مروری بر پروژه خط لوله «جریان شمالی-2» و چالش‌های آن؛ رقیه کرامتی نیا

تاریخ انتشار : يکشنبه ۸ مرداد ۱۳۹۶ ساعت ۱۲:۰۵
Share/Save/Bookmark
 
رقیه کرامتی نیا: «جریان شمالی -2» نام جدیدترین پروژه خط لوله گازی است که به منظور انتقال گاز روسیه به اروپا طراحی شده است. در این پروژه علاوه بر گازپروم روسیه، 5 شرکت بزرگ انرژی اروپا نیز سهیم‌اند. افزون براین، در شرایطی که روسیه تحت تحریم‌های اتحادیه اروپا و امریکا قرار دارد، اختلاف بر سر احداث این پروژه در میان اعضای اتحادیه اروپا و همینطور کشورهای اروپایی سهیم در پروژه با امریکا در رابطه با موانع و اشکال‌تراشی‌هایی که بر سر احداث این پروژه ایجاد می‌کنند بالا گرفته است. در این مطالعه سعی شده است ضمن معرفی مختصر این پروژه، دیدگاه و مواضع موافقان و مخالفان اروپایی «جریان شمالی-2» و همینطور خط مشیء امریکا در قبال آن طرح و بررسی شود. درواقع، این نوشتار به مهمترین چالش‌های «جریان شمالی -2» و مهمترین چالش‌های اتحادیه اروپا در رابطه با اجرای این پروژه می‌پردازد.
 
ایراس: «جریان شمالی -2» نام جدیدترین پروژه خط لوله گازی است که به منظور انتقال گاز روسیه به اروپا طراحی شده است. در این پروژه علاوه بر گازپروم روسیه، 5 شرکت بزرگ انرژی اروپا نیز سهیم‌اند. افزون براین، در شرایطی که روسیه تحت تحریم‌های اتحادیه اروپا و امریکا قرار دارد، اختلاف بر سر احداث این پروژه در میان اعضای اتحادیه اروپا و همینطور کشورهای اروپایی سهیم در پروژه با امریکا در رابطه با موانع و اشکال‌تراشی‌هایی که بر سر احداث این پروژه ایجاد می‌کنند بالا گرفته است. در این مطالعه سعی شده است ضمن معرفی مختصر این پروژه، دیدگاه و مواضع موافقان و مخالفان اروپایی «جریان شمالی-2» و همینطور خط مشیء امریکا در قبال آن طرح و بررسی شود. درواقع، این نوشتار به مهمترین چالش‌های «جریان شمالی -2» و مهمترین چالش‌های اتحادیه اروپا در رابطه با اجرای این پروژه می‌پردازد. 

----------
نویسنده: رقیه کرامتی نیا
کارشناس ارشد مطالعات روسیه از دانشکده مطالعات جهان، دانشگاه تهران
 
دریافت متن کامل (PDF)

مقدمه:
 بشر از دیرباز درپی یافتن منابع بیشتر انرژی و روش‌های ساده‌تر برای بهره‌برداری موثرتر از آن بوده است. در شرایط امروز، با رشد جمعیت و تکنولوژی نیاز به منابع انرژی افزایش یافته است. در این بین، برخی کشورها همچون روسیه از حیث منابع انرژی در شمار کشورهای برخوردار قرار دارند.  با افزايش وابستگي جهاني به انرژي و نيز منابع قابل توجه نفت و گاز روسیه و ظهور آن به عنوان «ابرقدرت انرژي» قرن بيست و يکم، مسيرهاي انتقال انرژي از  روسیه و جمهوري‌هاي پيشين اتحاد شوروي به بازارهاي اروپايي و آسيايي، بيش از پيش مورد توجه قدرت‌هاي جهاني قرار گرفته است. درآمدهای حاصل از انرژی علاوه بر آنکه موجبات رشد و توسعه اقتصادی روسیه را فراهم کرده، موجب نفوذ روزافزون روسيه در سياست بين‌الملل شده است. اکنون انرژي يکي از عوامل مهم در شکل دادن به روابط خارجي روسيه به شمار مي‌رود. روسیه گاه از این موقعیت به عنوان اهرم فشار برای تأمین منافع خود در سطوح بین‌المللی، جهت‌دهی به تعاملات سیاسی و همچنین تغییر و تأثیر در معادلات منطقه‌ای و حتی جهانی استفاده می‌کند.
 
از طرفی، دیگر کشورها و یا کشورهای مصرف‌کننده انرژی نیز به منظور تأمین امنیت انرژی خود سیاست‌هایی را اتخاذ می‌کنند تا صرفا به یک کشور به عنوان تأمین‌کننده نیازهای انرژی خود وابسته نباشد. این کشورها به منظور تآمین امنیت انرژی، ضمن تلاش برای تغییر و اصلاح الگوی مصرف انرژی در جوامع خود، درصدد تنوع‌بخشی مسیرهای انرژی به‌خصوص خطوط انتقال گاز هستند. این نکته در رابطه با اتحادیه اروپا و روسیه، به‌خصوص در پی بحران اوکراین به طور جدی نمودار شده است. در این رابطه، اتحادیه اروپا به منظور دورزدن روسیه، درصدد تنوع‌بخشی مسیرهای عرضه گاز به بازار انرژی اروپا از طریق جمهوری‌های سابق شوروی است. از جمله مسیرهای مدنظر برای اتحادیه اروپا کریدور گازی جنوبی است که امکان عرضه گاز از دریای خزر (و در آینده از آسیای مرکزی) را  از طریق جمهوری‌های قفقاز جنوبی و ترکیه فراهم می‌آورد. با این حال، جستجوی جایگزینی مناسب که استفاده از منابع آنها مقرون به‌صرفه باشد و در عین حال در مدت زمانی کوتاه آماده بهره‌برداری شود از جمله چالش‌هایی است که اتحادیه اروپا با آن مواجه است.   
 
«جریان شمالی -2» نام جدیدترین پروژه خط لوله گازی است که به منظور انتقال گاز روسیه به اروپا طراحی شده است. این  پروژه درواقع توسعه‌دهنده پروژه «جریان شمالی» است که در پی مشکلاتی که در پروژه‌های خطوط لوله موجود برای انتقال گاز از روسیه به اروپا از طریق دریای سیاه پیش آمده، طراحی شده است. البته با بروز مشکل در انتقال گاز از طریق «جریان جنوبی»، «جریان ترکیه» هم مطرح و کار بر روی آن آغاز شد. اما پس از سرنگونی بمب‌افکن روسی توسط نیروی هوایی ترکیه در خاک سوریه و بروز تنش در روابط روسیه و ترکیه، و همچنین برخی مناقشات سیاسی در داخل ترکیه، اجرای این پروژه هم با وققه‌هایی مواجه شد؛ لذا این پروژه نیز چندان به سرعت پیش  نمی‌رود، بنابراین، اجرای پروژه «جریان شمالی -2» در دستور کار قرار گرفت.
 
در این پروژه 5 شرکت بزرگ انرژی اروپایی علاوه بر گازپروم روسیه سهیم‌اند. توافق مشارکت در این پروژه در سال 2015 به امضاء رسیده است. یعنی در شرایطی که روسیه تحت تحریم‌های اتحادیه اروپا و امریکا قرار داشت. لذا، همین مسئله مسبب بروز اختلاف میان اعضای اتحادیه اروپا و همینطور کشورهای اروپایی سهیم در پروژه با امریکا بر سر احداث این پروژه شد.  طبیعی است کشورهای سهیم در پروژه از موافقان آن باشند؛ در این میان برخی از کشورهای اروپا به طور جدی نسبت به احداث این پروژه انتقاد دارند. در این مخالفت علاوه بر مسائل سیاسی به خصوص در رابطه با بحران اوکراین و الزام اقدامات تحریمی علیه روسیه، برخی انگیزه‌های اقتصادی هم دخیل است. در این مطالعه سعی شده است ضمن معرفی مختصر این پروژه، دیدگاه و مواضع موافقان و مخالفان «جریان شمالی-2» و همینطور خط مشیء امریکا در قبال آن طرح و بررسی شود. درواقع، این نوشتار به مهمترین چالش‌های «جریان شمالی -2» و مهمترین چالش‌های اتحادیه اروپا در رابطه با اجرای این پروژه می‌پردازد. 
 
خط لوله گاز «جریان شمالی -2»
از «جریان شمالی -2» به عنوان پویاترین پروژه در حال توسعه نقل و انتقال گاز اروپا یاد می‌کنند. خط لوله گاز «جریان شمالی -2» شبکه خط لوله گازی است که از طریق دریای بالتیک روسیه را به اروپا متصل می‌کند و پاسخگوی تقاضای موجود در اروپاست.
 
تصمیم به طراحی و احداث این پروژه برمبنای تجربه موفق احداث و بهره برداری از خط لوله گاز «جریان شمالی» اتخاذ شده است. طبق نظر مجریان طرح، خط لوله جدید گاز مسیر مطمئنی برای ارسال گاز روسیه به اروپا خواهد بود. این امر به ویزه در شرایط کاهش تولید گاز در اروپا و افزایش تقاضای آن حائز اهمیت می‌باشد.

ادامه دارد ...
 
دریافت متن کامل (PDF)
 
 
کد مطلب: 3268