روسیه و اروپای شرقی
آسیای مرکزی
قفقاز جنوبی
همسایگان اوراسیا



نسخه قابل چاپ

نسخه وب

داخلی » مقاله » روسیه و اروپای شرقی

حسن بهشتی پور - کارشناس مسائل اوراسیا

تکرار تراژدی،کمدی درانتخابات اوکراین

انتخابات اوکراین

۶ ارديبهشت ۱۳۹۸ ساعت ۱۴:۱۳

مارکس درکتاب "هجدهم برومرلوئی بناپارت" نکته مهی را درباره تکرار تاریخ یادآوری می کند: «هگل درجایی می نویسد که تمام حوادث و شخصیتهای بزرگ تاریخ جهانی به اصطلاح دو بار ظهور می کنند.»[1] ولی او فراموش می‌کند که اضافه کند که «نخست به صورت تراژدی و بار دوم به صورت کمدی مسخره ».

مقدمه

مارکس درکتاب "هجدهم برومرلوئی بناپارت" نکته مهی را درباره تکرار تاریخ یادآوری می کند:

«هگل درجایی می نویسد که« تمام حوادث  و شخصیتهای بزرگ تاریخ جهانی به اصطلاح دوبار ظهور می کنند.»[1] ولی او فراموش می‌کند که اضافه کند: نخست به صورت تراژدی، و بار دوم به صورت کمدی مسخره » [2] این جمله مارکس دقیقا وصف حال اوکراین امروز بعد ازاعلام نتایج  دور دوم انتخابات ریاست جمهوری در روز یکشنبه اول اردیبهشت 1398 است. زیرا انتخابات دوره قبل در سال 2014  یک تراژدی بزرگ در اوکراین را شکل داد و اینبار یک کمدی تلخ را برای مردم این وسیع ترین کشور اروپا بعد از فرانسه، رقم زده است . چراکه بر اساس نتایج نهایی این انتخابات ولدیمیر زیلینسکی (Volodymyr  Zelensky )  کمدینی که هیچ سابقه سیاسی قابل توجه ای ندارد، در سن 41 سالگی[3] زمام امور اوکراین را بدست گرفت!

در تحلیل پیش رو سعی دارم نشان دهم چگونه سرنوشت مردم اوکراین در نتیجه سیاست های غلطی که سیاستمداران این کشور در دو دهه گذشته در پیش گرفتند بازیچه رقابت های قدرتهای بین المللی از یکسو روسیه و از سوی دیگر آمریکا و اتحادیه اروپا شده است.

 

پیشینه بحث : 

ویکتور یاناکوویچ رئیس جمهور وقت  اوکراین، در تاریخ  سی ام آبان 1392 (21 نوامبر ٢٠١٣ ) از امضای قرارداد تجاری و اقتصادی با اتحادیه ی اروپا سرباز زد و از اتحادیه ی گمرکی با روسیه، بلاروس و قزاقستان دفاع  کرد. البته او برای این امر به شدت از جانب روسیه تحت فشار بود. مخالفان یاناکوویچ ابتدا با سرزنش وی حرکتی را آغاز کردند؛ اما پس از نادیده گرفتن خواستشان ، این حرکت خیلی زود به یک اعتراض عمومی تبدیل گردید. در ادامه میدان استقلال کی یف به  مرکز تجمع مخالفان دولت  تبدیل شد. اعتراضات به تدریج شدید و گسترده تر شد و معترضان با چوب، سنگ و کوکتل مولوتف و در روزهای پایانی با تفنگ بادی وحتی کلاشینکوف بانیروهای پلیس درگیر شدند. آنان تحت حمایت تبلیغات انبوه رسانه های غربی  در مقابل فشارهای پلیس و تک تیراندازها مقاومت کردند، درسرمای جان سوز زمستان "کی یف" میدان استقلال را خالی نکردند، وتا رسیدن به خواسته هایشان از پای نایستادند ونهایتا با هم سرنگونی یاناکوویچ رئیس جمهور هوادار روسیه را  درسوم اسفند 1392 جشن گرفتند.

ازآن پس مسیر بحران تغییر کرد اینبار طرفداران یاناکوویچ و مناسبات نزدیک با روسیه بودند که با انجام تظاهرات در شرق اوکراین، اعتراض خود را به مداخله آمریکا و اتحادیه اروپا درکشورشان نشان دادند و خواستار بازگشت به قدرت یاناکوویچ شدند. اما این اعتراضها بجایی نرسید . کرملین  که می دید  همه چیز برای بقدرت رسیدن یک دولت طرفدار غرب در کی یف آماده شده است ، پیش دستی کرد و ازطریق لشکر کشی به  کریمه در هفتم اسفند 1392(26 فوریه 2014) و سپس با برگزاری همه پرسی برنامه ریزی شده در 25 اسفند 1392(16مارس 2014) ، این شبه جزیره استراتژیک متعلق به اوکراین در شمال دریای سیاه را ضمیمه روسیه کرد. به موازات آن همچنین دو استان شرقی اوکراین"دونتسک" و "لوهانسک"  که جمعیت آنها عمدتا روس تبار هستند،  تحت حمایت روسیه جنگهای جدایی طلبانه را علیه دولت مرکزی در کی یف آغاز کردند و اوکراین پنج سال است که  در بحران جدایی طلبی گرفتار شده است.

حتی برگزاری انتخابات ریاست جمهوری درچهارم خرداد1393(25می 2014) وانتخابات پارلمانی درچهارم آبان 1393(چهارم نوامبر 2014) هم نتوانست مشکلات جدایی طلبان شرق اوکراین را حل وفصل  کند. به همین دلیل اوکراین ازسال 1393  تاکنون صحنه منازعات قدرتهای بازیگر خارجی یعنی روسیه ، اتحادیه اروپا و آمریکا قرار گرفته است.

 

تحلیل نتایج انتخابات:

دردوردوم  انتخابات که در روز یکشنبه اول اردیبهشت 1398 (21 آوریل 2019) برگزار شد، ازجمعیت 43 میلیون نفری اوکراین  در حدود 30 میلیون نفر از اوکراینی ها شرایط لازم را برای شرکت در انتخابات ریاست جمهوری داشتند که از این میان 18,491,837 نفر در انتخابات شرکت کردند یعنی بیش از 60 درصد رای دهندگان در انتخابات دور دوم شرکت داشتند . از این جهت حضور قابل قبولی برای دور دوم  بشمار می رود. [4]

در این میان  13,541,528 نفربه ولدیمیر زیلینسکی رای دادند  تا او درهفتمین دوره انتخابات ریاست جمهوری اوکراین پس از استقلال این کشور در سال 1991 از شوروی ، با بدست آوردن بیش از 73 درصد آراء شرکت کنندگان در انتخابات [5] به عنوان هفتمین رئیس جمهوری برگزیده شود.

انتخاب پترو پوروشنکو ( Petro Poroshenko ) درانتخابات پنج سال پیش با آنکه تحت حمایت آمریکا و اعضای اصلی اتحادیه اروپا بدست آمد ، به یک تراژدی بزرگ برای مردم اوکراین تبدیل شد.  زیرا از یکسو وعده های انتخاباتی این میلیونرمعروف به سلطانِ شکلات تحقق پیدا نکرد  و اقتصاد اوکراین همچنان بحران زده باقی ماند و از سوی دیگر شبه جزیره استراتژیک کریمه ازحاکمیت اوکراین خارج شد و ازآن بدتر اینکه دردو استان شرقی این کشورهمچنان بحران جدایی طلبی ادامه یافت. 

اکنون این پرسش اساسی در افکارعمومی مطرح است :

« بازیگرکمدی محبوب که مهمترین عامل مشهورشدنش بازی درسریال تلویزیونی بسیار جذاب"خادمان مردم" در نقش رئیس جمهور اوکراین در سال 2015 بوده است» چگونه می تواند مشکلات پیش روی اوکراین از جمله مهم ترین آنها :

- بازگشت حاکمیت اوکراین بر کریمه ،

-بحران جدایی طلبی روس تبارهای در دو استان شرق اوکراین ،

- بهبود وضعیت اقتصاد بحران زده اوکراین

- وسرانجام  موضوع پیوستن اوکراین  به اتحادیه اروپا و ناتو را پیگیری و به سرانجام مثبت برساند؟

درپاسخ به این سئوال مهم باید گفت مردم اوکراین به یک کمدین محبوب که نقش رئیس جمهور  را بازی می کرد ،رای دادند. اما در دنیای واقعی سیاست ، کمدین های انتقادی جایگاهی ندارند و آقای زیلینسکی باید بتواند به کمک تیم مشاورانش ازجمله الکساندر دانلیوک، وزیر سابق امور مالی،آیواراز آبراموویچ  وزیرسابق توسعه اقتصادی و تجاری  و سرگی لیشچنکو شخصیت معروف مبارزه با فساد و کالامویسکی میلیاردر حامی مالی و رسانه ای اش، به وضعیت نابسامان اقتصادی اوکراین سروسامان بدهد. این مهم بدست نمی آید مگر آنکه او بتواند بنوعی روابط از دست رفته با روسیه را بدون آنکه از اتحادیه اروپا فاصله بگیرد ، احیاء کند.

73 درصد کسانی که در حدود 33 هزار و 500 مرکز رای گیری انتخابات رای خود را به صندوق ها ریختند، امیدوارند زیلینسکی بتواند به وعده خود در مورد مبارزه با فساد در سیاست داخلی و مذاکره با پوتین در سیاست خارجی عمل کند. کاری که سَلف او یعنی پوروشنکو بشدت از آن اجتناب می کرد. زیرا می دانست مذاکره با پوتین درعمل نتیجه ای جز تثبیت حاکمیت روسیه بر کریمه نخواهد داشت.

سه روز پیش از زمان برگزاری انتخابات در اوکراین "دمیتری مدودف" نخست وزیر روسیه در پایان نشست روز پنجشنبه 29 فرودین هیات دولت این کشور گفت: «به دلیل تداوم اقدامات خصمانه اوکراین و اعمال محدودیت این کشور در مراودات اقتصادی، مسکو صادرات انواع مواد سوختی، نفت و مشتقات آن را به این کشور متوقف می کند. براین اساس ازاول جون 2019 صادرات کالاهای خاص به اوکراین نیازمند مجوز ویژه خواهد بود که این محصولات شامل سوخت و انرژی از جمله ذغال سنگ، نفت و فراورده های نفتی است. مسکو باید از منافع خود دفاع کند واقدام متقابل انجام دهد.» [6]

این اقدام نخست وزیر روسیه  کاملا برای تحت فشار قرار دادن رئیس جمهوری منتخب اوکراین است که کار خود را از خرداد ماه آینده بصورت رسمی آغاز خواهد کرد . روسیه ترجیح می دهد با ابزار کنترل صادرات انرژی (نفت،گاز، ذغال سنگ) برای اوکراین، رئیس جمهوری آینده را به نرمش بیشتر در برابر مسکو وادار سازد . با این حال روسیه که خود تحت فشار تحریم های غرب قرار دارد  از لحاظ اقتصادی قدرت مانور زیادی در برابر دولت آینده زیلینسکی در اوکراین ندارد. همچنانکه بنا به گزارش وزارت اقتصاد روسیه این کشور در سال 2018 با وجود همه اختلاف ها با کی یف  پنج میلیارد دلار کالا از اوکراین وارد کرده است و مجموع واردات کالاهایی که توسط روسیه تحریم شده‌اند طی سال 2018 تنها 510  میلیون دلار ارزش داشته است. مقام های روسیه مرتبا تاکید می کنند در صورتی که کی یف تحریم‌های خود علیه واردات کالاهای روس را لغوکند ،این کشورمتقابلا تحریم‌ها راعلیه اوکراین  لغو خواهد کرد.[7]

در این میان سرمایه گذاران نیز به دنبال گرفتن تضمین از کاندیدای پیروز و رییس جمهور آتی اوکراین برای سرعت بخشیدن به اصلاحات و حفظ کمک‌های خارجی و افزایش سرمایه گذاری خارجی در این کشور هستند. زیلینسکی وعده داده است که با فساد در این کشور43 میلیون نفری که یکی از کشورهای کم درآمد در اروپا محسوب می شود، مبارزه کند.

با آنکه پوروشنکو وضعیت دشواراقتصادی و امنیتی سال ۲۰۱۴ را تاحدودی بهبود بخشید و موفق شد اصلاحات جزئی در نظام اقتصادی اوکراین  اجرا کند، اما او نتوانست بسیاری از وعده های بلند پروازانه خود را به اجراء گذارد. بویژه  او در مبارزه با فساد موجوددر دستگاه حکومتی  ناکام ماند و شاید یکی از دلایل مهم ناکامی وی در جلب آراء شرکت کنندگان در انتخابات روز یکشنبه همین فساد موجود دراقتصاد و سیاستمداران نزدیک به دولت  اوکراین بود. به نظر می رسد  به همین دلیل زیلینسکی سعی کرد کمتر وعده بدهد و اصولا از شیوه‌های مرسوم در مبارزات انتخاباتی  کمتر بهره گرفت. او تلاش کرد در تجمع های انتخاباتی کمتر شرکت کند تا کمتر مجبور به سخنرانی شود.  بجای آن سعی کرد در چند مصاحبه محدود با رسانه‌ها ، ایده های خود را برای آینده اوکراین معرفی کند و از شبکه‌های اجتماعی برای تبلیغ این ایده ها بدرستی بهره بگیرد.

نتیجه گیری:

زیلینسکی در شرایطی زمام امور را در دست می گیرد که باید بتواند با استفاده از تجربه های شکست خورده روسای جمهوری پیشین راه مستقلی را از روسیه و آمریکا و اتحادیه اروپا در پیش بگیرد.

نتایج عملکرد چهار رئیس جمهور پیشین اوکراین یعنی ویکتور یوشچنکو( 2004 تا  2010) و پترو پوروشنکو ( 2014 تا 2019 ) پیش روی او است. آنها هر کدام در دوره ای تلاش کردند برای رهایی اوکراین از مشکلات اقتصادی  پشتیبانی اتحادیه اروپا و ایالات متحده آمریکا را کسب کنند. اما در عمل دیدند این کشورها مایل نیستند بخاطر اوکراین، با روسیه درگیر شوند. درنتیجه وقتی جدایی کریمه از اوکراین اتفاق افتاد و تمایلات جدایی طلبی در شرق اوکراین با تحریک روسیه به جنگ مسلحانه نیز کشیده شد ، اتحادیه اروپا و آمریکا تنها به محکومیت صرف و اعمال تحریم های اقتصادی روسیه بسنده کردند .

در مقابل  آنها ، تجربه لئونید کوچما (1999 تا 2004) و ویکتور یاناکوویچ ( 2010 تا 2014) دو رئیس جمهور روس گرا نیز پیش روی زیلینسکی قرار دارد.  این دو رئیس جمهوری اوکراین در زمان زمامداریشان، کوشیدند با اتکاء به حمایت روسیه ، اوکراین را از وضعیت بحرانی آن زمان خارج کنند. اما همچنان رقابت های آمریکا و اتحادیه اروپا با روسیه  ، درعمل هر دوی آنها را در اجرای برنامه های خود ناکام گذاشت. اتکاء یکسویه آنها به روسیه، تضاد موجود بین شرق و غرب  اوکراین را نه تنها کاهش نداد ،بلکه درعمل موجب افزایش تمایلات واگرایانه به سمت اتحادیه اروپا و ناتو درغرب این کشورشد.

در دوره  اخیر ، دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا  بجای کمک اقتصادی به اوکراین کنگره آمریکا را ترغیب کرد  250 میلیون دلار کمک نظامی به اوکراین اختصاص دهد. همچنین  کانادا و انگلستان  علاوه بر صدور اسلحه وظیفه آموزش و پشتیبانی ارتش اوکراین را برعهده گرفتند.[8] آنها به بهانه تقویت ارتش اوکراین برای مهارجدایی طلبان اوکراینی در شرق این کشور هزینه های نظامی را به اوکراین تحمیل کردند . اما اقتصاد ناتوان اوکراین بیشتر نیاز به سرمایه گذاری در اقتصاد و امور زیربنایی دارد تا بتواند بحران موجود را پشت سربگذارد.

به نظر می رسد اگر آقای زیلینسکی می خواهد بر مشکلات موجود فایق شود، مجبور است حداقل در کوتاه مدت موضوع عضویت در ناتو را کنار بگذارد تا بتواند به نوعی توازن در مناسبات خود با روسیه و غرب دست پیدا کند.

روسیه می داند بدون اوکراین نمی تواند مرزهای غربی خود را امن نگه دارد و اوکراین هم می داند بدون روسیه در عمل باید تجزیه شرق اوکراین را بپذیرد تا بتواند به عضویت ناتو درآید. چیزی که نه برای روسیه قابل قبول است و نه برای اکثریت مردم اوکراین.

اما باید واقع بین بود در جهان سیاست که قدرت حرف اول را می زند تجربه زیلینسکی کمتر از آن است که بتواند چنین موازنه ای را بین روسیه و غرب برقرار کند با این حال از قدیم گفتند آرزو برجوانان عیب نیست.  شاید نیروی جوانی و انگیزه های ماجراجویانه او بتواند به او کمک کند بعد ازحدود سه دهه ، حرکت پاندولی ساعتِ سیاست در اوکراین، بین روسیه و غرب متوقف شود و زیلینسکی برخلاف سلف خود برای ساختن اوکراین جدید نخستین بار بجای قدرت های خارجی  به مردم این کشور اتکاء کند.

 

پانوشت ها :

 

[1] هگل:«سخنرانیهای مربوط به فلسفه تاریخ» جلد سوم ، انگلس در بخشی از نامه ای  که به مارکس در تاریخ سوم دسامبر 1851 می نویسد این گفته هگل را یادآوری کرده است  .

[2] به نقل از کتاب کارل مارکس، "هجدهم برومر لوئی بناپارت" چاپ سال (۱۸۵۲) ترجمه محمد پورهرمزان،برلین، چاپ چهارم 1386، ص 28

[3] ولدیمیر زیلینسکی متولد 25 ژانویه  1978 در کریوی ریح، SSR اوکراین  دریک خانواده  پدر و مادر یهودی متولد شد. او تا پیش از وارد شدن در سیاست ، فیلمنامه نویس، بازیگر و مدیر استودیوی اوکراین بود.  پدر او، الکساندر زیلینسکی استاد دانشگاه است که ریاست دانشکده علوم سایبرنتیک و سخت افزار محاسباتی را در موسسه اقتصاد کریمه برعهده داشت. مادرش ریما زلنسکا به عنوان مهندس کار می کند. زیلینسکی پیش از ورود به دبیرستان، چهار سال در مغولستان در شهر Erdenet  در محل کار پدرش زندگی می کرد. زیلینسکی رشته حقوق در دانشگاه اقتصاد ملی کیف را به پایان رسانده است. اما هیچگاه به عنوان حقوق دان کار نکرده است. زیلینسکی در سال 2017 حزبی را با نام سریال «خادم ملت»به ثبت رساند و از طریق همین حزب در انتخابات ریاست جمهوری اوکراین شرکت کرد.

حامی زیلینسکی  را گروهی از الیگارش های مالی که کالامویسکی از معروف ترین آن هاست. تشکیل می دهند. کالامویسکی ملیتی اوکراینی وتابعیت اسرائیلی دارد، او رئیس انجمن یهودی های اوکراین، میلیاردر و موسس گروه مالی- صنعتی «پریوات»،است. او به عنوان ششمین فرد ثرتمند اوکراین، تا سال 2015 فرماندار ایالت دنپروپتروفسک را برعهده داشت و بعد از آن به دلایل نا روشن با پوروشنکو  اختلاف پیدا کرد و استعفا داد. با وجود آمدن اختلاف بین او پوروشنکو و متهم کرن او به فساد او هم اکنون در اسرائیل زندگی می کند. از آن جا که بیشتر رسانه های اوکراینی در دستان میلیاردرها یعنی همان آلیگارخ هاست زیلینسکی با کالامویسکی ارتباط برقرار می کند.

زیلینسکی در سپتامبر 2003، زیلینسکی با اولنا زلنسکا (نای کیوشکو) ازدواج کرد. آنها هر دو در یک مدرسه ی گرامر هم کلاسی بودند. یک دخترو یک پسر دارد . اولدانا دختر اول او در ژوئیه 2004 متولد شد. پسر او، سیریل زیلینسکی، در ژانویه 2013 متولد شد. به نقل از :  

              https://en.wikipedia.org/wiki/Volodymyr_Zelensky

[4] https://www.cvk.gov.ua/pls/vp2019/wp095pt001f01=720pt049f01=0.html

[5] https://www.cvk.gov.ua/pls/vp2019/wp300pt001f01=720.html

[6] خبرگزاری صدا و سیما به نقل از خبرگزاری تاس 29/01/1398

[7] همان

[8] https://www.chathamhouse.org/expert/comment/security-policy-not-debate-ukraine-elects-new-president