سیاست خارجی
سیاست های امنیتی و نظامی
جامعه و سیاست
اقتصاد و انرژی
سازمان های منطقه ای
تاریخ
فرهنگ و هنر


نسخه قابل چاپ

نسخه وب

داخلی » مقاله » جامعه و سیاست

ایرینا کومیسسینا

قدرت نرم در سیاست خارجی چین

ترجمه اختصاصی ایراس

۶ آبان ۱۳۹۶ ساعت ۷:۴۳



نظریه آمریکایی «قدرت نرم» در اوایل قرن 21 در چین جایگزین قدرت نظامی شده است. مقامات این کشور به میزان حضور فعال چین در عرصه بین‌المللی به ضرورت افزایش «قدرت نرم» چین پی بردند، به طوری که اهمیت آن در سیاست دولت با گذشت سال‌ها به طور مستمر در حال افزایش است و ابزارهای پیاده‌سازی آن نیز گسترش یافته است.



در حال حاضر «قدرت نرم» توسط رهبر چین به عنوان یکی از موثرترین ابزارهای اعمال راهبرد  سیاست خارجی تلقی می‌شود. چین به منظور افزایش اعتبار بین‌المللی اعمال سیاست «قدرت نرم» را در جهات عمده زیر پیاده می‌کند (البته این طبقه‌بندی مشروط است):



1. پیشبرد موثر دستاوردهای فرهنگ سنتی و مدرن چین در خارج از کشور؛ «قدرت نرم» در تعابیر و تفاسیر چینی صرفا مقوله‌ای «فرهنگ محور» است. مراکز فرهنگی چین در خارج از کشور موجبات ترویج فرهنگ چینی را فراهم می‌آوردند. در حال حاضر20 مرکز  از این دست مراکز، احداث شده است و تا سال 2020 تعداد آنها به 50 مرکز افزایش خواهد یافت.



2. اشاعه و ترویج زبان چینی؛ در این روند موسسات و کلاس های کنفوسیوس که در معتبرترین آموزشگاه های خارجی دایر شده اند، نقش مهمی ایفا می کنند. تعداد این موسسات در حال حاضر 690 تاست که  طبق برنامه‌ریزی صورت گرفته، تا سال 2020، تعداد آنها 1000 برابر افزایش خواهد یافت. 



3. گسترش تماس‌ها و مراودات در زمینه آموزش؛ تعداد دانشجویان خارجی که در چین آموزش می‌بینند نزدیک به 400 هزار نفر است (اکثریت قریب به اتفاق آنها زبان چینی را یاد می‌گیرند)، ضمنا هر ساله نزدیک به 20 هزار بورس تحصیلی ارائه می شود. تا سال 2020 چین باید حداقل 500 هزار نفر را برای تحصیل در آموزشگاه‌های خود جذب نماید. در حال حاضر چین یکی از محبوب‌ترین کشورها برای ادامه تحصیل می‌باشد. 



4. توسعه رسانه‌های چینی برای مخاطبان خارجی؛ برای افزایش تبلیغات سیاست خارجی چین در خارج از مرز، توجه ویژه‌ای نسبت به افزایش نفوذ در فضای رسانه ای خارج از کشور صورت گرفته است. تعداد دفاتر خارجی «شین هوآ» تا 180مورد افزایش داشته است. رادیوی بین‌المللی چین به 70 زبان جهان اجرا می شود. از سال 2000 یک کانال تلویزیونی به طور شبانه روزی اخبار چین را برای مخاطبان بین‌المللی به زبان انگلیسی ارائه می‌دهد که نزدیک به 85 میلیون نفر در بیش از 100 کشور جهان بیننده آن هستند. هزینه‌ی راه‌اندازی و توسعه این کانال تلویزیونی بالغ بر 9 میلیارد دلار می‌باشد. انتشار تعدادی از نشریات برجسته چینی  از قبیل روزنامه رسمی کمیته مرکزی حزب کمونیست چین «ژِنمین ژیبو» (Жэньминь жибао)، روزنامه چاینا دیلی (ChinaDaily)، روزنامه گلوبال تایمز (TheGlobalTimes) و هفته‌نامه چاینا نیوزویک (ChinaNewsweek) به زبان انگلیسی صورت می‌گیرد. نمایندگی آژانس‌های خبری، انتشارات، روزنامه‌ها و مجلات، ایستگاه‌های رادیویی و کانال‌های تلویزیونی چین در شبکه اینترنت به شدت در حال افزایش است. این امر موجب افزایش قابل توجهی در گسترش دامنه‌های انتشار و انتقال اطلاعات، و رشد مخاطبان کاربر در سراسر جهان می شود.



5. همکاری در توسعه بین‌المللی؛ برای این منظور در سال 2013، 6.4 میلیارد دلار هزینه شده است. در این خصوص کمک‌های مالی به کشورهای آسیای جنوبی و شرقی، آفریقا، آمریکای لاتین، خاورمیانه و آسیای مرکزی در قالب گرنت های (بلاعوض) تا 40 درصد، و وام‌های بدون بهره‌ی 20 ساله تا 30 درصد، مساعده‌های حمایتی اعطایی همراه با تخفیف برای اجرای برخی پروژه‌ها ارائه شده است. در سال‌های اخیر چین به طور فعال در فعالیت‌های صلح بانی سازمان ملل متحد  شرکت کرده است. از سال 2003 چین در 24 عملیات صلح بانی در جمهوری دموکراتیک کنگو، لیبریا، هائیتی، لبنان و سودان مشارکت داشته است؛ در این میان تعداد صلحبانان چینی به 30178 نفر رسیده است. در رابطه با کمک‌های انسان‌دوستانه در حوزه سلامت نیز، بیش از 15 هزار پزشک به بیش از 47 کشور آفریقایی اعزام شده‌اند و تقریبا به 180 میلیون بیمار کمک رسانی شده است. گفتنی است کمک‌رسانی در بلایای طبیعی و غیرطبیعی برای کشورهای درحال توسعه بسیار حائز اهمیت است.



6. همکاری تجاری و سرمایه‌گذاری؛ کسب موفقیت، به خصوص در این حوزه از روابط دوجانبه، به دورنمای اقدامات چین در حوزه «قدرت نرم» بستگی دارد. در حال حاضر چین در زمره سه کشوری قرار دارد که موقعیت پیشرفته ای را در جهان از نظر میزان سرمایه‌گذاری در اقتصاد خارجی اشغال کرده است. لذا بر اساس اطلاعات شورای دولتی چین، در سال 2016 حجم سرمایه‌گذاری‌های مستقیم چین در 7961 پروژه در 164 کشور بالغ بر 170 میلیارد دلار شده است و تا سال 2020 طبق پیش‌بینی کارشناسان میزان سرمایه‌گذاری‌های مستقیم چین در خارج از کشور می‌تواند تا 2 تریلیون دلار افزایش یابد. شی جینگ پین در سال 2015 تنها به آفریقا قول تخصیص 60 میلیارد دلار اعتبار را برای اجرای 10 برنامه داده است. انتظار می‌رود سرمایه‌گذاری چین در پروژه «کمربند اقتصادی جاده ابریشم» که به ابتکار عمل این کشور راه‌اندازی شده و پیونددهنده خاوردور، آسیای مرکزی و اروپاست، تا 15 میلیارددلار باشد. 

  

7. حمایت از مهاجران پرشمار چینی (هوآتسیااُ)؛ جامعه مهاجران چینی یا به زبان چینی (هوآتسیااُ)، که تعداد آنها به بیش از 50 میلیون نفر می رسد، نقش مهمی در توسعه اقتصاد کشور ایفا می کند. طی دوره‌ی سال‌های 1979-2010 سهم مهاجران چینی در سرمایه‌گذاری‌های مستقیم خارجی در اقتصاد چین دست‌کم به 60 درصد رسیده است. چینی‌های مقیم خارج از کشور، همچنین به عنوان عوامل انتقال‌دهنده‌ی ارزش‌های فرهنگی چین در جهان در نظر گرفته می‌شوند.



8. نقش فزاینده «اتاق‌های فکر» در افزایش «قدرت نرم» چین؛ شی جین پینگ رئیس جمهور چین پس از روی کارآمدن، خواستار فعالترکردن تأسیس و راه‌اندازی «اتاق‌های فکر» چینی در کشور شد، به گونه‌ای که این مراکز نه تنها باید منبع موضوعات تحلیلی برای ساختارهای حکومتی باشند، بلکه همچنین باید به ابزار نفوذی در افکار عمومی ماورای چین تبدیل شوند.  تا سال 2020،  برای تأسیس 50 تا 100 مرکز تحلیلی ملی نوین، برنامه‌ریزی شده است. به عقیده کارشناسان چینی، طی دوره گذشته در سال های 2013 تا 2016 بیش از 200 اتاق فکر دایر شده است.



بنابراین، سیاست چندبعدی و فعال چین در افزایش اثربخشی «قدرت نرم» خود، به بهترشدن درک و تلقی از چین در خارج از کشور کمک می‌کند؛ نتایج نظرسنجی‌های صورت گرفته نیز مؤید این ادعاست. برای مثال، طبق داده‌های مرکز تحقیقاتی معروف آمریکایی به نام «پیو»، در سال 2015، 55 درصد از ساکنان 40 کشور نظر مثبتی نسبت به چین ابراز داشته‌اند، اما یک سال پیش، این شاخص به 49 درصد رسید. ضمنا بیشترین نگرش مثبت به چین، از جانب کشورهای آفریقایی با 70 درصد و آمریکای لاتین با 57 درصد بوده است. 



از قرائن و شواهد چنین برمی‌آید که ظاهرا در حال حاضر طرح ابتکاری لجستیکی و حمل و نقل جهانی چین در پروژه «یک کمربند، یک راه» به عنوان ابزار اصلی «قدرت نرم» چین در اولویت قرار دارد و دست کم نسبت به موسسه کنفوسیوس، برند معروف‌تری شده است. برای اجرای این پروژه، ساختارهای سرمایه‌گذاری از قبیل بانک سرمایه‌گذاری زیرساخت آسیا با 100 میلیارد دلار سرمایه، بنیاد راه ابریشم، با 40 میلیارد دلار سرمایه و بانک راه ابریشم دریایی با 16 میلیارد دلار سرمایه تأسیس شده‌اند.   



برای شرکت در این طرح، استان‌ها و شهرهای بزرگ چین، وزارتخانه‌ها و ادارات، آکادمی‌ها و موسسات، «اتاق‌های فکر» و دانشگاه‌های این کشور به طور فعالی درگیر شده‌اند. از سال 2014 فعالیت‌های متعددی در قالب برکزاری کنفرانس ها، سمینارها و میزگردها صورت گرفته است که در آن ها جوانب گوناگون طرح «یک کمربند، یک راه» به طور فعال مورد بحث و بررسی قرار می‌گیرد. علاوه بر این، چین از سازماندهی اقدامات گوناگون و انجمن های کسب و کار در کشورهایی که در مسیر این پروژه قرار گرفته و نسبت به اجرای این پروژه ابراز علاقه کرده اند حمایت به عمل می‌آورد. در چنین جلساتی کارشناسان چینی، طبق معمول، محاسن این طرح را تبلیغ می‌کنند، و چین را به عنوان یک کشور صلح دوست معرفی می‌کنند که نسبت به موضوعات توسعه مشترک مسئولانه برخورد می‌کند. 



کارهایی هم به کمک رسانه‌های گروهی و احزاب سیاسی صورت می‌گیرد. برای مثال، در جولای سال  2014 انجمن همکاری رسانه‌های گروهی کشورهای «کمربند اقتصادی جاده ابریشم» برگزار شد. قصد سازمان‌دهندگان این انجمن -مجتمع رسانه‌ای حزبی چین تحت عنوان «ژنمین ژیبااُ»- از همکاری رسانه‌ای، کمک به درک متقابل مابین مردم می‌باشد که در نهایت، باید به تقویت روابط اقتصادی و سیاسی بیانجامد. پاییز 2015 در پکن، توسط اداره روابط بین‌المللی کمیته مرکزی حزب کمونیست چین، سمپوزیوم احزاب سیاسی آسیا در رابطه با موضوعات مربوط به احیای جاده ابریشم برگزار شد که در این سمپوزیوم بیش از 400 نماینده از 60 حزب، رسانه‌های گروهی و محافل تجاری و صنعتی از 30 کشور جهان شرکت کردند.



در بهار 2015 نیز به ابتکار اداره روابط بین‌الملل کمیته مرکزی حزب کمونیست چین، «اتحادیه همکاری «اتاق‌های فکر» به منظور ارتقاء سطح بررسی تحلیلی پروژه از نظر توسعه همکاری‌های متقابل بین اسیا، اروپا و آفریقا در چین تأسیس شد، همچنین در مارس 2016 در پکن مرکز مطالعات طرح ابتکاری «یک کمربند، یک راه» شروع به کار کرد، که مدیریت آن توسط دفتر کمیته سراسری شورای سیاسی مشورتی خلق چین صورت می‌گیرد و بانک توسعه چین، دانشگاه شینهوا و بنیاد راه ابریشم از همکاران آن هستند. 



بنابراین، از پاییز 2013، یعنی زمانی که برای اولین بار توسط شی جین پینگ رئیس جمهور چین از این طرح رونمایی شد کمپین اطلاعاتی فعالی برای تبلیغ این پروژه صورت گرفته است و از آنجایی که این طرح برای یک دوره طولانی طراحی شده است، اخبار و گزارش‌های مربوط به تکمیل و راه اندازی پروژه‌های جدید بین‌المللی مربوط به آن تا مدت‌ها از صدر اخبار جهان کنار نخواهد رفت. لذا، این طرح در بلندمدت بستر اطلاعاتی مثبتی برای چین فراهم می‌آورد.    

 

بنابراین، با توجه به طرح‌های راهبردی بلندمدت چین برای افزایش نقش «قدرت نرم» در سیاست خارجی خود، ظاهرا، هنوز روند شکل گیری سازوکارهای مناسب بکارگیری از آن تکمیل نشده، اما نظام طرح‌ریزی «اتاق‌های فکر» ایجاد شده است. با توجه به ظرفیت کمّی قابل توجه «اتاق‌های فکر» چین، بدون شک در آینده هم ابزارهای جدیدی برای تحقق این ظرفیت ظاهر خواهد شد. همچنین گفتنی است، نقش «اتاق فکر» در سیاست خارجی چین، ضمن تکمیل هماهنگ اسلوب و روش‌های دیپلماسی سنتی به نفع تأمین مواضع ژئوپلتیکی این کشور در جهان به طور پیوسته افزایش خواهد یافت.

 

نویسنده: ایرینا کومیسسینا، پژوهشگر ارشد مرکز آسیا و خاورمیانه در موسسه تحقیقات راهبردی روسیه



منبع: مرکز تحقیقات راهبردی روسیه



مترجم: رقیه کرامتی نیا، دانش آموخته مقطع کارشناسی ارشد مطالعات روسیه، دانشگاه تهران





 

«آنچه در این متن آمده به معنی تأیید محتوای تحلیل نویسنده از سوی «ایراس» نیست و تنها در راستای اطلاع رسانی و انعكاس نظرات تحليلگران روسی منتشر شده است»