از ظرفیت های موجود برگزار شد. با توجه به همسایگی جمهوری آذربایجان و جمهوری خودمختار نخجوان با استان های شمال غربی ایران و به ویژه وجود منطقه آزاد اقتصادی ارس، چه اقداماتی مشخص و عملیاتی در زمینه بهبود مناسبات اقتصادی،تجاری،گردشگری و سایر حوزه ها صورت گرفته است؟ فکر می کنید چه اقدامات دیگری برای تقویت مناسبات مناطق مرزی دو کشور مورد نیاز است؟
 
پاک آیین: جمهوری آذربایجان به لحاظ زمینی با چهار استان ایران (آذربایجان غربی، آذربایجان شرقی، اردبیل و گیلان) همسایه است و از لحاظ دریایی با استان های مازندران و گلستان هم مرز است و به لحاظ زبانی نیز نزدیکی زیادی با استان زنجان  دارند، هرچند که هم مرز با یکدیگر نیستند. از همین رو جمهوری آذربایجان با هفت استان ایران میتوانند همکاری های نزدیک داشته باشند و معمولا این ارتباطات نیز وجود دارد. در حوزه های مختلف این همکاری های انجام می شود.در وهله اول این همکاری ها به صورت تجاری است. زیرا با توجه به وجود مرز با استان های چهارگانه ایران و بخصوص اینکه برخی از این استان ها از جمله گیلان دارای ظرفیت های خوب صدور میوه و صیفی جات به جمهوری آذربایجان هستند و همچنین استان های اردبیل و آذربایجان شرقی می توانند، مصالح ساختمانی مثل سیمان و کلینکر به آذربایجان صادر کنند و ابعاد تجاری خوبی با این استان ها برقرار است. آذربایجان یکی از خریداران میوه های ما بخصوص از استان گیلان است و همچنین از طریق دریا خریدار میوه های استان های مازندران و گلستان به شمار می آید. به لحاظ سیب زمینی نیز جمهوری آذربایجان تقریبا تمام ظرفیت صادراتی این محصول را از اردبیل خریداری می کند. موضوع بعدی در بحث حمل و نقل است، از نظر ریلی خط آهن آستارا به رشت وجود دارد که در حال انجام است که از این طریق استان گیلان ما میتواند آذربایجان را به دریای عمان متصل کند.
 
همچنین راه های زمینی که در این بین وجود دارد و هر چهار استان ما و حتی استان زنجان نیز می توانند از طریق زمینی از آذربایجان به روسیه و گرجستان متصل شوند و حمل و نقل خود را در بخش های مختلف انجام دهند.حوزه بعدی حوزه گردشگری است که، استان های ایران و بخصوص استان های که با آذربایجان مرز زمینی دارند،پذیرای اتباع آذری هستند. در سال حدود یک میلیون نفر از جمهوری آذربایجان به ایران سفر می کنند. با توجه به اینکه لغو روادید هستند و نیازی روادید وجود ندارد به ایران سفر می کنند. در میان توریست ها حدود یک سوم آنها برای درمان به ایران می آیند و بیشتر به بیمارستان های ایرانی برای درمان های سرپایی و درمان های طولانی مراجعه می کنند.در حال حاضر بحث گردشگری ایران و آذربایجان فعال است و رونق در این فعالیت ها موجب شده تا مرزها، مرزهای امنی باشد و خوشبختانه،ما در طول سال های گذشته مورد خاصی از نام امنی در مرزهای دو کشور مشاهده نکردیم. از همین رو به لحاظ تجاری و امنیتی ارتباط استان های ایران و جمهوری آذربایجان در نقطه مثبتی قرار دارد.
 
ایراس: به نظر می رسد یکی از اصلی ترین مانع نزدیکی باکو-تهران روابط نزدیک اسراییل و آذربایجان است. با توجه به سخنان سردار دهقان که عنوان کردند ایران حضور اسراییل در آذربایجان را تحمل نمی کند،این نگرانی تا چه حد جدی است و در صورت نفوذ جدی اسراییل واکنش های ایران چه خواهد بود؟
 
پاک آیین: تلاش اسرائیل برای خروج از انزوا، یکی از دلایل توجه این رژیم به جمهوری های شوروی سابق بود. اسرائیل پس از استقلال جمهوری های سابق نخست روابط خود را با تجارت آغاز کرد و از آن پس کوشید تا نقش فعالی را در تحولات منطقه بازی کند . اسرائیل در پی دستیابی به متحدان غیرعرب در منطقه قفقاز و آسیای مرکزی بود تا به  دنیا نشان دهد که در میان کشورهای مسلمان هم دوستانی دارد. به دلیل حمایت روسیه از ارمنستان در مناقشه قره باغ، آذربایجان به سوی غرب متمایل شد آمریکا نیز حلقه اتصال اسرائیل با آذربایجان گردید  و مسئولان آذربایجان که از گذشته دور از نفوذ  یهودیان و لابی آنان آگاه بودند، برای مقابله  با لابی ارامنه، یکی از مبانی سیاست خارجی خود را برپایه نزدیکی هرچه بیشتر به یهودیان پایه ریزی کردند. معمولا اسرائیل اینگونه تبلیغ می کند که روابط تل آویو با آستانه و باکو به یک رابطه راهبردی تبدیل خواهد شد، اما واقعیت این است که هیچ کشور مسلمانی نمی تواند روابط راهبردی با اسراییل برقرار کند، چرا که این رژیم بزرگترین تهدید امنیتی جهان اسلام است، اولین قبله مسلمانان را اشغال کرده و هر روز  جنایات جدیدی بر علیه مسلمانان مرتکب می شود. لذا روابط آستانه و باکو با تل آویو نیز تبدیل به یک رابطه راهبردی نخواهد شد. مضاف بر اینکه روابط راهبردی به معنی مشروعیت بخشیدن به اشغال است و جمهوری آذربایجان که خود را مخالف اشغال سرزمین های اسلامی می داند، نمی تواند شریک استراتژیک اسراییل باشد.ما امیدواریم جمهوری آذربایجان به عنوان یک کشور مسلمان و عضو سازمان همکاری های اسلامی،ترفندهای موذیانه اسرائیل را بشناسد و از این رژیم فاصله بگیرد.
 
ایراس: به نظر می رسد آذربایجان در دوره اوباما علاقه داشت که بیشتر به سمت حلقه روسیه و ایران تمایل پیدا کند، اما حالا به توجه به حضور ترامپ در کاخ سفید و حمایت تمام قد او از اسراییل، به نظر شما بار دیگر آذربایجان از این حلقه دور نخواهد شد و به سمت امریکا و اسراییل گرایش پیدا کند؟
 
پاک آیین: فکر می کنم آذربایجان به مزیت های همکاری های منطقه ای پی برده و در دوره ترامپ هم همکاری های منطقه ای خود را ادامه دهد.
 
ایراس: شکل گیری مکانیسم سه جانبه ایران، آذربایجان و روسیه از جمله ابتکارات مهمی است که در سال های اخیر شکل گرفته است، ضمن تشریح این مکانیسم این امر تا چه حد موفق بوده است؟
 
پاک آیین: تهران، مسکو و باکو در اجلاس سه جانبه، روند های همکاری جدیدی را تجربه کردند. این اجلاس به معنای آغاز شکل گیری اتحادیه یا پیمان جدید نیست. اما می تواند به عنوان یک روند جدید از همکاری کشورهایی که دارای دیدگاه های مشترک هستند، شناخته شود و نوع اجرای آن، الگوی همکاری های منطقه ای برای دیگر کشورها باشد.مهم ترین دستاورد ایران، روسیه و جمهوری آذربایجان از این اجلاس، می تواند هماهنگ سازی همکاری های اقتصادی سه جانبه در حوزه های مختلف باشد.در حوزه تجارت تکمیل راه آهن رشت –آستارا به عنوان حلقه اتصال کریدورشمال–جنوب دربرنامه کاری تهران و باکوقرارداردو مراحل خوبی را طی کرده است.این خط آهن از آنجا که روسیه را به آب های خلیج فارس متصل می سازد،برای این کشورجذابیت خاصی دارد ولذاسه کشورمیتواننددراین زمینه همکاری های مشترکی را انجام دهند. درحوزه انرژی بخصوص تجارت گاز،سوآپ نفت،اکتشاف دردریای خزر وانتقال برق نیز زمینه های تعاملات مشترک وجود دارد.در حوزه تجارت با توجه به تحریم های متقابل اروپا و روسیه، ایران و آذربایجان قادر به تأمین نیازهای وارداتی روسیه هستند و در عین حال می توانند کالاهای مورد نیاز خود را از روسیه وارد کنند. لذا یافتن راهکارهایی برای تقویت بخش های خصوصی با اعطای مشوق های لازم به تجار برای دستیابی به رشد مبادلات تجاری می تواند یکی از دستاوردهای اجلاس سه جانبه باکو باشد.
 
ایراس: ایران همواره به عنوان کشوری که دارای روابط سنتی با کشورهای قفقاز جنوبی است، محسوب می شود. اما برخی تحلیلگران معتقدند نزدیکی ایران به هر یک از دولت های باکو یا ایروان، موجب نگرانی طرف دیگر می شود. چرا این کشورها از نزدیکی روابط میان تهران با باکو یا ایروان نگرانند؟
 
پاک آیین: روابط ایران با هر یک از دولت های ارمنستان و جمهوری آذربایجان در چارچوب توسعه مناسبات با همسایگان قابل تفسیر است و این روابط علیه هیچ کشور دیگری نیست. سفر مقامات ایران به این کشورها در چارچوب تنظیم سیاست جمهوری اسلامی ایران با همسایگان انجام می شود. شرط توسعه مناسبات دو کشور وجود اراده سیاسی در سران کشورهاست. علت اصلی تحولات مثبت در روابط تهران با کشورهای منطقه، تأکید دولت روحانی بر توسعه روابط با همسایگان و استقرار اعتدال در سیاست خارجی است و نباید جای نگرانی برای هیچ کشوری داشته باشد.
 
ایراس: در سال 2016 در حالی جنگ قره باغ شعله ور شد که ایران در حال بهبود روابط با آذربایجان بود، ایران در کجای این جنگ قرار داشت و دو کشور چه انتظاراتی از تهران داشتند؟
 
پاک آیین: درباره با مناقشه قره باغ، همه می دانند که در آن مقطع ایران کمک های فراوانی به جمهوری آذربایجان کرد اما هر دوکشورجمهوری آذربایجان و ارمنستان،  گروه مینسک را برای رفع اختلافات خود انتخاب کرده اند و ما هم اگر در شرایط فعلی به این مسئله ورود کنیم شاید کاری  بیشتر از گروه مینسک نتوانیم  انجام دهیم چرا که دو کشور به هیچوجه حاضر به پذیرش شرایط یکدیگر نیستند. دردرجه اول دو کشور باید اختلافات خود را رفع کنند. در عین حال ما بارها آمادگی خودمان را برای حل این مشکل با کمک کشورهای همسایه در منطقه  اعلام کرده ایم و تاکید کرده ایم  که روابط خوب ما با هر دو کشور می تواند به عنوان یک ظرفیت در حل این مشکل  موثر واقع شود.
 
ایراس: همانطور که مستحضر هستید،بعد از اختلافات روسیه با اروپا در موضوع اوکراین،توجه جدی تری از سوی اروپایی ها به منابع گازی جمهوری آذربایجان شده است. در این راستا،احداث خط لوله تاپ و تاناپ برای صادرات گاز از میدان شاه دنیز جمهوری آذربایجان به جنوب اروپا در حال انجام است.طی دوسال گذشته از طرف آذربایجان و ترکیه، از ایران نیز برای توسعه میدان شاه دنیز و مشارکت در صادرات گاز از طریق خط لوله تاپ و تاناپ مطرح شده است و برخی مقامات وزارت نفت ایران و آذربایجان دیدارهایی نیز داشته اند، نتیجه این مذاکرات و رایزنی ها به کجا انجامیده است؟
 
پاک آیین: خط گازی تاپ و تاناپ که گاز آذربایجان را به اروپا می رساند،یک خط گاز با قیمت غیر استاندارد و ارزان است. استفاده از  این خط گازی باید در وهله اول برای ایران توجیه اقتصادی داشته باشد تا ما به آن بپیوندیم.در حال حاضر نرخ صدور گاز به اروپا از طریق تاپ و تاناپ نرخ استانداردی نیست و ارزان به اروپا ارایه می شود که بر اساس قرار دادهایی که میان اروپا و آذربایجان در اوایل دوره استقلال این کشور منعقد شده محاسبه می شود. در حال حاضر ما به دلیل این قیمت پایین ، چندان تمایلی به استفاده از این خط لوله نداریم و عملا برای ما توجیه اقتصادی ندارد.اما گر مذاکره ای صورت گیرد و قیمت ها به صورت استاندارد تنظیم شود میتوانیم آن را به صورت مثبت بررسی کنیم، بنابراین تمایلی از سوی وزارت نفت برای استفاده از این خط لوله ها فعلا وجود ندارد.
 
ایراس: برخی کارشناسان معتقدند که ایران با توجه به سطح کنونی تولید، اگر بخواهد نیز نمی تواند وارد این خط لوله شود، نظر شما در این خصوص چیست؟
 
پاک آیین: در صورتیکه سرمایه گذاری ایران در فاز دوم حوزه شاه دنیز  در دریای خزر به مرحله درآمد زائی برسد، میتوانیم استفاده از خط لوله تاپ و تاناپ را بررسی کنیم.البته ما هنوز چنین اولویتی را در نظر نگرفتیم و در حال حاضر گاز را بیشتر از طریق دریای عمان و خلیج فارس منتقل می کنیم.
 
 
مصاحبه کننده: سمانه عابدی
 
  
 
کد مطلب: 2881
 


 
پرویز قاسمی
Iran, Islamic Republic of
۱۳۹۵-۱۲-۱۷ ۰۲:۱۱:۵۴
نکاتی کوتاه درخصوص روابط ایران و ج.آذربایجان :
- حمایت های ج.ا.ایران از جمهوری آذربایجان از زمان استقلال این کشور و بخصوص حمایت ازتمامیت ارضی این کشور درمجامع و سازمانهای بین المللی و نیز ارائه کمک های انسانی درشرایط سخت این جمهوری و منطقه نخجوان برهیچکس پوشیده نیست.
- ج.ا.ایران در طول سالهای گذشته تلاش نموده است ارتباطات متوازنی را با کشورهای منطقه و همسایه برقرارنماید آذربایجان و ارمنستان نیز درچارچوب همین رویکرد درسیاست خارجی کشورمان دیده شده اند.
- ارمنستان بخاطر شرایط جغرافیایی و اقتصادی، متکی به حمایت ها و کمک های اقتصادی انسانی ج.ا.ایران بوده و این کشور دراین خصوص مرهون و مدیون ج.ا.ایران می باشد. البته نبایستی ازتدبیر و دوراندیشی کارگزاران و سیاستمداران ارمنی در برقراری و حفظ مناسبات با کشورمان بهرطریق ممکن و نیز لابی قوی ارمنی درخارج دراین زمینه غافل شد.
-ایجاد محدودیت برای فعالیت دینداران و احزاب اسلامی شیعی و حمایت های پیداوپنهان از فعالیت های ضدایرانی و ضدشیعی و کشاندن پای برخی کشورهای فرامنطقه ای به مرزهای ایران ، از جمله سوئ اقدامات وبی تدبیری های حاکمیت آذربایجان درطول سالهای گذشته بوده که درمقاطعی بر روابط و مناسبات دوکشور سایه انداخته و البته تداوم و تعمیق چنین وضعیتی ، ایده آل برخی گروه ها و جریانهایی می باشد که اساسا مخالف برقراری مناسبات خوب و همگرایی بین دوکشورایران و جمهوری آذربایجان بوده و نفع و موجودیت خود را در عقده گشایی های تاریخی آنهم در شرایط امروز و نوین قرن بیست و یک و پراکندن تخم اختلاف و دامن زدن هرچه بیشتر به واگرایی میان دوملت مسلمان و همسایه می بینند.
-ناگفته پیداست علیرغم وجود برخی اختلافات میان دوکشور و فرازونشیب هایی که گاه بیگاه در روابط بوجود می آید، عقل و منطق حکم می کند حتی در بدترین شرایط احتمالی نیز این روابط و مناسبات پایداربماند . تخریب مناسبات خواست و ایده آل بدخواهان است و بهانه ای برای کشیده شدن پای برخی بازیگران و رقبا به منطقه ، امری که ج.ا.ایران بشدت مخالف آن بوده و تاکنون نیز همین سیاست و تدبیر درست را در پیش گرفته است.
-درشرایط کنونی تحولات منطقه و فعال شدن گروه های افراطی دینی در گستره شوروی سابق ، کشورهای این منطقه بشدت نگران گسترش فعالیت های تروریستی و اقدامات این گروهها هستند وبرهمین اساس، مقابله با افراط گرایی دینی و رشد و گسترش فعالیت های گروه های تکفیری و افراطی ازجمله داعش و وهابیت در دستور کار کشورهای منطقه قرارگرفته است. جمهوری آذربایجان نیز همچون کشورهای آسیای مرکزی ازاین ناحیه آسیب پذیربوده و مبارزه باتروریسم و افراط گرایی به یکی از دغدغه های اصلی امنیتی این کشورتبدیل شده است. تبادل نظر و همفکری ایران و آذربایجان دراین مقوله و تنظیم مکانیسم و سازوکاری برای مقابله جدی با تهدیدات جریان ها و گروه های افراطی و تروریستی می تواند یکی از محورهای مهم همکاری دوکشور درشرایط کنونی باشد. (168)