نگارنده: ریچارد گیراگوسیان-ماهنامه شماره 3- شهریور 1384

نقطه عطف در روابط آذربايجان ـ آمريکا

تاریخ انتشار : يکشنبه ۵ ارديبهشت ۱۳۹۵ ساعت ۱۱:۵۴
Share/Save/Bookmark
 
نقطه عطف در روابط آذربايجان ـ آمريکا
 
ایراس: ديدار کاری از واشنگتن که هفته گذشته توسط المار ممديارف وزير امور خارجه آذربايجان، صورت گرفت، را مي توان  
نقطه عطفي در روابط دو کشور دانست كه ميتواند نمايانگر بعضی از نقاط تحول در روابط دو جانبه آمريکا و آذربايجان باشد.
در ادامه سياستگذاريهای آمريکا روابطی که سابقاً پويا خوانده مي شد، در ماه های اخير کاملا تغيير کرده است، اين تغييرات از يک سری تحولات خارجی، که ناشی از فشار حرکت های انقلابی موسوم به انقلابهای رنگين  هستند، نشأت گرفته است يعنی  انقلاب هايی که در چندين ايالت شوروی سابق براي تأکيد بر اهميت دموکراتیزه شدن، به عنوان  اولویت استراتژی  دومين دوره حکومت بوش  رخ داده اند.
تغيير در روابط آمريکا و آذربايجان همچنین متأثر از ملاحظات داخلی، به ويژه انتخابات پارلمانی 6 نوامبر آذربایجان بوده است.  
آمريکا در برابر امواج تغييرات دموکراتيک و مواجهه با فشاری جديد برای امنيت و آزادی و بيطرفانه بودن انتخابات در کشورهای گرجستان و اکراين و اخيراً در قرقيزستان و آذربايجان بر آن شد تا به منظور بالا بردن معيارهای دموکراتيک برای نزديک شدن به آذربايجان، تصميم جديدی اتّخاذ کند.
ضرورت بهبود معيارهاي انتخاباتی در آذربايجان که در ماه های اخير، مکرراً توسط شوراي اروپا و سازمان همكاري و امنیت اروپا(OSCE) مورد تأکيد قرار گرفته است،  دوباره در خلال بازديد ماه اخير از باکو توسط مادلين آلبرايت وزير سابق امور خارجه آمريکا و همچنين معاون فعلي وزارت آمريكا  بر آن تأكيد شد.
 اما تأکيد واشنگتن بر دموکراتيک شدن آذربايجان ريشه هاي عميقتری دارد. آمريکا به دموکراتیزه شدن به عنوان يک الزام برای دستیابی به امنيت پايدار داخلی و  منطقه اي مي نگرد و همچنين آن را ابزاری جديد برای مبارزه جهانی با تروريسم مي داند.
درنتيجه اولویت فوق برای انتخابات دموکراتيک در آذربايجان، استانداردهای دموکراسی حکومت الهام علي اف تا حد زیادی ارتقا يافته است، با اين حال مقدمه چيني هاي انجام شده براي انتخابات نتوانسته است توقعات جامعه بين المللي وگروههاي مخالف آذربايجان را برآورده سازد. اصلاحات انتخاباتی با نقصهايی در هر دو قسمت ترکيب کميسيون های انتخاباتی و نظارت برنامه ريزی شده بر صندوق های آراء، همراه بوده است.
پيام اصلی اظهارات ممديارف با همتای آمريکائيش در اين زمان حاکی از نااميدی آمريکا از تدارک مقدمات انتخابات بود. البته اين امر درسی برای سایر کشورها نيز مي باشد، برای ارمنستان همسايه که با انتخابات دوسال آتی خويش مواجه است و همچنين برای گرجستان که انقلاب سرخش بوسيله ديدار رياست جمهوری آمريکا و کمکهای این کشور در تحت فشار قرار دادن روسيه برای عقب کشاندن سربازانش از مرز های گرجستان پاداش داده شد. ولی اخيراً گرجستان کميسيون مرکزی انتخابات را ايجاد کرده است که به طور کامل تحت کنترل حامیان حزب حاکم قرار دارد، اما استاندارد های پيشرفته تر و انتظارات بيشتری مورد انتظار مي باشد.
علاوه بر این، تأمل درمورد توافق قريب الوقوع ارتش آمريکا بر حضور در آذزبایجان، به طور گسترده اي بر ديدار ممّد يارف سايه انداخته بود. اين تأمل به طور گسترده اي در پی تقاضای اخير رئيس جمهور ازبکستان، اسلام کريمف برای تعطیلی پايگاه هوائی امریکا در کرشی ـ خاناباد ظرف مدت 6ماه تقویت می شد.
کمبود يک پايگاه هوائی در ازبکستان بوسيله کارشناسان آمريکائی به عنوان يک ضرورت ديده شده است،  ضمن آنكه قابليتهای عملياتی نظامی در همسايگی افغانستان  لزوم گشودن يک پايگاه هوائی تازه در آذربايجان را نیز  ايجاب مي کند. زمانی درستی اين ديدگاه را به خوبی در مي یابيم که به اهميت راهرو هوايی “قفقاز جنوبي” به عنوان خط مهم و حياتی بين نيروهای ائتلاف در افغانستان و پايگاه ها در اروپا نگريسته شود. اين کاستی با نگرشی سطحی به طبيعت عملياتهای نظامی آمریکا و حضور در آذربايجان دريافته مي شود. جايی که محدوديت های عملياتی هواپيماها و نيازشان به سوختگيری مجدّد و مسير مستقيم از آذربايجان تا افغانستان وجود پايگاه را  اقتضا مي کند.
با وجود گزارش هائی که حکايت از تركيب جديد ارتش آمريکا در آذربايجان مي کند ولی در واقع همان عمليات مهم نظامی که حداقل برای 3 سال به طول خواهد انجاميد اجرا مي شود. اين عمليات از دو بخش تشکيل مي شود. بخش اول  ايجاد "گارد خزر"بود، که آذربايجان و قزّاقستان را  در بر مي گيرد و بر  روابط دريايی و امنيت مرز ها در دريای خزر تمرکزمي کند. گارد خزر محدوده های عملياتی دفاعی مشتمل بر  مراقبت از حريم هوائی خزر، مرزها، و کشتيرانی را تحت نظردارد. اين گارد به تقويت هماهنگی و همکاری گسترده تر آذربايجان با قزّاقستان در گسترش همکاريهای هسته اي متقابل می پردازد. اين تلاشها با یک برنامه 20 ميليون دلاری تقويت شد، اين برنامه در جولای 2004 بوسيله آژانس دفاعی کاهش تهديد آمریکا، برای آموزش گارد دريائی آذربايجان به اجرا در آمد. همچنين آموزش های  اضافی و اقدامات مشترک توسط نيروی دريائی آمريکا برای 41 واحد ویژه  نظامی دريائی آذربایجان فراهم شده است.
بخش دوّم ايجاد چندين "مناطق امنيتی مشارکتی" بود. تسهيلات تاکتيکی با سهم از پيش تعيين شده آمریکا که دسترسی هميشگی آمريکا را به اين مناطق فراهم بکند. اين مناطق نبايد مثل پايگاه های سنّتی پيشين که اجازه حضور دائمی نظامی آمريکا را نمي دهد يا آن را محدود مي سازد، باشد.
 اين مناطق به منظور افزايش تحرک نيروهای نظامی آمريکا و مهمتر از آن تسهيل برنامه گسترش سلاح های هسته ای متقابل در طول مرز های جنوبی آذربايجان با ايران و مرز های شمالی با گرجستان و داغستان  طراحی شده است.
در همين راستا آمريکا بايد به سرعت برای افزايش قدرت نظامی خود در اين منطقه برنامه ريزی کند، حضور نظامی آمريکا در آذربايجان احتمالاً در آينده  از مناطق امنيتی مشارکتی حال حاضر گسترده تر شده  و به پايگاه هاي عملياتی پيشرو توسعه می يابد. پايگاه هاي کشور ميزبان خواستار حضور نظامی محدود و توانمند در ميزبانی دوره اي نيروهای جایگزین مي باشند. اين سايتهای مذکور همچنین مي توانند به عنوان مراکزی برای آموزش های دو جانبه و منطقه ای محسوب شوند.
بنابراين، زمانيکه مطلوبيت حضور دائمی و سنتي پايگاه های سنّتی نظامی در آذربايجان به طور جدّی محدود شده است، گسترش نيروهای عملياتی پيشرو مطلوب است. موضعگيری اخير معاون رئيس جمهوری آذربايجان نوروز ممدف دال بر آن است که آذربايجان پذيرای "پايگاه های نظامی آمريکا" نخواهد بود، اين گفته مي تواند به عنوان يک تفکيک معنايی مناسب و صحيح بين معنی "پايگاه" در مفهوم سنّتی آن و معنی" پايگاه های عملياتی پيشرو" تلقی شود. در عین حال با وجود اينکه مناسبات نظامی در موقعيت تجزيه و تحليل نهايی قرار گرفته ولی همکاری های نظامی آمريکا منوط به توانمندی آذربايجان در برخورداری از انتخابات آزاد و ايجاد استاندارد های سفت و سخت دموکراسی آمريکايی مي باشد.
 امتناع جدی  مقامات آذربايجان به منظور اصلاح ترکیب کميسيونهای انتخابات و مخالفت آنها با نشانه گذاری رأی دهندگان به منظورکاهش تعداد برگزارکنندگان انتخابات، رئيس جمهور علي اف را بر آن داشت تا مجدداً در بيانيه اي تصريح کند که انتخابات، آزاد، عادلانه، و شفاف برگزار خواهد شد.

 نگارنده: ریچارد گیراگوسیان
مترجم:علي آدمي
ماهنامه شماره 3- شهریور 1384
 
کد مطلب: 1170